Кіріспе

Оңтүстік Африканың Лимпопо провинциясындағы тау тізбегі, бұрынғы әкімшілік аудан. Соутпансберг (бұрын Зутпансберг) – африкаанс тілінде "Тұзды көл тауы" деген мағына береді, Оңтүстік Африканың ең солтүстігінде орналасқан тау тізбегі. Ол Лимпопо провинциясының Вембе ауданында жатыр. Тау тізбегінің батыс жағында орналасқан тұзды көлге (немесе "тұз орнына") байланысты осылай аталған. Тау тізбегі Матиква табиғат қорығындағы қарама-қарсы шегіне дейін созылады, шамамен шығысқа қарай. Бүкіл тау массивінің венда тілінде атауы болмаған, оның орнына Дзанани, Сонгозви және басқалары сияқты кіші тау тізбектерімен белгілі болған. Соутпансберг 2009 жылы ЮНЕСКО-ның биосфералық қорығы деп танылған "Вембе биосфералық қорығының" құрамына кіреді. Бұл қорыққа сондай-ақ Блуберг тау жотасы, Крюгер ұлттық паркі және Мапунгубве мәдени ландшафты да кіреді.

География

Тау екі шатқалмен кесіліседі, батыстағы Waterpoort, оның ішінде Құм өзені (Polokwane) және теміржол желісі орналасқан, ал Wyllie's Poort N1 тас жолының Луи Тришардтан Мусинаға дейін өтуіне мүмкіндік береді. Ладжума – Нжалеле өзенінің және оның саласы Мутамбаның, Нванэди өзенінің және оның саласы Лупафе өзенінің, сондай-ақ Левубу өзенінің және оның негізгі салалары Мутшиндуди және Мутале өзендерінің, әрі Летаба өзенінің бастауы Саутпансберг тауларының етегінде жатыр. Құм өзенінің саласы болып табылатын Брак өзені, Саутпансбергтің батыс жағынан диагональ бойынша ағып, оны одан да батысқа орналасқан Блауберг тауынан бөліп тұрады.

Алғашқы еуропалықтар

Тауға жеткен және оған ат қойған алғашқы ақ адам – 1795 жылы сәтсіз көтерілістен кейін Графф-Рейнеттен қашқан отаршыл Коенрад де Буйс болды. Ол 1820 жылы таудың жанына қоныстанды және әлі күнге дейін Буйсдорпта кездесетін, "Буйсвольк" немесе Буйс халқы деп аталатын жартылай текті тайпаның бабасы болды. Де Буйстен кейін 1836 жылдың мамыр айынан тамыз айына дейін тұзды көлде болған вортреккер Луи Трегардт келді. 1836 жылдың қараша айында Трегардт лагерін кейіннен Шёмансдал және Луи Трихардт қалаларының жанына көшірді, онда ол 1837 жылдың маусымына дейін болды. 1837 жылдың маусымынан тамызына дейін Трегардттың тобы қазіргі Дорн өзені фермасындағы Дорн өзенінің жағасында орналасты, содан кейін теңізге сауда жолын табу үшін түгелдей кетіп қалды.

Ерте тұрақтандыру

Он бір жыл өткен соң, 1848 жылы, бұрынғы Трегардт лагері орналасқан жерде Зоутпансбергдорп деген елді мекен құрылды. Оны Андри Потгитердің көші-қонының бір тобын басқарған Ян Валентин Бота іргелендірді. Потгитер 1852 жылы Зоутпансбергдорпта қайтыс болды, ал оның ұлы да көп ұзамай дүниеден озды. 1855 жылы қаланың де-факто басшысы Стефанус Шоман болды.

Өсімдіктердің әртүрлілігі

Тауда шамамен 2500–3000 тамырлы өсімдік таксоны, оның ішінде 1066 туыс және 240 отбасы кездеседі. Мұтшидуди су жиналатын алабында жүргізілген зерттеулер 109 өсімдік отбасысын, 397 туысын және 619 түрін анықтады. Тауға 24 өсімдік түрі ендемик, ал Вембе биосфералық қорығына тағы 33 түрі ендемик. 594 ағаш түрі таудың өзінде немесе оның тікелей жанында өседі. Сутпансбергтің мол флоралық әртүрлілігіне бірнеше ерекше флоралық элементтердің әсері себеп, атап айтқанда тропикалық, Мозамбик жағалауы, Төмендік, Афромонтаналық, Бушвельд, Уотерберг, Калахари және Лимпопо аңғары. Гүлдік эндемиктерге Encephalartos hirsutus, Duvalia procumbens, Euphorbia rowlandii, E. aeruginosa, E. zoutpansbergensis, Ceratotheca saxicola, Stapelia clavicorona, Tylophora coddii, Huernia nouhuysii, Aloe angelica, A. petrophila, A. soutpansbergensis, A. vossii, Combretum vendae, Blepharis spinipes, Mystacidium braybonae, Justicia montis salinarum, Khadia borealis, Orbeanthus conjunctus, Streptocarpus parviflorus subsp. soutpansbergensis, Searsia magalismontana subsp. coddii, Vangueria soutpansbergensis және Pavetta tschikonderi кіреді. Тропикалық флоралық элемент, оңтүстік таралу шегі Сутпансбергте болатын, Brackenridgea zanguebarica, Millettia stuhlmannii, Oxytenanthera abyssinica, Trilepisium madagascariense, Brachystegia utilis torrei (басым B. spiciformis геномына сіңірілген) және Syzygium masukuense түрлерін қамтиды. Бұл түрлер орталық Зимбабведегі Миомбо флоралық элементімен емес, Шығыс жота флоралық элементімен және әсіресе оның етегімен байланысты.

Жылаңаштардың алуан түрлілігі

Соутпансбергте кем дегенде 116 бауырымен жорғалаушы түрі тіркелген. Бұл биологиялық әртүрлілік осы шағын аумақ үшін ерекше жоғары және Оңтүстік Африкада тіркелген бауырымен жорғалаушылардың барлық түрлерінің 36% құрайды. Бұл шамамен Крюгер ұлттық паркінде кездесетін 119 түрге тең. Әлемдік биологиялық әртүрлілік ошақтарымен салыстырғанда әртүрлілігі жоғары, ал бірлік аумаққа шаққандағы түрлердің әртүрлілігі осы ошақтардың көпшілігінен асып түседі. Соутпансберг тас кесірткесі, Соутпансберг құрткесірткесі, Соутпансберг кішкентай гекосы және Соутпансберг жазық кесірткесі – барлығы осы тауларға ендемик және осы аймақтың атымен аталады.

Омыртқасыздар

Соутпансберг өте жоғары эндемизм деңгейімен, әсіресе омыртқасыз жануарлар фаунасы бойынша белгілі.

Қорғау

Қазіргі заманда табиғи аймақтар адам қызметінен зор қысымға ұшырауда. Табиғи ресурстарды қанау, дамудың кеңеюіне байланысты адамдардың енуі, браконьерлік және жалпы ластану – бұлардың бәрі Soutpansberg-ке әсер етеді. Қазіргі таңда таулар Әлемдік мұра ретінде танылған және жаңадан құрылған Вембе биосфералық қорығының құрамына кіреді.