Кіріспе

Джадеджа тайпасы (Гуджарати, Синди: Jāḍejā, немесе Jāṛejā) – Үндістанның Гуджарат штатында және Пәкістанның Синд провинциясының Тарпаркар ауданында қоныстанған Раджпут тайпасы. Олар Синдтің Самма тайпасынан шыққан, көшпенді мал өсірушілер тобы еді және Содха Раджпут әйелдеріне үйлену арқылы «Раджпуттанау» процесін қабылдап, Раджпут тегіне жатамын деп мәлімдеді.

Тарих

Ауызша деректерге сүйенсек, жадежалардың пайда болуы 9 ғасырдың соңында, Куч пен Саураштраның бір бөлігінде Лакхо Гураро мен Лакхо Пхулани патшалықтарын құрған кезде басталды. Олар өз кезегінде рудың атасы – Джам Джаданың ұрпақтары еді. Дегенмен, қолжетімді жазба дереккөздер жадежалардың 14 ғасырда пайда болғанын көрсетеді. Синдті (Пакистан) арабтар басып алғаннан кейін, Синдтен келген көптеген көшіп-қонушылар қауымдары мен араб саудагерлері Кучқа (Үндістан) қоныстанды. Кучтің Ям Кенгарджи I-нің қарындасы Джадеджи Рани Камабай сол кездегі сұлтан Махмуд Шах I-ге үйленді. Кенгар Рау дәрежесіне көтеріліп, 1538 жылы Гуджарат сұлтаны оған Морви мемлекетін сыйлады. 1638-1663 жылдары Паланпур қаласын Манбай атты жадеж әйеліне үйленген Мұжахид Хан II басқарды. Олардың аралас некесі халық арасында олардың билігіне жақсы қатынас тудырды. 1540 жылдан 1948 жылға дейін (Үндістан республика болған кезде) Кютч княздығын жадеж әулеті басқарды. Княздық мемлекет Кенгарджи I-ге құрылды, ол өзіне он екі жадеж ақсүйек жер иесі отбасын біріктірді, олар да оған туыс еді, сондай-ақ Вагела руының екі ақсүйек отбасы Бхаят деп аталды (Бхаи – бауыр деген мағынада, олар бауырлар ретінде қарастырылды). Кенгарджи мен оның ұрпақтары осы Бхаяттардың (басшылардың) адалдығын сақтап келді. Олар Кришнадан таратылғандығы туралы аңыз бар. Үндістан тәуелсіздігіне дейін жадеждар басқарған басқа да аумақтар мен княздықтардың ішінде Дхрол, Малия, Морви, Раджкот және Вирпур болды.

Әлеуметтік нормалар

Жадеялардың әлеуметтік статусы жоғары және қатаң касталық жүйеге ие болған. Олар төменгі әлеуметтік топтармен, тіпті өз кландарының ішінде де аралас некелерге тыйым салды, бұл әйел балаларға лайықты күйеу табуды қиындатты, сондай-ақ табысқан жағдайда да жоғары қымбаттықпен байланысты қалыңмал талап етілді. Осының салдарынан кланда қызбалаларды өлтіру дәстүрі қалыптасты. Британдықтар қызбалаларды өлтіруді тыйым салғаннан кейін, Жадеджа басшылары өз қыздарын тірі қалдырып, оларды тең дәрежедегі басқа Раджпут басшыларына үйлендіре бастады. Бұл практика бүгінге дейін сақталып келеді, бірақ қазіргі заманғы медициналық жағдайлар бар жерлерде әйел ұрықтарын өлтіру түрінде көрініс табуы мүмкін. 20-шы және 21-ші ғасырлардың басында Куч аймағында зерттеулер жүргізген әлеуметтанушы Лайла Мехта, Жадеджаларда басқа қауымдарда кездеспейтін ерекше тенденцияны байқады. Су тасымалдау сияқты жынысқа байланысты еңбек түрлерінде, басқа қауымдар әйелдер мен қыздарды су алуға жіберсе, Жадеджа еркектері құдықтан су алып, құдықтарда беделділік танытып, көптеген әйелдер мен қыздарды қорқытты. Үй шаруасындағы суды әкелу еркектердің міндеті болуының себебі – Жадеджа әйелдерінің қоғамдық орындарда болуына тыйым салатын оджаль дәстүрі еді. Неміс ғалымы Хелен Басу, Гуджараттың Жадеджа Раджпуттарын "жартылай мұсылман" деп атағандарын және олардың үйлерінде жұмыс істейтін аспаздардың Сидди қауымынан алынған құлдар болғанын мәлімдейді.

Дін

Жадежалардың басты қасиетті құдайы Ашапура Мата (Үміт сыйлайтын Ана) болған.