Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Намибияның ұлттық паркі
National park of Namibia
Этоша ұлттық паркі – Намибияның солтүстік-батысында орналасқан ұлттық парк және Африкадағы ең ірі ұлттық парктердің бірі. 1907 жылғы наурыз айында Германияның Оңтүстік-Батыс Африканың губернаторы Фридрих фон Линдеквист 88-ші жарлық арқылы оны аң ауру қорығы деп жариялады. 1958 жылы ол Wildschutzgebiet мәртебесіне ие болды, ал 1967 жылы Оңтүстік Африка Республикасы Парламентінің заңымен ұлттық парк мәртебесі берілді. Парк үлкен Этоша ойпатының атымен аталып, оның ауданы шамамен құрайды. Этоша ойпатының ауданы – , бұл ұлттық парктің жалпы ауданының 23% құрайды. Бұл аймақта сүтқоректілердің, құстардың және бауырымен жорғалаушылардың жүздеген түрлері қоныстанды, оның ішінде қара мүйізді носорог сияқты бірнеше қауіп төнген және жойылып бара жатқан түрлер бар. 2022 жылы Намибияда браконьерлік салдарынан 61 қара мүйізді носорог өлтірілді, оның 46-сы Этошада өлтірілді. Парк Кунене аймағында орналасқан және Ошана, Ошикото және Отжозонджупа аймақтарымен шектеседі.
Etosha National Park is a national park in northwestern Namibia and one of the largest national parks in Africa. It was proclaimed a game reserve in March 1907 in Ordinance 88 by the Governor of German South West Africa, Friedrich von Lindequist. It was designated as Wildschutzgebiet in 1958, and was awarded the status of national park in 1967, by an act of parliament of the Republic of South Africa. It spans an area of and was named after the large Etosha pan which is almost entirely within the park. With an area of , the Etosha pan covers 23% of the total area of the national park. The area is home to hundreds of species of mammals, birds and reptiles, including several threatened and endangered species such as the black rhinoceros. Sixty one black rhinoceros were killed during poaching in Namibia during 2022, 46 of which were killed in Etosha. The park is located in the Kunene region and shares boundaries with the regions of Oshana, Oshikoto and Otjozondjupa.
Тарих
Этоша ойпатының солтүстігіндегі аймақтарда овамбо халқы қоныстанды, ал әртүрлі отжихеро тілді топтар қазіргі парктің шекарасынан тыс жерлерде өмір сүрді. Этоша ойпатына жақын саябақтың аумақтарында хоисан тілінде сөйлейтін хай//ом халқы тұрды. Чарльз Джон Андерсон мен Фрэнсис Гальтон 1851 жылғы 29 мамырда Этоша ойпатының бар екенін жазған алғашқы еуропалықтар болды, бірақ ол жергілікті тұрғындарға бұрыннан мәлім болған. 1954 жылы хай//ом халқы парктен күштеп шығарылды, осылайша олардың аңшы-жинақшы өмір салты тоқтатылып, жерсіз шаруаларға айналды. 2004 жылдан бері хай//ом халқының мойындалған дәстүрлі билігі бар, ол қоғам мен үкімет арасындағы байланысты жеңілдетуге көмектеседі. Намибия үкіметі паркті хай//ом халқының мекені деп мойындайды және ұлттық саябаққа жақын фермаларда жер аударылған отбасыларды қоныстандыру жоспарларын іске асыруды бастады. 2007 жылдан бері үкімет Этоша ұлттық паркіндегі Гобауб шұңқыласының оңтүстігінде алты ферманы сатып алды. Хай//ом халқының басты басшысы Дэвид Хамуксабтың басшылығымен бірнеше отбасы осы фермаларда қоныстанды.
Areas north of the Etosha pan were inhabited by Ovambo people, while various Otjiherero speaking groups lived immediately outside the current park boundaries. The areas inside the park close to the Etosha pan were inhabited by Khoisan speaking Hai//om people. Explorers Charles John Andersson and Francis Galton are the first Europeans to record the existence of the Etosha pan on 29 May 1851, although it was already widely known by locals. The Hai||om were forcibly removed from the park in 1954, ending their hunter gatherer lifestyle to become landless farm laborers. The Hai||om have had a recognized Traditional Authority since 2004 which helps facilitate communications between the community and the government. The government of Namibia acknowledges the park to be the home of Hai||om people and started to carry out plans to resettle displaced families on farms adjacent to the national park. Since 2007 the Government has acquired six farms directly south of the Gobaub depression in Etosha National Park. A number of families have settled on these farms under the leadership of Chief David Khamuxab, Paramount Chief of the Hai||om.
Еуропалық қоныстанушылар
1885 жылы кәсіпкер Уильям Уортингтон Джордан овамбо басшысы Камбондэден үлкен жерді сатып алды. Бұл жер батыстағы Окаукеходан шығыстағы Фишер шұңқырына дейін дерлік созылды. Жердің құны 300 фунт стерлингке бағаланды, ол 25 мылтық, бір тұздалған жылқы және шарап ыдысымен төленді.
In 1885, entrepreneur William Worthington Jordan bought a huge tract of land from Ovambo chief Kambonde. The land spanned nearly from Okaukuejo in the west to Fischer's Pan in the east. The price for the land was £300 sterling, paid for by 25 firearms, one salted horse and a cask of brandy.
Германияның Оңтүстік-Батыс Африкасы
1886 жылы Германия империясы көшіп келе жатқан жабайы жануарларды өлтіру үшін әскерлеріне Окаукюё, Намутони және Сесфонтейнды басып алуға бұйрық берді, малға жұқпас үшін мүйізді малдың обасын тоқтату мақсатында. 1889 жылы Намутони бұлағының орнында неміс атқыштар әскері бекініс салған. 1904 жылғы 28 қаңтарда Нехале Мпинганың 500 адамы Императорлық Германияның Намутони бекінісіне шабуыл жасап, оны толығымен қиратты, отаршылдарды ығыстырып, олардың жылқылары мен малын тартып алды. Тұзды көл әдетте құрғақ болады, бірақ жазда, әсіресе пеликан мен фламинголарды қысқа мерзімге суға толады. Құрғақ маусымда тұзды көлден соққан жел тұзды шаңды көтеріп, елдің ішінде және Оңтүстік Атлант мұхитында таратып жатады. Бұл тұздың қоректік заттары көлдің жел соққан жағындағы топыраққа минералдар жеткізеді, олар кейбір жануарлардың тіршілік етуіне қажет, бірақ тұздылық шаруашылық қызметіне де кедергі келтіреді. Этоша тұзды көлі Оңтүстік Африка аймақтық ғылыми бастамасының (SAFARI 2000) Оңтүстік Африкадағы көптеген орындардың бірі болды. Бұл бағдарламаға қатысушылар спутниктер, ұшақтар және Этоша сияқты жердегі деректерді пайдаланып, аэрозольдер, жер бетінің жабыны және жер мен атмосфераның басқа да сипаттамалары туралы мол деректер жинады, адам мен табиғи орта арасындағы өзара әрекеттесуді зерттеу және түсіну үшін.
The German Reich ordered troops to occupy Okaukuejo, Namutoni and Sesfontein in 1886 in order to kill migrating wildlife to stop the spread of rinderpest to cattle. A fort was built by the German cavalry in 1889 at the site of the Namutoni spring. On 28 January 1904, 500 men under Nehale Mpingana attacked Imperial Germany Schutztruppe at Fort Namutoni and completely destroyed it, driving out the colonial forces and taking over their horses and cattle. The salt pan is usually dry, but fills with water briefly in summer, when it attracts pelicans and flamingos in particular. In the dry season, winds blowing across the salt pan pick up saline dust and carry it across the country and out over the southern Atlantic. This salt enrichment provides minerals to the soil downwind of the pan on which some wildlife depends, though the salinity also creates challenges to farming activities. The Etosha Pan was one of several sites throughout southern Africa in the Southern African Regional Science Initiative (SAFARI 2000). Using satellites, aircraft, and ground based data from sites such as Etosha, partners in this program collected a wide variety of data on aerosols, land cover, and other characteristics of the land and atmosphere to study and understand the interactions between people and the natural environment.
Доломит қыраттары
Андерссон кіреберіс қақпасының жанындағы парктің оңтүстік шекарасындағы доломит төбелері Ondundozonananandana деп аталады, яғни мал өріп жүрген жас баланың ешқашан қайтып оралмаған жері. Бұл, әдетте, төбелерде леопардтар сияқты жыртқыштардың көп болуын білдіреді, соның салдарынан таулар ағылшын тілінде Леопард таулары деп аталады.
The dolomite hills on the southern border of the park near the Andersson entrance gate are called Ondundozonananandana, meaning the place where young boy herding cattle went to never return, probably implying a high density of predators like leopards in the hills, giving the mountains its English name of Leopard Hills.
Өсімдік түрлері
Парктің көп бөлігінде көк гну мен көкбауыр сияқты жайылымшылар жейтін, ақуызға бай Sporobolus salsus галофиттік шөбінен басқа өсімдіктер жоқ. Этоша ойпатының айналасындағы аймақтарда Sporobolus spicatus және Odyssea paucinervis сияқты басқа да галофиттік шөптер, сондай-ақ Suaeda articulata сияқты бұталар кездеседі. Парктің көп бөлігі саванналық орманды аймақтардан тұрады, мопан – ең көп таралған ағаш, парктегі барлық ағаштардың шамамен 80% осы ағаштан құралған. Этошаның солтүстік-шығыс бұрышындағы құмды алқапта акация және Terminalia ағаштары басым. Тамботи ағаштары құмды даланың оңтүстігіндегі орманды аймақтарға тән. Ойпатқа жақын жерлерде жапырақты бұталы саванна кездеседі, онда галофиттік Salsola etoshensis сияқты бірнеше кішкентай бұталар өседі. Қыш және сілтілі топырақтағы ойпатқа жақын жерлерде тікенді бұталы саванна орналасқан, онда Acacia nebrownii, Acacia luederitzii, Acacia melliferra, Acacia hebeclada және Acacia tortilis сияқты акация түрлері басым. Парктегі шөптесін жерлер негізінен құмды топырақтан тұратын Этоша ойпатының айналасында шоғырланған. Топырақ пен ойпаттың әсеріне байланысты шөптесін жерлерде Eragrostis, Sporobolus, Monelytrum, Odyssea немесе Enneapogon түрлерінің бірі басым болуы мүмкін.
In most places in the park, the pans are devoid of vegetation with the exception of halophytic Sporobolus salsus, a protein rich grass that is eaten by grazers like blue wildebeest and springbok. The areas around the Etosha pan also have other halophytic vegetation including grasses like Sporobolus spicatus and Odyssea paucinervis, as well as shrubs like Suaeda articulata. Most of the park is savanna woodlands except for areas close to the pan. Mopane is the most common tree, estimated to make up around 80% of all trees in the park. The sandveld in the north eastern corner of Etosha is dominated by acacia and Terminalia trees. Tamboti trees characterize the woodlands south of the sandveld. Dwarf shrub savanna occurs in areas close to the pan and is home to several small shrubs including a halophytic succulent Salsola etoshensis. Thorn bush savanna occurs close to the pan on limestone and alkaline soils and is dominated by acacia species such as Acacia nebrownii, Acacia luederitzii, Acacia melliferra, Acacia hebeclada and Acacia tortilis. Grasslands in the park are mainly around the Etosha pan where the soil is sandy. Depending on the soil and the effects of the pan, grasslands could be dominated by one of the Eragrostis, Sporobolus, Monelytrum, Odyssea or Enneapogon species.
Фауна
Паркте шамамен 114 түрлі сүтқоректі, 340 түрлі құс, 110 түрлі бауырымен жорғалаушы, 16 түрлі қосмекенді және 1 түрлі балық мекендейді (тасқын кезінде 49 түрге дейін балық кездеседі). Этоша ұлттық паркі – әлемдегі қара мүйізді бұғының ең маңызды қорғаушысы. 2022 жылы 46 ақ және қара мүйізді бұғы браконьерлердің қолынан қаза болды.
The park has about 114 mammal species, 340 bird species, 110 reptile species, 16 amphibian species and 1 species of fish (up to 49 species of fish during floods). Etosha National Park is also the single most important custodian of the black rhino in the world. In 2022, 46 white and black rhinos were poached.
Тарих
1881 жылға қарай, аймақтағы піл, мүйізтұмсық және арыстан сияқты ірі жануарлардың көп бөлігі жоқ болып кетті.
By 1881, large game mammals like elephants, rhinoceroses and lions had been nearly exterminated in the region.