Кіріспе

Қызыл авата (Amandava amandava), қызыл муния немесе клубникалы финк – Estrildidae тұқымдасына жататын, шағын торғайдай құс. Ол тропикалық Азияның ашық далалары мен шалғынды жерлерінде кездеседі және еркектерінің көбелек шағындағы әсем қауырсындарының арқасында әдемі әсемдік құсы ретінде танымал. Бұл түр Үндістан субконтинентінде муссон маусымында көбейеді. Amandava түрінің атауы мен авадаваттың жалпы атауы бұрын бұл құстар үй жануарлары саудасына экспортталған Үндістанның Гуджарат штатындағы Ахмадабад қаласынан шыққан.

Таралуы және мекендейтін ортасы

Қызыл авадваттар негізінен жазық далаларда, биік шөптер немесе егістіктер өсетін жерлерде, көбінесе су көздеріне жақын кездеседі. Бұл түрдің атауы белгілі төрт түршесі бар. Атау түршесі амандава деп аталады және Бангладеш, Үндістан, Непал және Пәкістанда таралған; Бірма түршесі флавидивентрис деп аталады (Қытайдың, Индонезияның, Таиландтың және Вьетнамның кейбір аймақтарында да кездеседі); Әлемнің әртүрлі аймақтарында жасанды түрде қоныстандырылған популяциялар бар: Оңтүстік Испания, Бруней, Фиджи, Египет, Малайзия, АҚШ, Бахрейн, Гваделупа, Иран, Италия, Реюньон, Малайзия, Мексика, Доминикан Республикасы, Мартиника, Португалия, Жапония, Пуэрто-Рико, Сингапур және Гавай.

Мінез-құлық және экология

Бұл қарлығаш әдетте шағын топтарда көрінеді, жылдам қанат қағып ұшып, шөп тобына қонды, онда оларды байқау қиын. Көбейту маусымында жұптар бірге болады. Бұл құстар ұшып бара жатқанда жиі естілетін ерекше, төменгі бір ноталы «псиип» деп дауыстайды. Әні – төмен ноталар тізбегі. Топтағы құстар бір-бірін тазартады, шақыру үшін бастарының қауырсындарын көтеріп алады. Олар негізінен шөп тұқымдарымен қоректенеді, бірақ термиттер сияқты жәндіктерді де жейді, егер олар қол жетімді болса. Олар шөп сабақтарынан шар тәрізді ұя салады. Әдетте, ұяда 5-6 ақ жұмыртқа болады. Мүйізі мамыр айында қызыл түске айнала бастайды, қараша және желтоқсан айларында қараңғыланады. Сәуір айында мүйіз тез қара түске айналып, цикл жалғасады. Бұл маусымдық циклдер күн ұзындығының маусымдық өзгерістерімен байланысты. Оларда екі эктопаразиттік құс құртының түрі (ишкоцеран, Brueelia amandavae және амблицеран, Myrsidea amandava) анықталды, сондай-ақ Жапонияда ұсталатын құстардан парамиксовирус оқшауланды.

Қорғау

Қызыл авадаваттың қазіргі қорғалу статусы ең төменгі деңгейдегі қауіп (LC) деп бағаланса да, Оңтүстік-Шығыс Азияның кем дегенде бір бөлігінде олардың саны азайып барады. Таиландта олар сирек кездесетін, тұрақты мекендеушілер деп сипатталады. Камбоджада 1920 жылдары Қызыл авадаваттар Вьетнамға "мыңдаған данамен экспортталған", 1960 жылдардың басында "сирек және белгілі бір ретпен кездесетін" болған, ал қазіргі кезде олардың популяциясы төмендеп, алаңдаушылық тудырып отыр. Дегенмен, 2012 жылы олардың әлі де көп саны сатылымға шығарылған.