Кіріспе

Швейцариялық оркестр

Цюрихтің Тонхалле оркестрі – Цюрих қаласында орналасқан швейцариялық симфониялық оркестр. Оның негізгі концерт залы – Тонхалле.

Оркестрдің алғашқы тарихы

Цюрихтегі алғашқы музыкалық ұйымдардың қатарында Zum Chorherresaal (1600 жыл шамасында), Ab dem Musiksaal beim Kornhaus (1613 жыл) және Zum Fraumünster (1679 жыл) музыкалық қоғамдары болды. 1812 жылы бұл ұйымдар Allgemeine Musik Gesellschaft (AMG) деген ортақ атпен бірікті, соның ішінде жыл сайын, маусымдық және тұрақты емес негізде концерттер беретін оркестр құрылды. AMG оркестрінің тарихының басында оның алғашқы бас дирижерлері Казимир фон Блюменталь (1821–1846) және Франц Абт (1846–1852) болды. 1861 жылы Цюрихте Швейцариялық музыка фестивалінің (Schweizerische Musikfest) өтуі қалаға тұрақты оркестр құруға түрткі болды. Цюрих тұрғындары музыканттардың фестивальден кейін қаладан кетпеуін қалаған, бірақ AMG-нің тұрақты оркестр ұстауға жеткілікті қаржысы болмады. Содан кейін 1865 жылы Цюрих азаматтарының тобы қаланың алғашқы тұрақты оркестрі ретінде Orchesterverein оркестрін құрды. Ал бірнеше жыл өткен соң, 1868 жылы Цюрихтің Тонхалле оркестрі құрылды. Екі оркестр де бүгінгі күнге дейін Цюрихте концерттік қызметін жалғастыруда.

Оркестр тарихы

Тонгалл оркестрінің алғашқы бас дирижері Фридрих Хегар болды, ол 1868 жылғы құрылысынан бастап 1906 жылға дейін қызмет етті. Оның ізбасары Волькмар Андреае 1906 жылдан 1949 жылға дейін оркестр тарихындағы ең ұзақ мерзімге бас дирижер болып қызмет етті, оркестрмен шамамен 1300 концерт өткізді. Андреае 1928 жылдан бастап оркестрдің алғашқы отбасылық концерттерін ұйымдастырды. 1947 жылы Цюрих қаласы оркестрді қаржыландыру және субсидиялау туралы келісімдердің аясында жас тыңдаушыларға арналған концерттерді ресми түрде бекітті. Соңғы жылдары Дэвид Зинман бас дирижер болып тұрғанда оркестр "tonhalleLATE" кешкі концерттер сериясын құрды, ол қысқа симфониялық концерттерді электрондық музыкамен және одан кейінгі әлеуметтік жиындармен үйлестірді. Хироси Вакасуги мен Дэвид Зинман бас дирижерлік қызметтері арасындағы кезеңде Клаус Петер Флор 1991 жылдан 1995 жылға дейін бас қонақ дирижер болып жұмыс істеді. Зинман 1995 жылы бас дирижер болып тағайындалды және 2014 жылдың шілдесіне дейін осы лауазымда қалды, бұл Андреаедан бері оркестрдегі ең ұзақ бас дирижерлік мерзім болды. Оркестр 2003 жылдың қыркүйегінде Зинманмен The Proms-те тұңғыш рет өнер көрсетті, ал оның бас дирижер ретіндегі соңғы концерті 2014 жылдың шілдесінде The Proms сахнасында болды. Зинман қызмет еткен жылдары оркестрдің орындау стиліне тарихи негізделген тәсілдерді енгізіп, жазбаларын кеңейтті. 2012 жылдың қазан айында оркестр Лионель Брингиерді 2014–2015 маусымынан бастап төрт жылдық келісімшарт бойынша келесі бас дирижері етіп тағайындады. Брингиер бас дирижер болып тағайындалған 2014–2015 маусымында Эса Пекка Салонен оркестрде жаңадан құрылған Шығармашылық төраға лауазымында жұмыс істеді. 2016 жылдың тамызында оркестр Брингиердің 2017–2018 маусымының соңында Tonhalle оркестріндегі қызметін аяқтайтынын хабарлады. 2017 жылдың мамырында оркестр Пааво Ярвиді 2019–2020 маусымынан бастап бес жылдық келісімшарт бойынша келесі бас дирижері етіп тағайындағанын жариялады. Ярви алғаш рет 2009 жылы Tonhalle оркестріне қонақ дирижер ретінде шақырылған, ал 2016 жылдың желтоқсанында қайта оралды. 2022 жылдың желтоқсанында оркестр Ярвидің бас дирижер ретіндегі келісімшартын 2028–2029 маусымына дейін ұзартатынын мәлімдеді. Оркестрдің қазіргі интенданты (атқарушы және көркемдік жетекшісі) – Илона Шмиль, ол оркестрмен 2028–2029 маусымына дейін келісімшарт жасасқан.

Жазбалар

Оркестр мен Андреае 1920 жылдардың соңында Вивальди мен Вольфганг Амадей Моцарттың музыкасын аз ғана жазды. 1947 жылы Франц Лехар оркестрмен бірге Decca Records үшін өзінің музыкасынан 78 айналымдық дискілерді жазды. Дискілер АҚШ-та London Records компаниясы арқылы шығарылды, бастапқыда 78 айналымдық форматта, кейіннен LP форматтарында. Кейбір жазбалар қазір Naxos Records арқылы CD-де қолжетімді. Оркестрдің жазу тарихы Зинман басқарған кезеңде едәуір кеңейді, Arte Nova және RCA сияқты лейблдер үшін көптеген жазбалар жасалды. Атап айтқанда, оның Arte Nova үшін жазған Бетховеннің толық симфониялары кеңінен танылды, өйткені бұл симфониялардың жаңа Джонатан Дель Мар нұсқасын қолданып, Бетховеннің метрономдық белгілерін сақтайтын алғашқы жазылған циклдердің бірі болды.