Кіріспе

Будинаж – кеңею нәтижесінде пайда болатын геологиялық құрылымдарды сипаттайтын термин. Онда мүйізтас сияқты қатаң, жазық денелер, аз келесті ортада созылып, деформацияланады. Келесті қабаттар бұзыла бастап, шұжық тәрізді будиндерге айналады. Будинаж жиі кездеседі және микроскопиялықтан литосфералық деңгейге дейінгі кез келген масштабта, барлық геологиялық аймақтарда таралған. Литосфералық тектоникада, берік қабаттардың будинажы тау жынысы массасының ірі масштабты пластикалық қозғалысын көрсетеді. Будиндер – қиылысқан тамырлар мен қиылыс зоналарының тән белгілері, онда қиылыс жапырақшасы бойымен созылу және оған перпендикуляр қысылу салдарынан қатаң денелер сынып қалады. Бұл будинге тән шұжық немесе бөшке пішінін береді. Олар тіктөртбұрышты құрылымдар түзе де мүмкін. Пластикалық деформация жағдайлары сынықтардың пайда болуына қарағанда будинажға көбірек жағдай жасайды. Будиндер сынықтар немесе тамыр материалымен бөлінеді; мұндай бөліну аймақтары будин мойны деп аталады.

Түрлері

Будинаждың үш түрлі түрі бар. Оларға сырғалмайтын будинаж, S сырғалмалы будинаж және A сырғалмалы будинаж жатады. Сырғалмаған кезде сырғалмайтын будинаж пайда болады, нәтижесінде симметриялық құрылым түзіледі. S сырғалмалы будинаж, будинаждың қырқу қозғалысына қарсы бағытта жылғалағанда пайда болады, ал A сырғалмалы будинаж қырқу қозғалысының бағытымен жылғалағанда пайда болады. Бұл түрлерді олардың жалпы пішініне қарай 5 түрлі топқа бөлуге болады. Бұл топтар – созылған, жыртылған, домино, жарықша және қырқу жолақты будинаждар. Жалпы, сырғалмайтын будинажға созылған және жыртылған пішіндер тән, домино және жарықша будинаждар A сырғалмасымен, ал қырқу жолақты будинаж S сырғалмасымен қалыптасады.

Этимология

Лохес (1909) "будинаж" терминін енгізді, ол француз тіліндегі "будин" сөзінен шыққан, яғни қанды шұжық деген мағынаны білдіреді. Боудинаж алғаш рет бельгиялық геологтар тарапынан Арденн тауларында (Бельгия) Бастоньге жақын орналасқан Коллиньон карьерінде байқалып, сипатталған.