Кіріспе

Мара және Симию аймақтарындағы ұлттық парк, Танзания. Серенгети ұлттық паркі – Танзанияның солтүстігінде орналасқан үлкен ұлттық парк. Ол шығыс Мара аймағы мен солтүстік-шығыс Симию аймағында жатыр және құр тиынды саваннаның кең аумағын қамтиды. Парк 1940 жылы құрылған. Серенгети әлемдегі ең ірі жылдық жануарлар көші-қонымен әйгілі – 1,5 миллионнан астам көк гну, 250 000 зебра, сондай-ақ Томсонның газелі мен елландтың кіші топтары осы паркте кездеседі. Бұл ұлттық паркте Африкадағы ең көп арыстан популяциясы қоныстанған. Орманды кесу, халық санының өсуі және мал өсіру осы аймаққа қауіп тудыруда.

Этимология

"Серенгети" атауы – масай тайпасының осы аймақты атау үшін қолданған "сирингет" сөзінің жуық мағынасы, ол "жердің шексіз созылатын орны" дегенді білдіреді.

Тарих

1930 жылы Серенгетидің оңтүстік және шығыс бөлігінде аң сақтағышы тағайындалды. 1930 жылдары Танганьика үкіметі флора мен фаунаны табиғи күйінде сақтау туралы конвенцияға сәйкес келетін ұлттық парктері жүйесін құрды. 1940 жылы бұл аймақ ұлттық парк мәртебесін алды. 1948 жылы Серенгети ұлттық паркін басқару үшін Серенгети ұлттық паркінің қамқоршылар кеңесі құрылғанда, оған қатаң қорғау шаралары енгізілді. Үкімет жергілікті масаи халқының қозғалысын шектеді және 1951 жылы парктің шекарасы нақтыланды. 1959 жылы ұлттық парктің шығыс бөлігінен бөлініп, Масаи халқының дәстүрлі жер пайдалану мүдделерін ескеретін, көп мақсатты пайдалану аймағы ретінде Нгоронгоро сақтау аймағы құрылды. 1981 жылы Серенгети ұлттық паркінің ауданы , Серенгетидің жартысынан да азырақ болды. Серенгети 1959 жылы Бернхард Гриземек және оның ұлы Майкл жазған «Серенгети өлмейді» атты кітап және деректі фильмнен кейін әйгілілікке ие болды.

Жабайы табиғат

Серенгети ұлттық паркі 2005 жылдан бері Масаи Мара ұлттық қорығымен бірге Арыстанды сақтау бөлімін құрайды. Бұл экожүйеде 3000-нан астам арыстан мекендейді. Африкалық леопардтың саны құрғақ маусымда 100 км² (немесе 14,0 100 шаршы миль) жерге 5,41 жеке данадан келеді деп есептеледі. Африкалық бұталы пілдердің тобы 1980 жылдары браконьерлік салдарынан азайған, бірақ 2014 жылға қарай 5000-нан астам жеке данаға жетті. Африкалық бұқаның саны 1976 мен 1996 жылдар аралығында браконьерлікке байланысты төмендеді, бірақ 2008 жылға қарай 28 524 жеке данаға дейін өсті. Қара мүйіз бұқаның саны 1980 жылдары браконьерлік салдарынан шамамен 10 жеке данаға дейін азайды, ал бүгінде паркте 70-тен аз жеке дана қалды. Мүйіз бұқалар көбінесе шөптермен, ағаш тәрізді Indigofera, Acacia және Crotalaria өсімдіктерімен қоректенеді. Басқа ет жейтін сүтқоректілерге гепард, шамамен 3500 дақылды гиена, қара арқалы шакал, африкалық алтын қасқыр, бал барс, жолақты гиена, қаракал, сервал, жолақты мангуст және екі түрлі су құндыздары жатады. Африкалық жабайы иттің түрі 1991 жылы жоғалып кеткеннен кейін 2012 жылы қайтадан осы аймаққа оралды. Басқа сүтқоректілерге бегемот, қарапайым қабан, жертесер, африкалық жабайы мысық, африкалық цивет, қарақұйрық, зорилла, африкалық жолақты қызылша, жарғанақ құлақты түлкі, жер панголині, қырлы шошқа, үш түрлі гиракс және мыс қоян жатады. Грумети өзенінің орманды жағалауларында сары және зәйтүн бабуиндары, вервет маймылы және мантиялы гүреза сияқты приматтарды да кездестіруге болады.

Үлкен көші-қон

Ұлы көші-қон – әлемдегі екінші ең ұзақ құрлықтағы көші-қон. Көші-қон жолының ұзындығы шамамен 500 миль (805 км) құрайды. Осы көші-қон бағытының оңтүстігінде Нгоронгоро сақтау аймағы орналасқан, онда қаңтар мен наурыз аралығында жарты миллионға жуық гну туылады. Наурыз айының басында, құрғақ маусым басталганда, шамамен 1,5 миллион гну мен 250 мың зебра Кениядағы Масаи Мараға қарай солтүстікке көше бастайды. Қарапайым еланд, жазық зебра және Томсонның газелі де гнуге қосылады. Сәуір мен мамыр айларында көшіп бара жатқан малдар Батыс дәлізі арқылы өтеді. Масаи Мараға жету үшін олар Грумети және Мара өзендерін кесіп өтуі керек, онда шамамен 3000 қолтырауын күтіп отырады. Крокодил ұстаған әр гнуға 50-сі суға батып кетеді. Қазан айының соңында құрғақ маусым біткеннен кейін көшіп бара жатқан малдар оңтүстікке қайта бет алады. Жыл сайын шамамен 250 мың гну мен 30 мың жазық зебра суға батып, жыртқыштардың жеміне айналып, шаршап, шөлдеп немесе аурудан өледі.

Геология

Жертөле кешені 2,81–2,63 млрд жыл бұрын пайда болған архаикалық Ньянзиан жүйесінің жасыл тастарынан, 2,72–2,56 млрд жыл бұрын пайда болған архаикалық гранитті гнейс плутондарынан (180 млн жыл бұрын көтерілген), коппилер мен сопақ төбелерді құрайтын гранитті гнейс плутондарынан, кварцит пен граниттен тұратын неопротерозойлық Мозамбик белдеуінен және сызықтық қырларды құрайтын құмтас, тақта тас және сазтас құрайтын неопротерозойлық Икоронго тобынан тұрады. Парктің оңтүстік-шығыс бөлігінде неогендік жастағы жанартаулық тау жыныстары және Ольдойно Ленгайдің голоцендік жастағы жанартау күлі бар. Грумети, Мара, Мбалагети және Оранги өзендері батысқа қарай Виктория көліне ағып құяды, ал Ольдупай өзені шығысқа қарай Ольбалбал батпақтарына құяды. Парктің шығыс бөлігінде Серенгети жанартаулық далалары орналасқан, олар тропикалық далалық экозона болып табылады. Бұл далалар 150 000 жыл бұрын жарылған Керимаси жанартауының жанартау күлінің шөгінділерінде өседі, сондай-ақ Ол Дойнё Ленгай жанартауының атқылауларынан пайда болған, жанартаулардың өндірген натрокарбонатит лавасының жылдам үгілуінен пайда болған қаз тәрізді туф және кальцитті қатты топырақ (вертизолдар) қабаттарын құрайды.

Басқару және қорғау

Парк Біріккен Ұлттар Ұйымының Білім, ғылым және мәдениет ұйымымен Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізілген. Ол Халықаралық табиғатты қорғау одағы әзірлеген жүйе бойынша II санаттағы қорғалатын аймақ ретінде тағайындалған, яғни оның экожүйесі мен экологиялық процестерін қорғау үшін басқарылуы тиіс. Танзаниядағы барлық саябақтардың басқарушы органы – Танзания Ұлттық саябақтар басқармасы. Майлс Тернер парктің алғашқы аңшылық инспекторларының бірі болды және оның кең таралған браконьерлікке қарсы күресін тоқтатуға үлкен үлес қосты.

Қауіптер

Мау орманы аймағындағы орманды кесу Мара өзенінің су режимін өзгертті. Сиамдық арамшөп, тікенді алмұрт, Feverfew және мексикалық күнбағыс сияқты жат өсімдіктер кездеседі. 1996 жылы жасалған зерттеуде саябақтың батыс жағындағы адам саны жыл сайын төрт процентке өсіп келе жатқаны анықталды. Мал өсіру де артып, осының салдарынан егіншілік пен мал шаруашылығына берілген жер көлемі ұлғайды. 2001 жылы Дүниежүзілік табиғатты қорғау мониторинг орталығының зерттеуі бойынша, жыл сайын шамамен 200 000 жануар браконьерлердің қолынан қаза табады.