Нигерия мұнай өндірісі және экономикасы

Кіріспе

Нигериядағы мұнай өндірісі

Нигерия Африкадағы мұнай мен газ өндіруші елдердің арасында екінші орында (Анголадан кейін). Нигер дельтасы алабындағы шикі мұнай екі түрге бөлінеді: жеңіл және салыстырмалы түрде ауыр. Жеңіл мұнайдың API гравитациясы шамамен 36-ға жуық, ал ауыр мұнайдың API гравитациясы 20–25 аралығында болады. Екі түрі де парафинге толы және күкірттің мөлшері төмен. Нигерияның экономикасы мен бюджеті 1960 жылдан бері мұнай өнеркәсібінен түсетін табыс есебінен негізгі қолдауға ие. 2021 жылғы ақпан айының статистикасы бойынша, Нигерияның мұнай секторы елдің жалпы ішкі өнімінің шамамен 9% құрайды. Нигерия АҚШ-қа шикі мұнай мен мұнай өнімдерін экспорттау бойынша маңызды роль атқарады. 2010 жылы Нигерия АҚШ-қа күніне бір миллионнан астам баррель экспорттады, бұл АҚШ-тың жалпы мұнай және мұнай өнімдері импортының 9% және Нигерия экспортының 40% құрады. Мұнай өнеркәсібінде жан-жақты реформалар жүргізу қажеттілігі, бизнес жүргізу ортасын жақсарту және өнеркәсіпте жергілікті мазмұнды қолдау мақсатында Гудлак Джонатан басшылығымен 2008 жылдың 18 шілдесінде Мұнай өнеркәсібі заң жобасы жасалды.

Мұнай барлау тарихы

Нигерияда мұнайды іздеу тарихы 1903 жылға дейін жетеді, осы жылы Нигерия битум корпорациясы елде алдын ала зерттеу жұмыстарын жүргізді. Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда компанияның жұмысы тоқтатылды. Шағын мұнай компанияларының технологиялық және қаржылық ресурстарының жетіспеуіне байланысты, елдегі коммерциялық мұнайды іздеу ісі ірі және күшті басқа мұнай компанияларына жүктелді. Содан кейін лицензиялар D'Arcy Exploration Company және Whitehall Petroleum компанияларына берілді, бірақ екі компания да коммерциялық құнды мұнай таппады және 1923 жылы лицензияларын қайтарды. Shell және BP (сол кезде Anglo Iranian деп белгілі болған) консорциумы – Нигерияның Shell D'arcy Petroleum Development Company компаниясына 357 000 шаршы миль (924 626 км²) аумақты қамтитын жаңа лицензия берілді. Компания 1937 жылы іздеу жұмыстарын бастады. Ассоциацияға Нигерияның барлық аумағында мұнайды іздеуге лицензия берілді, бірақ бастапқы лицензияда компанияға бөлінген жер көлемі 1951 жылы, содан кейін 1955 және 1957 жылдар аралығында қысқартылды. Бұрғылау жұмыстары 1951 жылы Оверри аймағында алғашқы сынақ құдығымен басталды. 1953 жылы Экетке жақын Акатада коммерциялық емес көлемде мұнай табылды. Бірақ елде 50 жылға жуық мұнай іздегеннен кейін, Shell BP компаниясы Нигер дельтасындағы Олоибириде мұнай тапты. Алғашқы мұнай кен орны 1958 жылы өндіріске кірісті. Осыдан кейін Нигерия экономикасының күрт өсуі күтілуі мүмкін еді. Алайда, мұнайдан түсетін пайда үшін бәсекелестік және үкіметтің пайданың барлық бөлігін өзіне қалдыруы халыққа аз экономикалық пайда әкелді. Мұнай табылу кезінде жас болған жергілікті тұрғындармен болған сұхбатта, кінәның көбі үкіметке және бюрократтардың ашкөздігіне жатқызылды: «Мен тек қана келген ақтарды ғана кінәламаймын, ал үкімет туралы не деуге болады? Үкіметтегі адамдар экономикадан түсетін ақшаның барлығын иеленеді».

Өндіріс және барлау

2000 жылға қарай, мұнай және газ экспорты экспорттық табыстың 98% астам бөлігін және федералды үкімет кірісінің шамамен 83% құрады, сондай-ақ оның ЖІӨ-нің 14% астам бөлігін құрады. Бұл сонымен қатар, шетел валютасының 95% және мемлекеттік бюджет кірісінің 65% қамтамасыз етеді. Нигерияның дәлелденген мұнай қоры АҚШ Энергия ақпараттық басқармасы (EIA) бойынша аралығында бағаланады, бірақ басқа көздер оның мұнай қоры шамамен дейін болуы мүмкін деп мәлімдейді. Бұл Нигерияны мұнайға ең бай он елдің қатарына және Африкадағы ең гүлденген елге айналдырады. 2001 жылдың ортасында оның шикі мұнай өндірісі күніне шамамен құйылды. Мұнай бағасының орташа көрсеткіші барреліне 85-90 доллар болса, индустрияның табысты болып қала беретіні күтілуде. Елдің негізгі қорларының көбі Нигер өзенінің дельтасының маңында шоғырланған, бірақ жақсы жабдықталған жағалау аймағында теңіздік бұрғылау платформалары да кең таралған. Нигерия әлі де мұнай өндірісін арттыра алатын сиырға ие, ірі мұнай өндіруші елдердің бірі. Көптеген ОПЕК елдерінен айырмашылығы. Нигерияның салыстырмалы өнімділігінің төмендігінің басты себебі – ОПЕК-тің халықаралық нарықтағы бағаны реттеу мақсатындағы өндіріс регламенттері. Соңғы кезде Нигер дельтасының тұрғындары наразылық білдіріп, өздерін пайдалануда деп есептейтіндіктен, өндіріс уақыт-уақыт тоқтатылып тұрады. Мұнай ресурстарын басқару департаментінің мәліметінше, Нигерияда барлығы 159 мұнай кені және 1481 ұңғыма жұмыс істеп тұр. Елдің ең өнімді аймағы – Нигер дельтасы бассейні, Нигер дельтасының жағалауындағы немесе «Оңтүстік-Оңтүстік» аймағында орналасқан, ол 159 мұнай кенінің 78-ін қамтиды. Нигерияның мұнай кенінің көп бөлігі шағын және шашыраңқы, ал 1990 жылы осы шағын өнімсіз кен орындары Нигерияның барлық өндірісінің 62,1% құрады. Бұл сол кезде Нигерияның мұнай өнімінің 37,9% өндірген ең ірі он алты кен орнымен салыстырылады. Көптеген шағын кен орындарының нәтижесінде шикі мұнайды тасымалдау үшін кең және жақсы дамыған құбыр желісі құрылды. Сондай-ақ, жоғары өнімді кен орындарының жетіспеуіне байланысты, федералды үкіметпен бірлесіп жұмыс істейтін компаниялардың қаржысы мұнайды барлау және өндіруге үздіксіз бағытталады. Нигерияның мұнайы көбінесе күкіртсіз болғандықтан, негізінен «жеңіл» және «тәтті» деп жіктеледі. Нигерия ОПЕК-тегі тәтті мұнайдың ең ірі өндірушісі болып табылады. Елде алты мұнай экспорттау терминалы бар. Shell-дің екеуі, ал Mobil, Chevron, Texaco және Agip-тің бірер-біреуі бар. Shell сонымен қатар жақын орналасқан Bonny терминалымен бірге шикі мұнайды сақтауға қабілетті Forcados терминалына да ие. Mobil негізінен Аква Ибом штатындағы Qua Iboe терминалынан жұмыс істейді, ал Chevron Дельта штатында орналасқан Escravos терминалына ие және Agip Порт-Харкорттан оңтүстік-батыста орналасқан Брасс қаласындағы Brass терминалын және Texaco Pennington терминалын пайдаланады.

As of 2000, oil and gas exports accounted for more than 98% of export earnings and about 83% of federal government revenue, as well as generating more than 14% of its GDP. It also provides 95% of foreign exchange earnings, and about 65% of government budgetary revenues. Nigeria's proven oil reserves are estimated by the United States Energy Information Administration (EIA) at between , but other sources claim that there could be as much as Its reserves make Nigeria the tenth most petroleum rich nation and by far, the most affluent in Africa. In mid 2001, its crude oil production was averaging around per day. It is expected that the industry will continue to be profitable based on an average benchmark oil price of $85 $90 per barrel. Nearly all of the country's primary reserves are concentrated in around the delta of the Niger River, but offshore rigs are also prominent in the well endowed coastal region. Nigeria is one of the few major oil producing nations still capable of increasing its oil output. Unlike most of the other OPEC countries. The reason for Nigeria's relative unproductivity is primarily OPEC's regulations on production, to regulate prices at the international market. More recently, production has been disrupted intermittently by the protests of the Niger Delta's inhabitants, who feel they are being exploited. Nigeria has a total of 159 oil fields and 1481 wells in operation according to the Department of Petroleum Resources. The most productive region of the nation is the coastal Niger Delta Basin in the Niger Delta or "South south" region, which encompasses 78 of the 159 oil fields. Most of Nigeria's oil fields are small and scattered, and in 1990, these small unproductive fields accounted for 62.1% of all Nigerian production. This contrasts with the sixteen largest fields, which produced 37.9% of Nigeria's petroleum at that time. As a result of the numerous small fields, an extensive and well developed pipeline network has been engineered to transport the crude oil. Also because of the lack of highly productive fields, money from the jointly operated (with the federal government) companies is constantly directed towards petroleum exploration and production. Nigeria's petroleum is classified mostly as "light" and "sweet", as the oil is largely free of sulfur. Nigeria is the largest producer of sweet oil in OPEC. There are six petroleum exportation terminals in the country. Shell owns two, while Mobil, Chevron, Texaco, and Agip own one each. Shell also owns the Forcados Terminal, which is capable of storing of crude oil in conjunction with the nearby Bonny Terminal. Mobil operates primarily out of the Qua Iboe Terminal in Akwa Ibom State, while Chevron owns the Escravos Terminal located in Delta State and has a storage capacity of Agip operates the Brass Terminal in Brass, a town southwest of Port Harcourt and has a storage capacity of Texaco operates the Pennington Terminal.

Теңіз жағалауы

2005 жылдан бастап Африкадағы мұнай компаниялары оффшорлық өндірісті өндірістің баламалы аймағы ретінде қарастырды. Теңіздің тереңдігіндегі өндіріс негізінен су астындағы бұрғылауды қамтиды, бұл жаңа мұнай қорларын табу үшін мүмкін көздерді кеңейтуге бағытталған, бұрғылау су бетінен төмен немесе одан да тереңде жүргізіледі. 2005 жылы терең су бұрғылау арқылы бұрынғыға қарағанда 50% көбірек мұнай өндіруге болатын еді. 2003 жылы Нигериядан мұнай өндірісінің көлемі 2010 жылға қарай ұлғаяды деп болжанатын. 2021 жылға қарай Ангола мен Нигерия Африкадағы ең ірі мұнай өндіруші елдері болып табылды. Нигерияда терең су секторында кеңейіп, дамуға әлі де зор мүмкіндік бар. Агбами мұнай кен орындары 2005 жылы тәулігіне толық өндіріс деңгейіне жетті. Chevron компаниясының Star Deep және Famfa компаниясы басқаратын Агбами – тек бір оффшорлық концессия ғана, Akpo, Bonga және Erha сияқты басқа да кен орындары бар.

Табиғи газ

Табиғи газ қоры өте көп, газ қоры шикі мұнай қорынан үш есе артық. Ең ірі табиғи газ жобасы – Нигерияның сұйытылған табиғи газ компаниясы, ол бірнеше компания мен штаттардың бірлескен басқаруында. Компания 1999 жылы барлау және өндіру жұмыстарын бастады. 2008 жылы үкімет табиғи газ өндірісін дамытуға және елдегі электр энергиясы тапшылығын азайту үшін ішкі электр станцияларына газ жеткізуді көтермелеу мақсатында Газ бас жоспарын әзірледі. Сонымен қатар, Батыс Африка газ құбыры деп аталатын экспорттық газ құбыры салынып жатыр, бірақ ол көптеген қиындықтарға келіп тоқты. Бұл құбыр Бенин, Гана, Того және Кот-д'Ивуар елдеріне табиғи газ тасымалдауға мүмкіндік береді. Нигерияның табиғи газының көп бөлігі жағылып кетіп жатыр.

Ағысқа қарай

1979 жылдан 1989 жылға дейінгі он жылдық аралықта Нигерияда мотор отынының тұтынуы 2,3 миллион метрикалық тоннадан 4,4 миллион метрикалық тоннаға дейін өсті, бұл орташа жылдық өсім 7,5% құрады. 1989 жылы мотор отынының тұтынуы 12,8% өсті. Дегенмен, 1990 жылдары күніне тек бөлінді. Кейіннен, Санни Абачаның билік кезінде мұнай өңдеу зауыттары үшін шикі мұнай өндірісі күніне дейін азайтылды. Төрт ірі мұнай өңдеу зауыты бар: күніне шикі мұнайды өңдей алатын Уорри мұнай өңдеу және мұнай-химия зауыты, күніне өндіре алатын Жаңа Порт-Харкорт мұнай өңдеу зауыты (өндірісі мардымсыз "Ескі" Порт-Харкорт мұнай өңдеу зауыты да бар), сондай-ақ қазір тоқтатылған Кадуна мұнай өңдеу зауыты. Порт-Харкорт және Уорри мұнай өңдеу зауыттарының қуатының 30% ғана пайдаланылуда. күніне өңдеу қуаты болады, бұл Нигерияның өңдеу қуатын күніне астамға дейін арттырады.

Тарих және саясат

1914 жылы Ұлыбритания империясының әскери күштері Нигерияны Нигерияның колониясы мен протекторатына ресми түрде біріктіргенге дейін Нигерия аумағы автономды мемлекеттердің, ауылдардың және этникалық қауымдастықтардың еркін жиынтығы болды. Олардың көптегені 19 ғасырдың соңында Батыс Африкада өнер, сауда және саясаттың тіректері ретінде қалыптасты; осы мәдени бірлестіктердің төртеуі – Хауса-Фулани, Игбо (кейде Ибо деп те жазылады), Йоруба және Эфик – шетелдіктер келгенге дейін аймақта өте танымал болды, британдық отаршылдық саясатын анықтады және бүгінгі күнге дейін Нигериядағы ұлттық саясатта басымдық танытады. Қазіргі Хауса және Фулани қоғамдары Солтүстік Нигериядағы Сокото халифатының мәдени мұрагерлері болып табылады – бұл 1817 жылы мұсылман реформаторы және империя құрушы Усман дан Фодио құрған теократиялық мемлекет. Солтүстікке географиялық тұрғыдан оқшауланған Халифат Усман дан Фодионың «Китаб әл-Фарқ» еңбегінде баяндалған ислам заңдарымен басқарылды және Батыс Африка мен Атлант мұхитынан гөрі Солтүстік Африка мен Араб мемлекеттерімен сауда және мәдени байланыстарды жақын ұстады. Керісінше, оңтүстіктегі йоруба, игбо және эфик тайпалары 16 ғасырдан бері еуропалықтармен үнемі байланыста болды. Оңтүстік тұрғындарының аз бөлігі тұрақты британдық билік орнағанға дейін христиан дінін қабылдады, бірақ көпшілігі дәстүрлі жергілікті діндерді ұстанды, ғарыштық және жер бетіндегі салаларды қамтитын сансыз құдайларға табынды. Жағалаудағы нигериялықтар аймақтық және халықаралық сауданы дамытып, жағалауды пальма майы сияқты өнімдердің орталығына айналдырды, ол қарқынды индустриалданудағы Еуропа үшін ізделіс болды, сонымен қатар халықаралық тыйым салынғанға дейін құл саудасының маңызды көзі болды (осы аймақ Құл жағалауы деп аталды). Нигер дельтасы аймағы, орналасқан жері бойынша Нигер дельтасы провинциясымен және қазіргі заманғы мұнай өнеркәсібінің орталығымен шамалас, мәдени әртүрлілігі мол аймақ болып табылады және қазіргі уақытта шамамен қырық этникалық топқа мекендейді, олар шамамен 250 диалектіде сөйлейді. Нигер дельтасының батыс бөлігіндегі маңызды этникалық топтардың ішінде Ижау, Итсекири және Огони бар. Ижау (кейде Ижо деп те жазылады), Нигериядағы төртінші ең көп халықты құрайтын тайпа және Дельта аймағындағы ең ірі тайпа, орта ғасырдың соңында дельтаның сағаларындағы шағын балық аулау ауылдарында өмір сүрді. Алайда 16 ғасырда құл саудасының маңыздылығы артқан сайын, Бони және Брасс сияқты Ижау порты қалалары аймақтық деңгейде балық пен басқа да тауарлардың ірі экспорттаушылары болған ірі сауда орталықтарына айналды. Бұл кезеңде Уаридің Итсекири домені сияқты басқа да мемлекеттер пайда болды. Нигер дельтасының шығыс аймағында эфик халқы (Аннанг / Эфик / Ибибио, олардың барлығы ортақ тіл мен ата-бабаларымен байланысты, және Нигерияның ерте тарихында эфик немесе Калабар халқы деп аталған) қоныстанған. Олардың астанасы Калабар, Нигерияның оңтүстік-шығысында (Нигер дельтасының шығыс бөлігінде) орналасқан, колониялық және колонияға дейінгі кезеңде ірі сауда және кеме қатынасы орталығы болды. Калабар сонымен қатар Нигерияның алғашқы астанасы және Батыс діні мен Батыс білімінің оңтүстік-шығыс Нигерияға ену нүктесі болды. Ибибио, Аннанг және Эфик халқының біріктірілген саны Нигериядағы төртінші ең ірі тілдік топты құрайды.

Prior to its official amalgamation into the Colony and Protectorate of Nigeria by the military forces of the British Empire in 1914, the territory of Nigeria was a loose collection of autonomous states, villages, and ethnic communities. Many of these established themselves as pillars of art, trade, and politics in West Africa as late as the 19th century; four of these cultural entities, the Hausa Fulani, the Igbo (sometimes spelled Ibo), the Yoruba and the Efik grew extremely prominent in the region before the arrival of foreigners, dictated British colonial policies, and dominate national politics in Nigeria to this day. The modern Hausa and Fulani societies in northern Nigeria are the cultural successors of the Sokoto Caliphate, a theocratic state founded by Muslim reformer empire maker Uthman dan Fodio in 1817. Geographically isolated in the north, the Caliphate was governed by Islamic laws as prescribed by dan Fodio's Kitab al Farq and maintained greater links commercially and culturally to North Africa and the Arab states than to West Africa and the Atlantic. By contrast, the Yoruba, the Igbo and the Efik in the south had regularly experienced contact with Europeans since at least the 16th century. A minority of southerners converted to Christianity even prior to the establishment of permanent British control, but the majority followed traditional indigenous religions, worshipping myriad deities with vast domains spanning both cosmic and terrestrial spheres. Coastal Nigerians established thriving trade both regionally and abroad, fashioning the coast into a hub for products like palm oil, a good sought after by rapidly industrialising Europe, while also serving as key source for the slave trade prior to its international banning (the region came to be known as the Slave Coast as a result). The Niger Delta region, which is roughly synonymous with the Niger Delta province in location and the contemporary heart of the petroleum industry, is and was a zone of dense cultural diversity and is currently inhabited by roughly forty ethnic groups speaking an estimated 250 dialects. Some of the more relevant ethnic groups in the western part of the Niger Delta region include the Ijaw, Itsekiri, and Ogoni. The Ijaw (sometimes spelled Ijo), the fourth most populous tribe in Nigeria and by far the largest in the Delta region, lived during late medieval times in small fishing villages within the inlets of the delta; however by the 16th century, as the slave trade grew in importance, Ijaw port cities like Bonny and Brass developed into major trading states which served as major exporters of fish and other goods regionally. Other states such as those of Itsekiri domain of Warri sprang up at this time as well. The eastern Niger Delta region has the Efik people (Annang / Efik / Ibibio who are all related with a common language and ancestors who were all referred to as Efik or Calabar people in early Nigerian history). Their capital city of Calabar, located at the coastal southeast of Nigeria (eastern Niger Delta) served as the major trading and shipping center during the pre colonial and colonial period. Calabar also served as the first capital of Nigeria and the point of entry of Western religion and Western education into southeastern Nigeria. The combined population of the Ibibio, Annang, and Efik people is the fourth largest language group in Nigeria.

Колониялық мұра (1800-ші жылдар - 1960-шы жылдар)

1914 жылы қазіргі Нигерияның барлық шекараларын Оңтүстік және Солтүстік Нигерияның протектораттарынан британдықтардың біріктірілген бақылауына дейін, британдықтар нигериялықтарға қатысты ауқымды саяси және экономикалық шараларды енгізе бастады, бұл болашақта маңызды салдарларға алып келер еді. Алғашқыда бұл негізінен үкіметке тиесілі Royal Niger Company арқылы іске асырылды. Компания Нигерияның маңызды порларының көп бөлігін бақылауда ұстап, жағалау саудасын монополиялады; бұл аймақты Батыс Африканың өркендеген аймақтық сауда желісімен байланыстырып келген байланыстардың үзілуіне әкелді, өйткені индустрияландырылған елдерге арзан табиғи ресурстар мен ақшалай дақылдар экспорттауға басымдық берілді. Халықтың көп бөлігі азық-түлік өндірісінен бас тартып, нарыққа тәуелді дақылдарға (солтүстікте жеміс және мақта, шығыста пальма майы, батыста какао) көшті. Жақындағы мәліметтер американдық мұнай компанияларының салық салу үшін күресі аймақтық және этникалық шиеленістерге, содан кейін соғысқа дейін әкелгенін көрсетеді. Осы кезеңде американдықтардың көмегімен Нигерия мұнайының ашықтығының жетіспеуі мен оның салдарынан туындаған жемқорлық мәселесі айқын бола бастады. Алайда, АҚШ Мемлекеттік департаментінен құпия түрде алынған құжаттар Ұлыбританияның Shell Mex & BP арқылы АҚШ-тың бейтараптығын жариялағанын көрсетті, сонда АҚШ Мемлекеттік хатшысы Дин Раск «Америка Нигерия Ұлыбританияның ықпалындағы аймақ болғандықтан, әрекет етуге жарамсыз» деді. Мұнай ұлттық мәселелерде маңызды рөл атқаратын болса да, сол кезге дейін Нигерияның федералды үкіметі мұнай өнеркәсібіне шектеулі қатысы болды және үкіметтің мұнай өнеркәсібіндегі қаржылық қатысы тек мұнай компанияларына салынатын салықтар мен роялтилермен шектелді. Компаниялар өндірген мұнайға өз бағасын белгілей алды және мұнай секторын осы деңгейге дейін бақылап, мұнай секторын реттейтін заңдар Нигерияның мүдделеріне кері әсер ететіндей болды. Алайда, тіпті Биафрамен болған қақтығыс федералды үкімет пен мұнай өнеркәсібі арасындағы қарым-қатынасты өзгертуге мәжбүр етті. Говонның әскери үкіметі 1969 жылғы Мұнай жарлығын қабылдады, ол мұнай салықтарынан түсетін кірістерді федералды және штаттық үкіметтер арасында тең бөліп отырған бұрынғы кірістерді бөлу жүйесін жойды, оның орнына штаттарға кірістерді бөлуді федералды үкімет бақылайтын жүйені енгізді. 2 миллионнан астам адамның өмірін құрбан еткен соғыс 1970 жылы аяқталды және Нигерия мемлекетінің жеңісімен аяқталды, өйткені шегініп қалған аймақтар Нигерия құрамына қайта қосылды. NNOC құрылғаннан кейін Нигерия үкіметі мұнайдан түсетін табысты бақылауды жалғастырды. 1972 жылы ол қазіргі уақытта шетелдік субъектіге тиесілі емес барлық мүліктің заң жүзінде үкіметтің меншігі екенін жариялады және шетелдік инвесторларға концессияларды сату мен бөлу құқығын алды. Әскери режим мұнайға байланысты бірқатар маңызды кезеңдерді жүзеге асыруды қадағалады: 1974 ж. 1975 ж. 6-шы Жарлық мұнай секторындағы федералды үкіметтің үлесін 80%-ға дейін арттырды, ал штаттарға тек 20% ғана берілді. 1976 ж. NNOC компаниясының алғашқы барлау және әзірлеу жұмыстары жүргізілді және теңіз жағалауындағы мұнайдың коммерциялық көлемін анықтау үшін бұрғылау жүргізілді. 1978 ж. Ең бастысы, федералды үкімет Жерді пайдалану туралы заңды қабылдады, ол мемлекеттік жерлерді федералды әскери режим тағайындаған әскери губернаторларға басқару құқығын берді, содан кейін 1979 жылғы Конституцияның 40-бабының (3) тармағына әкелді, ол Нигерия шегінде табылған барлық минералдарды, мұнайды, табиғи газды және табиғи ресурстарды Нигерияның федералды үкіметінің заңды меншігі деп жариялады. Қалған 1,5% мұнай өндіретін жаңа аймақтарды дамыту үшін арнайы қор ретінде бөлінді, бірақ Шагари режимі кезінде Нигериядағы басқарудағы жемқорлық өршіп, Нигериядан капиталдың қашуы күшейді, ал мұнай өндіретін аймақтардағы адамдар мұнайдан түсетін табыстың аз бөлігін немесе мүлдем алмады. Сонымен қатар, 1980 жылы мұнайдан түсетін табыс 24,9 миллиард АҚШ долларына жетті, бірақ Нигерия әлі де 9 миллиард АҚШ долларын құрайтын халықаралық қарызды төлеуге міндетті болды. Шагаридің NPN үкіметі 1983 жылғы ұлттық сайлауға дейін Нигериялықтардың көпшілігі оны түзетуге келмейтін жемқор деп санайды. Шагари және оның қол астындағылары Нигерияны полиция мемлекетіне айналдырды, онда Нигерияның әскери және полиция күштеріне азаматтарды бақылау үшін күш қолдануға рұқсат берілді. Мұндай репрессиялық шаралар алдағы сайлауда жеңіске жету үшін қолданылды, және бұл нәтиже негізінен федералды үкіметтің қазынасын банкротқа дейін жеткізу арқылы қол жеткізілді. 1970-жылдардың басынан бері Нигерияда мазасыздық тудырған тағы бір алаңдатарлық үрдіс болды: мұнай өндіруден түсетін кірістердің өсуімен бірге ауыл шаруашылығы өндірісінің күрт төмендеуі. Бұрын Нигерия какао экспорттаушысы болса, осы ақшалай дақылдың өндірісі 43%-ға төмендеді, ал резеңке (29%), жер жаңғағы (64%) және мақта (65%) сияқты басқа да маңызды табыс көздерінің өнімділігі 1972 жылдан 1983 жылға дейін күрт төмендеді.

Even before the combination of British control over all of present day Nigeria's borders in 1914 from the protectorates of Southern and Northern Nigeria, British forces had begun imposing drastic political and economic policies on the Nigerian people which would lead to important consequences in the future. Originally this was done primarily through the government owned Royal Niger Company. The company was crucial in securing most of Nigeria's major ports and monopolised coastal trade; this resulted in the severing of the ties which had linked the area to the flourishing West African regional trade network, in favour of the exportation of cheap natural resources and cash crops to industrialising nations. Most of the population eventually abandoned food production for such market dependent crops (peanuts and cotton in the north, palm oil in the east, and cocoa in the west). Recent evidence has suggested a tax battle waged by American oil companies contributed to the regional and ethnic tensions that would lead to the outbreak of war. It was also during this period that, again thanks to the Americans, the opacity and concomitant corruption of Nigerian oil began to crystallise. However, evidence from leaked US State Department documents have proven that Britain, through Shell Mex & BP, The United States declared neutrality, with US Secretary of State Dean Rusk stating that "America is not in a position to take action as Nigeria is an area under British influence". Despite oil's prominent role in national affairs, up to this time, the Nigerian federal government had only limited involvement in the oil industry, and the government confined its financial involvement in the oil industry to taxes and royalties on the oil companies. The companies were subsequently able to set their own price on the petroleum they extracted, and dominated petroleum to such a point that laws governing the oil sector were having a negative effect on Nigerian interests. However, even during the conflict with Biafra would force changes to the relationship between federal government and the petroleum industry. Gowon's military government instituted the 1969 Petroleum Decree which dismantled the existing revenue allocation system that had divided revenue from oil taxes equally between federal and state government, instead favouring an allocation formula in which the federal government controlled the dispensation of revenues to the states. After the loss of over 2,000,000 lives, the war concluded in 1970 and resulted in a victory for the Nigerian state, as the withdrawing regions were subsequently brought back into the Nigerian fold. Following the NNOC's genesis, the Nigerian government continued to garner control over oil revenues. In 1972 it declared that all property not currently owned by a foreign entity was legally the property of the government, which gained jurisdiction over the sale and allocation of concessions to foreign investors. The military regime oversaw the implementation of a number of other important milestones related to oil:

1974: Participation in oil industry by government increases to 55%. 1975: Decree 6 increases federal government share in oil sector to 80%, with only 20% going to the states. 1976: First exploration and development venture by NNOC undertaken and drills to uncover commercial quantities of petroleum offshore. 1978: Perhaps most importantly, the federal government created the Land Use Act which vested control over state lands in military governors appointed by the federal military regime, and eventually led to Section 40(3) of the 1979 constitution which declared all minerals, oil, natural gas, and natural resources found within the bounds of Nigeria to be legal property of the Nigerian federal government. The remaining 1.5% was earmarked as a special fund to new develop oil producing areas, but during the Shagari regime the corruption in Nigerian governance reached its zenith and capital flight out of Nigeria peaked, while people in the oil producing areas continued to receive little or none of the oil profits. Additionally, 1980 saw oil generated revenues attain an all time high of US$24.9 billion but Nigeria still managed an international debt of $9 billion. Shagari's NPN government was viewed by the majority of Nigerians as incorrigibly corrupt by the time the national elections of 1983 came about. Shagari and his subordinates steadily transformed Nigeria into a police state where Nigerian military and police forces were permitted to utilise force quite liberally in order to control the civilian population. Such repressive measures were employed to ensure victory in the forthcoming elections, and this outcome was achieved largely through the bankrupting of the federal government's treasury. Another disturbing trend had also been gaining steam in Nigeria since the early 1970s: a steep drop in agricultural production correlating roughly with the rise in federal revenues from petroleum extraction. Whereas previously Nigeria had been the world's lead exporter of cocoa, production of this cash crop dropped by 43%, while productivity in other important income generators like rubber (29%), groundnuts (64%), and cotton (65%) plummeted as well between 1972 and 1983.

Операциялық келісімдер

1999 жылдан бастап үкімет пен операциялық компаниялар арасындағы қарым-қатынастың мәндік жағы мен ерекшеліктері үш түрлі келісім арқылы анықталды: бірлескен кәсіпорындар, өндірісті бөлісу шарттары және қызмет көрсету шарттары.

2019 жылғы жағдай

2007 жылы Нигерияның мұнайдан түскен кірісі 1970 жылдардан бері экспорт бойынша 340 миллиард долларды құрады және ол әлемдегі бесінші ірі өндіруші болды. Нигерия мұнайдың ірі экспортері болғанымен, мотор отынының көп бөлігін импорттауға мәжбүр. 2012 жылдың қаңтар айында жанармайға берілетін субсидиялар тоқтатылғанда, жанармай бағасы бір галлонға шамамен 1,70 доллардан 3,50 долларға дейін өсті. 2019 жылы Нигерия АҚШ үшін өте қолайлы мұнай өндірді, оның қоры өте көп болды және тәулігіне өндірісі артты. Бірқатар сарапшылар бұл жағдайды Нигерияға зиян келтіріп, халқына қиындық тудыратын ресурстық қарғыс деп сипаттайды.

Мұнай ұрлығы

2013 жылдың шілдесінде Нигерияда мұнай ұрлаудың салдарына арналған талдамалық есеп 2009 және 2011 жылдар аралығында Нигерияның мұнайдан күтілетін кірісінен 10,9 миллиард доллар жоғалғанын көрсетті. 2022 жылы елдің мұнай индустриясын реттейтін орган мұнай ұрлығы күніне 108 000 баррельге жететінін, бұл жалпы мұнай өндірісінің шамамен 7% құрайтынын мәлімдеді. Сарапшылар Нигериядағы мұнайдың 5-20% ұрланып кеткенін хабарлады. "Транс-Нигер" мұнай құбырында ұрлық соншалықты күшті болды, оның мұнай ағыны тоқтатылуға мәжбүр болды. NNPC басшысы Меле Кьяри мұнай компаниялары мұнай ұрлығына жол бермеу үшін күніне 700 000 баррель көлемінде өндірісті қысқартқанын айтты. 2024 жылдың ақпан айында "Дельта Санитет" операциясының (Нигерия теңіз күштерінің арнайы операциялық күші) қызметкерлері 2024 жылдың 19-28 ақпаны аралығында өткізілген операциялар барысында 8 764 080 литр ұрланған шикі мұнай және 7,4 миллиард теңге сомасына басқа да өнімдерді тапқанын мәлімдеді.

Өңдеу және өнеркәсіптік даму туралы дау

Process and Industrial Developments Ltd (P&ID) компаниясы Нигерия үкіметімен табиғи газды жеткізу және өңдеу жөнінде 20 жылдық келісімшартқа қол қойды. Нигерия газды қамтамасыз етті, ал PI&D оны Нигерияның электр желісін қуатпен жабдықтау үшін тазартып өңдеді. PI&D құнды қосалқы өнімдерді өз қажеттіліктері үшін пайдалана алды. 2012 жылы PI&D Лондонда төрелікке жүгінді, Нигерия келісілген көлемде газ жеткізбегенін және оның салуға міндеттенген инфрақұрылымды салмайтынын мәлімдеді. Төрелік соты 4,8 миллиард фунт стерлингтен астам сомада өтемақы төлеуге міндеттеді. Іс Лондондағы Жоғарғы сотта қаралып жатқанда, өтемақының жалпы сомасы пайызбен есептегенде 8,15 миллиард фунт стерлингке бағаланды.

Қоршаған ортаға әсері

Нигер дельтасы негізінен шөгінділердің жиналуынан пайда болған ылғалды жерлерді қамтиды. 20 миллионнан астам адам мен 40 түрлі этникалық топтың мекені болған бұл су тасқыны алаңы Нигерияның жалпы жер көлемінің 7,5% құрайды. Бұл Африкадағы ең ірі ылғалды жер және үшінші ірі су жинау аймағы болып табылады. Дельтаның қоршаған ортасын төрт экологиялық аймаққа бөлуге болады: жағалаудағы тосқауыл аралдар, мангр батпақты ормандары, тұщы су батпақтары және жазық жаңбырлы ормандар. Планетадағы биологиялық әртүрліліктің ең жоғары концентрациясы бар, сонымен қатар мол өсімдік және жануарлар дүниесіне, әртүрлі дақылдар, ағаштар және Батыс Африкадағы кез келген экожүйеден артық тұщы су балықтарының түрлерін өсіруге қолайлы егістік жерлері бар, бұл керемет жабдықталған экожүйе. Аймақтағы кең көлемді бұралықтардың салынуы салдарынан алдағы тридцать жылда аймақтың 40% тұрғынға жарамды жерлерінен айырылу қаупі бар. Мұнай өнеркәсібінің салғырттығы да осы жағдайды ушықтырды, бұл 1983 жылы NNPC жариялаған есепте, халықтық наразылықтардан бұрын жақсы көрсетілген: Біз осы елдің суларының баяу улануына және мұнай операциялары кезіндегі мұнай төгілуінен өсімдіктер мен егіс жерлерінің жойылғанына куә болдық. Бірақ Нигерияда мұнай өнеркәсібі басталғалы бері жиырма бес жылдан астам уақыт өткенімен, үкімет тарапынан, тіпті мұнай операторларынан да өнеркәсіпке байланысты экологиялық проблемаларды бақылауға ешқандай назар мен тиімді күш жұмсалмады.

Мұнайдың төгілуі және судың ластануы

Нигерияда мұнай төгілуі жиі кездеседі. 1958 жылы мұнай бұрғылау басталғаннан бері шамамен 500 миллионнан астам мұнай төгілген деп есептеледі. Үкімет 1970 жылдан 2000 жылға дейін 7 мыңға жуық төгілу болғанын мәлімдейді. Мұнай төгілудің себептері құбырлар мен танкерлердің коррозиясына (барлық төгілулердің 50%-ы), саботажға (28%), мұнай өндіру операцияларына (21%) және өндіріс жабдықтарының жеткіліксіздігіне немесе істен шығуына (1%) байланысты. Коррозияның төгілулердің үлкен бөлігіне себеп болуының бір себебі – Нигер дельтасындағы мұнай кен орындарының кішкентай болуына байланысты, кен орындары арасында кең құбыр желісі бар. Көптеген нысандар мен құбырлар ескі стандарттар бойынша салынған, нашар күтілген және қызмет ету мерзімінен тыс. Саботаж көбінесе «бункерлеу» деп аталатын әдіс арқылы жасалады, онда саботажші құбырды бұзады, ал мұнайды алу кезінде құбыр зақымдануы мүмкін. Осылай алынған мұнай көбінесе ақшаға сатылады. Мұнай төгілуі экожүйеге зор зиян келтіреді. Маңғы ормандарының кең аумақтары жойылған. Олар мұнай төгілуіне өте сезімтал, себебі мұнай топырақта сақталады және әрбір су тасқынымен қайта шығарылады. Нигерияның мангрове экожүйелерінің шамамен 5-10%-ы қоныстану немесе мұнайдың салдарынан жойылған. Төгілулер сонымен қатар жер асты сулары мен топырақтың ластануы арқылы егістер мен аквакультураны да жояды. Ауыз су көбінесе ластанған, ал көптеген су объектілерінде мұнайдың жағын көруге болады. Егер ауыз су ластанса, тіпті дереу денсаулыққа зияны байқалмаса да, мұнайдағы көптеген көмірсутектер мен басқа химиялық заттар қатерлі ісік тудыру қаупін білдіреді. Теңіздегі төгілулер, әдетте, ауқымы жағынан үлкен болады, жағалаудағы ортаны ластайды және жергілікті балық шаруашылығының төмендеуіне әкеледі. Нигериядағы ережелер нашар және сирек орындалады, бұл мұнай компанияларына, іс жүзінде, өзін-өзі реттеуге мүмкіндік береді. Нигерияда жұмыс істейтін компаниялар табиғи газды коммерциялық мақсаттарда өндіреді, бірақ көпшілігі оны оқшауланған кен орындарынан қосылмаған газ ретінде алуды жөн көреді. Газды мұнайдан бөлудің өндірістік құны жоғары болғандықтан, шикі мұнай өндірісін арттыру үшін газ жағылады. Газды жағу халықаралық қауымдастық тарапынан мақұлданбайды, өйткені ол климаттың өзгеруіне ықпал етеді. Шындығында, Батыс Еуропадағы қосылған газдың 99%-ы пайдаланылады немесе жерге қайта жіберіледі. Нигерияда газды жағу үлкен мөлшерде метан шығарады, ол өте жоғары жаһандық жылыну потенциалына ие. Метанмен бірге көмірқышқыл газы да шығады, Нигерия 2002 жылы 34,38 миллион тоннадан астам шығарды деп есептеледі, бұл елдің барлық өнеркәсіптік шығарындыларының 50%-ын және жалпы CO2 шығарындыларының 30%-ын құрайды. Батыста газды жағу азайтылғандықтан, Нигерияда ол мұнай өндірісімен пропорционалды түрде өсті. Халықаралық қауымдастық, Нигерия үкіметі және мұнай компаниялары газды жағуды қысқарту қажет екеніне келіскендей көрінеді, бірақ бұл бағыттағы күш-жігер баяу және көбінесе тиімсіз болды. Дүниежүзілік банк мәліметінше, Нигерияның мұнай байлығының көп бөлігі халықтың 1%-ы тарапынан жымқырылады. Үкіметте жемқорлық кең таралған: 1960 жылдан бері жемқор мемлекеттік шенеуніктер 300-400 миллиард доллар ұрлады деп есептеледі. Тағы бір, одан да экстремалды мысал 1994 жылы орын алды. Нигерия әскері Огониленд аймағына күшпен кірді. Олар 30 ауылды қиратты, жүздеген наразыларды тұтқындады және шамамен 2000 адамды өлтірді.

Oil spills in Nigeria are a common occurrence; it has been estimated that between have been spilled since oil drilling started in 1958. The government estimates that about 7,000 spills occurred between 1970 and 2000. Oil spill causes include corrosion of pipelines and tankers (accounts for 50% of all spills), sabotage (28%), and oil production operations (21%), with 1% of the spills being accounted for by inadequate or non functional production equipment. One reason that corrosion accounts for such a high percentage of all spills is that as a result of the small size of the oilfields in the Niger Delta, there is an extensive network of pipelines between the fields. Many facilities and pipelines were constructed to older standards, are poorly maintained and have outlived their estimated life span. Sabotage is performed primarily through what is known as "bunkering", whereby the saboteur taps a pipeline, and in the process of extraction sometimes the pipeline is damaged. Oil extracted in this manner is often sold for cash compensation. Oil spills have a major impact on the ecosystem. Large tracts of mangrove forests have been destroyed. They are especially susceptible to oil spills because the oil is stored in the soil and re released annually with each inundation. An estimated 5–10% of Nigerian mangrove ecosystems have been wiped out either by settlement or by oil. Spills also take out crops and aquacultures through contamination of groundwater and soils. Drinking water is frequently contaminated, and a sheen of oil is visible in many localised bodies of water. If the drinking water is contaminated, even if no immediate health effects are apparent, the numerous hydrocarbons and other chemicals present in oil represent a carcinogenic risk. Offshore spills, which are usually much greater in scale, contaminate coastal environments and cause a decline in local fishing production. Nigerian regulations are weak and rarely enforced allowing oil companies, in essence, to self regulate. Companies operating in Nigeria harvest natural gas for commercial purposes, however, most prefer to extract it gas from deposits where it is found in isolation as non associated gas. It is costly to separate commercially viable associated gas from oil, hence gas is flared to increase crude production. Gas flaring is discouraged by the international community as it contributes to climate change. In fact, in western Europe 99% of associated gas is used or re injected into the ground. Gas flaring in Nigeria releases large amounts of methane, which has a very high global warming potential. The methane is accompanied by carbon dioxide, of which Nigeria is estimated to have emitted more than 34.38 million tons in 2002, accounting for about 50% of all industrial emissions in the country and 30% of the total CO2 emissions. As flaring in the west has been minimised, in Nigeria it has grown proportionally with oil production. While the international community, the Nigerian government, and the oil corporations seem to agree that gas flaring need to be curtailed, efforts to do so have been slow and largely ineffective. According to the World Bank, most of Nigeria's oil wealth gets siphoned off by 1% of the population. Corruption in the government is rampant: since 1960 it is estimated that 300 to 400 billion dollars has been stolen by corrupt government officials. Another, more extreme example happened in 1994. The Nigerian military moved into a region called Ogoniland in force. They razed 30 villages, arrested hundreds of protestors, and killed an estimated 2,000 people.