Кіріспе

Бір нәрсені (құрылыстар, материалдар сияқты) өртке төзімді ету немесе жанбайтын ету.

Өртке қарсы жабдықтау – бұл бір нәрсені (құрылыстарды, материалдарды сияқты) өртке төзімді немесе жанбайтын ету, немесе кез келген нәрсені өртке төзімді ету үшін қолданылатын материал. Бұл пассивті өрттен қорғау шарасы. "Өртке төзімді" немесе "өртке қарсы жабдықтау" сөздері зат есім, етістік немесе сын есім ретінде қолданылуы мүмкін; олар дефиспен ("өртке төзімді") жазылуы мүмкін. Белгілі бір құрылымдарға сертификатталған өртке қарсы жүйелерді қолдану оларға өртке төзімділік класын алуға мүмкіндік береді. "Өртке қарсы жабдықтау" термині стандарттармен бірге қолданылуы мүмкін, бұл Солтүстік Америка құрылыс нормаларында көрінеді. Өртке төзімді деп саналатын зат белгілі жағдайларда өртке төзімді болады, бірақ одан күшті немесе ұзаққа созылған өрттен жануы немесе істен шығуы мүмкін.

Тарих

Асбест – бұрын өртке қарсы қорғау үшін қолданылған материалдардың бірі. Ол жеке немесе цемент сияқты байланыстырғыштармен бірге, шашыратып немесе пресстелген түрінде, сондай-ақ қорғаныс киімдері мен құрылыс материалдарына арналған маталар сияқты әртүрлі материалдар мен өнімдерге қоспа ретінде пайдаланылған. Бұл материалдың кейіннен қатерлі ісік тудыратыны дәлелденгендіктен, оны алып тастау және ауыстыру саласында ірі индустрия қалыптасты. Эндотермиялық материалдар да кеңінен қолданылды және бүгінге дейін қолданылып келеді, мысалы гипс, бетон және басқа да цементтік өнімдер. Олардың жетілдірілген түрлері аэродинамикада, құрлықтар аралық баллистикалық зымырандарда (ICBM) және ғарыш аппараттары сияқты қайта кіруге арналған көліктерде қолданылады.

Құрылыс болаттарының отқа қарсы қорғалуы

Өрт кезінде конструкциялық болат температураның көтерілуімен бірге беріктігін жоғалтады. Болат қаңқаның құрылымдық тұтастығын сақтау үшін бірнеше өрттен қорғау шаралары қолданылады: құрылыс нормаларымен белгіленген ашық болаттың мөлшеріне шектеулер қойылады, конструкциялық болат кірпіш қалауымен немесе бетонмен қапталып, жоғары температураға ұшырау кешіктіріледі, I-түсті қабырғасы жіңішке металл тормен оралып, содан кейін гипс жабынмен жабылады. Бұл әдіс тиімді, себебі гипс жабынында ыстыққа төзімді су кристалдары бар. Бұл әдіс 19 ғасырда патенттелген, бірақ алғашқы маңызды мысалы 89 жыл өткен соң пайда болды.

Жол қозғалысы туннельдері

Жол туннельдерінен бензин, сұйытылған мұнай газы және басқа да көмірсутектер сияқты жанғыш заттар тасымалдайтын көлік құралдары жүріп өтуі мүмкін. Бұл заттар өрт кезінде температураның өте жылдам өсуіне және ең жоғары температураға жеткізуі мүмкін (өртке төзімділік класындағы көмірсутек қисықтарын қараңыз). Туннель құрылысында және пайдалануда көмірсутектерді тасымалдауға рұқсат болған жағдайда, жазатайым өрттер шығуы мүмкін, сондықтан жол туннельдерін бетон қаптамамен өрттен қорғау қажет болады.

Көмірсутекті отқа ұшыраған бетон

Бетон өздігінен қатты көмірсутекті өрттерге төтеп бере алмайды. Ұлыбритания мен Францияны байланыстыратын Ла-Манш туннелінде қатты өрт шығып, теңіз астындағы туннельдің бетон қабырғасы шамамен 50 мм-ге дейін кеміді. Әдеттегі ғимараттардағы өрт кезінде бетон өте жақсы өртке төзімділік көрсеткіштеріне жетеді, егер ол тым ылғалды болмаса, онда жарылып, жарылуы мүмкін. Қоршалмаған бетон үшін гидраттардың және бетон ішіндегі бос ылғалдың кенеттен эндотермиялық реакциясы бетоннан қабыршақтануға жеткілікті қысым тудырады, ол туннель еденіне ұсақ бөлшектер түрінде төгіледі. Осыны тексеру үшін ылғалдылық зымы (пробтары) өрт сынағынан өтетін барлық бетон плиталарға енгізіледі, тіпті құрылыс элементтерінің қисығы үшін де (DIN4102, ASTM E119, BS476 немесе ULC S101). Өртке қарсы қорғаныстың қажеттілігі, басқа өртке қарсы шаралармен қатар, Еуропалық "Эврика" өрт туннельдерін зерттеу жобасында көрсетілді, бұл жолдардағы өрттердің әсерінен сақтану үшін саладағы құрылыс нормаларын жасауға әкелді. Цементті шашыратып жабатын өртке қарсы қорғаныс сертификатталған болуы керек және ол осы сертификатқа сәйкес, UL1709-да қолданылған сияқты көмірсутекті өрт сынақ қисығын пайдалана отырып, далада қолданылуы тиіс.

Өртке қарсы күмбездер

Қағаз құжаттарын қорғау үшін отқа төзімді сақтау жайлары әдетте бетон немесе тас блоктардан негізгі құрылыс материалы ретінде салынады. Өрт болған жағдайда бетон немесе тас блоктардағы химиялық байланыстағы су бу ретінде сақтау жайының ішкі кеңістігіне еніп, қағаз құжаттарын ылғалдандырып, тұтанбауға көмектеседі. Бұл бу сондай-ақ сақтау жайының ішкі кеңістігіндегі температураны қағаз құжаттардағы ақпарат жойылатын сыныптық шектен төмен ұстауға көмектеседі. Өрт ішкі температурадан асып кетпесе, қағазды кейіннен қатыру кептіру процесі арқылы қалпына келтіруге болады. Балама, арзан әрі уақытты аз қажет ететін құрылыс әдісі – құрғақ жылу оқшаулағыш материалдарды пайдалану. Бұл құрылыс әдісі қағаз құжаттары үшін жеткілікті, бірақ бетон және тас құрылыстардан пайда болатын бу, жылу мен ылғалға сезімтал заттарды жояды. Мысалы, микрофильмдегі ақпарат (ә. к. а. 150 класы) және магниттік тасымалдағыштар (мысалы, деректер ленталары) жоғары температурада деректерін жоғалтады (ә. к. а. 125 класы). 125 класының қатаң талаптарына сәйкес салынған отқа төзімді сақтау жайлары деректерге арналған сақтау жайлары деп аталады. Отқа төзімді сақтау жайларының барлық компоненттері, оның ішінде есіктер, ЖЖС (Жылу, желдету және ауа тазалау) жүйесінің ену жерлері және кабельдік ену жерлері, сақтау жайының өртке қарсы қорғалу дәрежесіне сәйкес болуы тиіс.