Кіріспе

Масаи Мара, кейде Масаи Мара деп те жазылады және жергілікті тұрғындар жай ғана Мара деп атайды, – Кенияның Нарок округінде орналасқан үлкен ұлттық аң қорығы, Танзаниядағы Серенгети ұлттық паркімен тікелей шектеседі. Ол Нил алқабынан көшіп келген, аймақтың иесіз халқы – масаи халқының құрметіне аталған. Олардың алысқа қарап, аймақты сипаттағандағы сөздері: "Мара" дегені – жергілікті масаи тілінде "дақты" деген мағынаны білдіреді, себебі ландшафтты ұсақ, бұталы ағаштар безендіреді. Масаи Мара – Африкадағы жануарлар дүниесін қорғау және жабайы табиғат аймақтарының бірі, онда арыстан, барыс, гепард және африкалық орман пилінің көптеген түрлері кездеседі. Бұл жер Ұлы көші-қонға да мекен, ол Африканың жеті табиғи кереметінің және әлемнің он кереметінің бірі ретінде танылды. Үлкен Мара экожүйесі Масаи Мара ұлттық қорығын, Мара үшбұрышын, бірнеше масаи топтық шаруашылықтарын және бірнеше қорықтарды қамтиды.

Тарих

Масаи Мара 1961 жылы жабайы табиғат қорығы ретінде құрылғанда, қазіргі аумақтың бір бөлігін ғана, соның ішінде Мара үшбұрышын қамтыды. 1961 жылы аймақ шығысқа қарай кеңейтіліп, ауданы артты және ойын қорығы болып қайта құрылды. Осы кезде Нарок округінің кеңесі қорықты басқаруды өз мойнына алды. Масаи тілінде сөйлейтін адамдардың саны көп. Бұл санға тек масаилар ғана емес, сонымен қатар Кениядағы самбуру және камус халықтары да кіреді. Өлшеміне байланысты Мара Африкадағы ең ірі жануарлар популяцияларының бірін ұстауға қабілетті. Қара мүйізді бұғы популяциясы 1960 жылға дейін жеткілікті деңгейде болды, бірақ 1970-ші және 1980-ші жылдардың басында браконьерлік салдарынан күрт азайды, саны 15 жеке тұлғаға дейін төмендеді. Саны баяу өсіп келеді, бірақ 1999 жылы шамамен 23-ке ғана жетті. Бұл әлсіреген реттеу жүйесі Мараның тұрақты басқарылуына қауіп төндіреді. Масаи Марада "Мара Жыртқыштар жобасы" жұмыс істейді, ол бүкіл аймақтағы арыстан популяциясын тізімдеуге және бақылауға алады. Жобаның мақсаты - жергілікті қоғамдастықтар мен жануарлардың қатар өмір сүретін солтүстік аймақтарындағы табиғат сақтау аймақтарын зерттеу. Жоба жерді басқарудағы өзгерістерге, адамдардың қоныстануына, мал өсіруге және туризмге халықтың реакциясын анықтауға бағытталған. 2012 жылдың қазан айынан бастап Мара-Меру Гепард жобасы Марада гепардтар популяциясын бақылап, олардың саны мен динамикасын бағалап, жыртқыштардың және адамның гепардтардың мінез-құлқы мен тіршілік етуіне тигізетін әсерін зерттейді. Жоба жетекшісі Елена Челышева 2001-2002 жылдары Кенияның Жабайы Табиғат Қызметінде (KWS) Масаи Мара Гепардтарды сақтау жобасында ғылыми көмекші болып жұмыс істеді. Сол кезде ол гепардтарды анықтаудың жаңа әдісін жасады, ол алдыңғы және артқы аяқтарындағы (саусақтан иыққа және жамбасқа дейін) ерекше дақтарды, сондай-ақ құйрықтағы дақтар мен сақиналарды визуалды талдауға негіделген. Жылдар бойы жиналған фотомүліктің арқасында жоба тобы ұрпақтар арасындағы туыстық байланысты анықтап, Мара гепардтарының шежіресін құра алады. Жиналған мәліметтер жеке тұлғалар арасындағы ата-аналық байланысты, жас гепардтардың тіршілік ету деңгейін, гепардтардың өмір сүру ұзақтығын және олардың көбелек тарихын анықтауға көмектеседі. Ойын паркі моделінің тұрақтылығы және COVID-19 пандемиясының әсері де бағаланды, соның салдарынан теңдік және экологиялық мәселелерді ескеру қажет болды.

Үлкен мысық күнделігі

BBC телеарнасының "Big Cat Diary" атты телешоуы Масаи Марада түсірілді. Шоу қорықта өмір сүретін ірі мысықтардың өмірін баяндады. Шоуда қорықтың Мусиара батпақты аймағы мен Леопард шатқалы, инжір ағашы төбесі және Серенгети мен Масаи Мараны бөліп тұрған Мара өзенінен алынған көріністер көрсетілді.

Фотосурет салу байқауы

2018 жылы Мараның сәнді сафари лагерлерінің бірі – Ангама Марамен байланысты коммерциялық емес Ангама Қоры, Мараны жыл бойына саяхаттауға болатын жер ретінде көрсетіп, Марадағы табиғатты қорғауға бағытталған жобаларға қаржы жинау мақсатында «Жылдың ең үздік Масаи Мара фотографы» байқауын ұйымдастырды. Байқау алты жылға созылды және 2023 жылы аяқталды. Алғашқы жеңімпаз британдық фотограф Ануп Шах болды. 2019 жылы Оңтүстік Африкадан келген Ли Энн Робертсон жеңіске жетті. 2020 жылы Паоло Торчио, 2021 жылы Гарри Коллинз, 2022 жылы Прети және Прашант Чако, ал 2023 жылы Шраван Рао жеңімпаз атанды.

Қауіптер

1989 және 2003 жылдар аралығында Масаи Марада жануарлар ай сайын бақыланды; сараптама нәтижесінде жырафтардың саны 75%-ға, қарапайым қабандардың 80%-ға, хардебисттердің 76%-ға, ал импалалардың 67%-ға азайғаны анықталды. Бұл паркте мал жаюдың көбеюімен және браконьерлік қызметтің ұлғаюымен байланысты. Қорғау аймағына жақын жерлердегі жергілікті халықтың өсуі "Мара пілдері" жобасы сияқты қорықтар құруға алып келді. Жобаның мақсаты – адамдар мен жабайы жануарлардың тыныш және өркенді бірге өмір сүруін қамтамасыз ету. Жоба бойынша, халық саны арта бергендіктен, жануарлар мен адамдар арасындағы қақтығыстар қорық үшін басты қауіп болып саналады. Туризм күрт өсті. 1970 жылдардың соңында аймақта 10-нан аспайтын пансионаттар болды, ал жайылымдық мүмкіндіктер шектелді.