Кіріспе

Тоқу машинасы – тоқу маталарын жартылай немесе толық автоматтандырылған түрде жасауға арналған құрылғы. Тоқу машиналарының көптеген түрлері бар, қарапайым катушка немесе тақта үлгілерінен, қозғалмалы бөліктері жоқ, бастап электроникамен басқарылатын өте күрделі механизмдерге дейін. Бірақ, олардың барлығы әртүрлі тоқу маталарын – әдетте, жазық немесе түтік пішіндес, түрлі күрделілік деңгейінде шығарады. Үлгілерді инелерді қолмен басқару, түймелер мен дисктер, механикалық перфокарталар немесе электрондық үлгі оқу құрылғылары мен компьютерлер арқылы таңдауға болады.

Түрлері

Бірнеше қарапайым құрылғылар ойыншықтар жасау немесе хобби үшін инесіз тоқуға мүмкіндік береді. Олардың ең қарапайым түрі – катушкамен тоқу, одан кейін тоқу тақталары немесе тоқу станоктары, олар екі қатарда орналасқан, шамамен бір-бірінен бірдей арақашықтықтағы екі қатар штырғыштардан тұрады. Жіп штырғыштарға оралады, ораудың әртүрлі схемалары әртүрлі текстуралы тоқуды қамтамасыз етеді. Содан кейін ине немесе арнайы құрал штырғыштардың айналасындағы жіп иірімдерін штырғыштардан немесе басқа штырғыштарға ауыстыру үшін қолданылады, осылай тоқу жасалады. Тоқу тақталары күрделі дизайндарды жасауға мүмкіндік береді. Басқа жартылай автоматты тоқу құрылғылары да бар. Үлкен және күрделі тоқыма бұйымдарын, мысалы киімдерді жасау үшін, тік немесе дөңгелек иірімдері бар тұрмыстық және өнеркәсіптік машиналар қажет, олар тиісінше тікбұрышты немесе түтік тәрізді маталарды өндіреді. Екі иірімді машинада екі тік иірім бір-біріне қарама-қарсы орналасқан, бұл жіптің өрмелеуін және қарапайым өрмелеуді, сондай-ақ әртүрлі өрнектерді жасау үшін қолданылады. Бір иірімді машиналарға қабырғалы қосымшаларды орнату арқылы ұқсас нәтижеге қол жеткізуге болады. 20-шы ғасырдың соңындағы тұрмыстық/студиялық модельдер әдетте 200-ге дейін иілгіш ілмек инелерді ұсақ, стандартты, орташа немесе жуан ине өлшемдерінде тігістерді ұстау үшін пайдаланады. Арба немесе камералық жәшік инелердің төсегі арқылы жылжытылады, бұл әр келесі тігіс жасау үшін қажетті инелердің қозғалысын қамтамасыз етеді. Әртүрлі таңдау әдістері арқылы, мысалы, перфокарталар арқылы, белгілі бір инелер камералық жәшік арқылы баламалы жолдармен жүруіне мүмкіндік беруге болады. Осылайша инелер тоқиды немесе тоқымайды, ал тоқылмаған жіп бөліктері ине астында (сыртқа шығару) немесе ине үстінде немесе ине ілмегінде ұсталады (ішке шығару). Инелерді қысқа қатарлы пішін беру үшін ұстап тұру күйіне қоюға болады. 2023 жылға қарай бұл серіктестік әлі де мықты. Көптеген компаниялар осы технологияны сұраныс бойынша киім жасау үшін пайдалануда.

Қолмен тоқумен салыстыру

Тоқу машинасымен жасалған матаның текстурасы, жалпақ тоқудан және қолмен тоқылған матадан гөрі біркелкірек болады, бұл әсіресе қарапайым шүберектің үлкен аудандарында байқалады және артықшылық жасайды. Кейбір тігіс үлгілерін (мысалы, тығыз тігістерді) тоқу машинасымен жасау әлдеқайда оңай. Басқаларын (мысалы, қос тігісті) машинамен тоқуға да болады, бірақ сәл көбірек уақыт қажет; алайда, бұл қолмен тоқудан әлдеқайда жылдам. Бір төсекті үйге арналған тоқу машиналарында қос тігіс қолмен немесе «қос тігіс таяқшасы» деп аталатын аксессуармен тоқылуы керек. Brother машиналары «Garter Carriage» деп аталатын электрондық аксессуарды қолдайды. Бұл таяқшаларда бір ғана, ішкі жағына орнатылған ине болады, ол негізгі төсектегі инелерге қарама-қарсы орналасқан. Тігіс үлгісі арқылы тігіс таңдалғанда, бұл ине таңдалған тігішті инеден алып, матаның артқы жағынан өткізеді, осылайша матаның бетінде керме тігіс пайда болады. Кейбір Garter таяқшаларының модельдерін механикалық және электрондық Brother тоқу машиналарында қолдануға болады. Кабельді тігістер сияқты күрделі тігістерді жасау үшін тігістердің топтарын бір-бірімен кесістіру үшін қолмен түзету қажет. Алдыңғы және артқы төсектер арасында таңдап автоматты тігіс беруді ұсынатын өнеркәсіптік машиналар төсектерді жылжыту арқылы кабельді тігісті автоматты түрде жасауға мүмкіндік береді. Стандартты 200 инелі машина ең жіңішке жіптерден бастап жақсы спорттық жіптерге дейін (4ply UK) тоқуға болады, ал қалың жіптер орташа немесе ірі инелі машинада жақсы тоқылады. Машинамен тоқу көп уақытты үнемдейді, бірақ машинаны дұрыс пайдалануды үйрену қажет. Көптеген, егер барлығы болмаса, қолмен тоқу үлгілерін машинада бірдей немесе ұқсас дизайнмен тоқуға болады, бірақ кейбіреулерін қолмен, ал басқаларын машинада жасау оңайырақ. Қолмен тоқу үлгілері матаны әр қатарда «айналдыруға» арналған, сондықтан тоқушы үнемі басым қолын пайдаланады. Алайда, машинамен тоқу кезінде мата әрқашан бір бағытта тоқылады. Жазық машиналар алға-артқа, ал дөңгелек машиналар шеңбер бойынша үздіксіз тоқиды.