Кіріспе
Ресейлік американдықтар – толық немесе ішінара орыс тегіне ие американдықтар. Бұл термин АҚШ-қа жаңадан келген ресейлік иммигранттарға, сондай-ақ 19 ғасырда Солтүстік-Батыс Америкадағы ресейлік иеліктерге қоныс аударғандарға қолданылады. Ресейлік американдықтар АҚШ-тағы ең ірі Шығыс Еуропа және Шығыс славян халқы, жалпы алғанда екінші ең үлкен славян халқы, барлық ата-тегі бойынша он тоғызыншы орын және Еуропадан келгендердің арасында он бірінші орынды алады. 19 ғасырдың ортасында діни қуғын-сүргіннен қашып АҚШ-қа ресейлік иммигранттар келді, олардың ішінде ресейлік яһудилер мен Рухани христиандар болды. 1880 жылдан 1917 жылға дейін Еуропадан АҚШ-қа иммиграция толқыны кезінде көптеген ресейліктер негізінен экономикалық мүмкіндіктерді пайдалану үшін көшіп келді. Бұл топтар негізінен жағалау қалаларында қоныстанды, оның ішінде шығыс жағалаудағы Бруклин (Нью-Йорк), батыс жағалаудағы Лос-Анджелес, Сан-Франциско, Портленд (Орегон), Алясканың түрлі қалалары, сондай-ақ Чикаго және Кливленд сияқты Ұлы көлдер маңындағы қалаларда. 1917 жылғы Ресей революциясынан және 1917–1922 жылдардағы Ресей азамат соғысынан кейін көптеген ақ эмигранттар да келді, әсіресе Нью-Йорк, Филадельфия және Жаңа Англияға. Кеңес дәуірінде (1917–1991) Ресейден эмиграция өте шектеулі болды. Алайда, Суық соғыс аяқталғаннан кейін Кеңес Одағының ыдырауынан соң АҚШ-қа иммиграция едәуір артты. АҚШ-тың бірнеше ірі қалаларында еврей американдықтары, олардың тегі Ресейге және басқа Шығыс славян тектес американдықтарға, мысалы, белорус американдықтары мен русин американдықтарына жетеді, кейде өздерін ресейлік американдықтар деп таниды. Сонымен қатар, посткеңестік кеңістіктегі кейбір славян емес халықтар, мысалы, армян американдықтары, грузин американдықтары және молдаван американдықтары, ресейлік американдық қауымдастығымен ұзақ тарихи байланысқа ие.
Russian Americans are Americans of full or partial Russian ancestry. The term can apply to recent Russian immigrants to the United States, as well as to those who settled in the 19th century Russian possessions in northwestern America. Russian Americans comprise the largest Eastern European and East Slavic population in the U. S., the second largest Slavic population generally, the nineteenth largest ancestry group overall, and the eleventh largest from Europe. In the mid 19th century, waves of Russian immigrants fleeing religious persecution settled in the U. S., including Russian Jews and Spiritual Christians. From 1880 to 1917, within the wave of European immigration to the U. S. that occurred during that period, a large number of Russians immigrated primarily for economic opportunities. These groups mainly settled in coastal cities, including Brooklyn (New York City) on the East Coast, and Los Angeles, San Francisco, Portland, Oregon, and various cities in Alaska, on the West Coast, as well as in Great Lakes cities, such as Chicago and Cleveland. After the Russian Revolution of 1917 and the Russian Civil War of 1917–1922, many White émigrés also arrived, especially in New York, Philadelphia, and New England. Emigration from Russia subsequently became very restricted during the Soviet era (1917–1991). However, after the dissolution of the Soviet Union at the end of the Cold War, immigration to the United States increased considerably. In several major U. S. cities, many Jewish Americans who trace their heritage back to Russia and other Americans of East Slavic origin, such as Belarusian Americans and Rusyn Americans, sometimes identify as Russian Americans. Additionally, certain non Slavic groups from the post Soviet space, such as Armenian Americans, Georgian Americans, and Moldovan Americans, have a longstanding historical association with the Russian American community.
Демография
Қазіргі Ресей институтының 2011 жылғы мәліметтері бойынша, орыс-американдықтардың саны 3,13 миллионға жетеді. АҚШ халық санағының Америкалық қоғамдық сараптамасы 2020 жылға қарай АҚШ-та 5 жастан асқан және үйде орыс тілінде сөйлейтін адамдардың саны 900 000-нан сәл асып түсетінін көрсетіп тұр. Көптеген орыс-американдықтар орыс тілінде сөйлей алмайды, себебі олар АҚШ-та туып, ағылшын тілінде сөйлейтін отбасыларда өскен. Дегенмен, 2007 жылы АҚШ халық санағы бойынша 851 174 америкалық үйде орыс тілінде сөйлеген. Нью-Йорк қаласының агломерациясы тарихи тұрғыдан АҚШ-қа заңды түрде кірген ресейлік иммигранттар үшін маңызды қақпа болып келген. Бруклиндегі Брайтон-Бич орыс-американдықтардың ең ірі демографиялық және мәдени орталығы болып табылады. Бірақ, орыс-американдықтардың әлеуметтік-экономикалық жағдайы жақсарған сайын, Ресейден және бұрынғы Кеңес блогы елдерінен келген диаспора Нью-Йорк агломерациясының, әсіресе Нью-Джерси штатының Берген округіне қарай жылжуда. Берген округіндегі ресейлік иммигранттардың санының артуы 2014 жылы «Путин Фэр Лоунда қарсы қимыл жасады» деген сатиралық туындының пайда болуына себеп болды. Кейде 19 және 20 ғасырлардың басында Карпат Рутениясынан эмиграциялаған карпат русиндері мен украиндер өздерін орыс-американдықтар деп есептейді. Жақында эмиграциялағандар бұл топты «старожилы» – «ескі тұрғындар» деп атайды. Олар Америкадағы Орыс Православие Шіркеуінің негізін қалады. Бүгінгі күні осы топтың көп бөлігі жергілікті қоғамға сіңісіп кеткен, ал этникалық дәстүрлер көбінесе шіркеу маңында сақталған.
Ресей Америкасы (17331867)
Бүгінде Аляска штаты болып табылатын аумақ орыстар қоныстанған және Ресей империясының бақылауында болған; Ресей қоныстанушыларының арасында этникалық ресейліктер, сондай-ақ орыс тіліне ауысқан украиндықтар, румындар (Бессарабиядан) және тумасы сибирліктер, оның ішінде юпиктер, моңғол халықтары, чукчилер, коряктар, ительмендер және айнулар бар. Гавайиде Кауаи аралында үш бекініс болған. Орыс-Америка компаниясының ең оңтүстік бекеті – 1812 жылы Иван Кусковпен құрылған Форт-Росс, Сан-Францискодан солтүстікке қарай, Ресей Америкасына ауыл шаруашылығымен жабдықтау базасы ретінде орналасқан. Ол Ресей Америка компаниясының бір бөлігі болды және Бодега шығанағы, Ресей өзені және Фараллон аралдары сияқты төрт форпосттан тұрды. Жаңа Испания үкіметімен ешқандай келісім жасалмағандықтан, екі ел арасында үлкен шиеленіс туды. Испания бұл жерге құқығы бар деп мәлімдегенімен, онда отар құрмаған. Жақсы қаруланған орыс бекінісі Испанияның ондағы орыстарды күшпен шығаруына кедергі келтірді. Ресейліктердің жомарттығы болмаса, испандық колония тасталып кетер еді, себебі испандық жүк кемелері Оңтүстік Америка жағалауындағы үлкен дауылда батып, олардың жабдықтары жоғалып кеткен. Мексика тәуелсіздік алғаннан кейін шиеленіс азайды және Мексика Калифорниясының жаңа үкіметімен сауда қатынастары орнатылды. Ресей Америкасы жоғары көлік шығындары мен жануарлар популяциясының төмендеуіне байланысты тиімді колония болған жоқ. 1867 жылы АҚШ оны сатып алғаннан кейін, көптеген орыс қоныстанушылары Ресейге оралды, бірақ кейбіреулері Оңтүстік Аляска мен Калифорнияға қоныс аударды. Олардың арасында Калифорниядағы алтын ірілісінің алғашқы кеншілері мен саудагерлері де болды. Ресей империясынан келген ресейлік қоныстанушылардың барлық ұрпақтары, аралас нәсілділер, тіпті жартылай аляскалықтардың қаны барлар да, американдық қоғамға толық сіңіп кетті. Бүгінде Аляскадағы көптеген ресейліктер совет кезеңінен бұрын, оның кезінде және/немесе кейін келген ресейлік қоныстанушылардың ұрпақтары болып табылады; Николаевск қаласының халқының үштен екісі 1960 жылдары келген жаңа ресейлік қоныстанушылардың ұрпақтары.
Бірінші толқын (18701915)
Еуропаның барлық аймақтарынан Америка Құрама Штаттарына көші-қонның алғашқы үлкен толқыны 19 ғасырдың соңында болды. Алғашқы көші-қон одан бұрын да болған, ең танымал мысалы – 1856 жылы көшіп келген және Азамат соғысы кезінде АҚШ армиясының бригадир генералы болған Иван Турчанинов. Бірақ 19 ғасырдың соңғы онжылдығында миллиондаған адам жаңа әлемге сапар шекті, олардың кейбіреуі саяси себептермен, кейбіреуі экономикалық себептермен, ал кейбіреуі осы екі себептің қатар келуінен көшті. 1820 мен 1870 жылдар аралығында АҚШ-қа барлығы 7 550 ресейлік көшіп келсе, 1881 жылдан бастап көші-қон қарқыны жылына 10 000-нан асып кетті: 1891–1900 жылдары 593 700, 1901–1910 жылдары 1,6 миллион, 1911–1914 жылдары 868 000, ал 1915–1917 жылдары 43 000 адам. Осы кезеңде көшіп келген ең белгілі орыс топтары – діни қуғын-сүргіннен құтылуды іздеген Ресей империясының азаматтары болды. Олардың ішінде 1881–1882 жылдардағы қарақшылықтардан қашып, Нью-Йорк және басқа да жағалау қалаларына қоныстанған орыс еврейлері; өз отанында дінсіз деп есептелген және негізінен АҚШ-тың батысында, Лос-Анджелес, Сан-Франциско және Орегон штатының Портленд қалаларында, сондай-ақ Пенсильвания мен Нью-Йоркте қоныстанған рухани христиандар бар еді. Бірінші дүниежүзілік соғыстың салдарынан 1914 және 1917 жылдар аралығында көші-қон азайды. Бірақ соғыс аяқталғаннан кейін жүздеген мың еврейлер Еуропа мен Ресейден АҚШ-қа, қазіргі Израильге және басқа елдерге жаңа өмір бастау ниетімен қайтадан көшті.
Екінші толқын (1916-1922 жж.)
Октябрь революциясы мен Ресей азамат соғысынан кейін 1917–1922 жылдар аралығында ресейліктердің үлкен толқыны көшіп келді. Бұл топтың барлығы ақ эмигранттар деп аталады. АҚШ осы иммигранттар үшін Франция мен Сербиядан кейін үшінші басты бағыт болды. Кеңес дәуіріндегі иммиграция туралы сөз болғанда, бұл толқынды көбінесе бірінші толқын деп атайды. Ресейдің Уақытша үкіметінің басшысы Александр Керенский осы көшіп келгендердің бірі болды. Иммигранттар Ресей империясының жоғары топтарынан шыққандықтан, американдық ғылым мен мәдениетке зор үлес қосты. Осы толқынмен "телевизияның әкесі" деп танылатын Владимир Зворикин, "Ампекс" компаниясын құрған Александр М. Пониатов және Александр Лодыгин келді. Игорь Сикорский (практикалық тікұшақты ойлап тапқан), Владимир Юркевич және Александр Прокофьев де Северский сияқты өнертапқыштардың келуінен АҚШ әскері үлкен пайда көрді. Сергей Рахманинов пен Игорь Стравинскийді көптеген адам Америка Құрама Штаттарындағы ең ұлы композиторлардың қатарында санайды. Романшы Владимир Набоков, скрипкашы Яша Хайфец және актер Юл Бриннер де осы кезеңде Ресейді тастап кетті. Бірінші және екінші толқындардағыдай, ақ эмигрант Ресейден қандай елге көшсе де, ол әлі де бірінші немесе екінші толқынның өкілі саналды, тіпті кейін басқа елге, соның ішінде АҚШ-қа көшіп кетсе де. Нақты жылдық шектеулер болмады, бірақ бұл кезеңді жақсырақ түсіну үшін белгілі бір нұсқаулық болды. Сондықтан 1917–1922 жылдар – бұл нұсқаулық. 1922 жылдан 1948 жылға дейін келген ресейліктер де екінші толқынға жатқызылады.
Кеңес дәуірі (1922-1991)
Кеңес дәуірінде эмиграцияға тыйым салынды және саяси себептермен Америка Құрама Штаттарына және басқа да Батыс блогы елдеріне көшіп келген өте аз дезертирлер мен диссиденттермен шектелді. Ресейден АҚШ-қа көші-қон да 1921 жылы АҚШ Конгресі енгізген Ұлттық тектік формула арқылы қатаң шектелді. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін Еуропаны қақтығыстар мен депрессия жайлағандықтан, көптеген еуропалықтар Америка Құрама Штаттарына көшіп келді. Соғыстан кейін Еуропаның әртүрлі елдерінен шамамен 7 миллион босқын келді. Осы 7 миллионның 2 миллионы – Ресей азаматтары еді, олар өз үкіметтері мен елдеріне қарсы шыққандары үшін түрмеге қамауға, жер аударылуға, тіпті өлім жазасына кесілуге жіберілді. Соғыс аяқталғаннан кейін шамамен 20 мың Ресей азаматы АҚШ-қа көшіп келді. Соғыстан кейін АҚШ пен сол кездегі Кеңес Одағы арасындағы шиеленіс күшейді, нәтижесінде 1952 жылы КСРО өз азаматтарына эмиграцияға тыйым салды. Кейбіреулері, мысалы, 1925 жылы Владимир Горовиц немесе 1926 жылы Айн Рэнд, коммунистік режимнен қашып кетті, ал кейбіреулері, мысалы, 1972 жылы Жозеф Бродский немесе 1974 жылы Александр Солженицын, депортацияланды. Тағы да бірі, НКВД оперативтігі Александр Орлов 1938 жылы тазалаудан қашып құтылды, ал Иосиф Сталиннің қызы Светлана Аллилуева 1967 жылы елден кетті, олар коммунистер болғанмен, қуғыннан қорқып кетті. Кейбіреулері, мысалы, 1976 жылы Виктор Беленко және 1989 жылы Александр Зуев сияқты ұшқыштар, өз білімдерін сату үшін дезертир болған дипломаттар мен әскери қызметкерлер еді. 1970 жылы Дымшит-Кузнецовтың ұшақ қадағалау ісіне байланысты Кеңес Одағына жасалған халықаралық айыптаудан кейін, КСРО еврей эмигранттары үшін эмиграциялық шектеулерді уақытша жеңілдетті, бұл шамамен 250 мың адамға елден кетуге және жасырын антисемитизмнен құтылуға мүмкіндік берді. Бастапқыда көптеген адамдар Израильге кетті, бірақ көпшілігі АҚШ-ты таңдады, онда олар саяси босқындар мәртебесін алды. Бұл шамамен он жылға созылды, 1980-ші жылдардың басына дейін. Эмигранттардың арасында Google-дің негізін қалаушы Сергей Бриннің отбасы да болды, олар 1979 жылы АҚШ-қа көшті, себебі еврей үшін жоғары ғылыми мансапқа қол жеткізу мүмкін емес еді. 1970-ші жылдарға қарай КСРО мен АҚШ арасындағы қарым-қатынас жақсара бастады және КСРО эмиграциялық тыйымды жеңілдетіп, бірнеше мың азаматқа АҚШ-қа көшіп келуге рұқсат берді. Нәтижесінде КСРО КСРО-дан АҚШ-қа қашуға ниеттенген азаматтарға рұқсат беруге мәжбүр болды, бірақ жылына елден кетуге рұқсат етілген азаматтардың саны шектелді. Джексон-Ваник түзетуі КСРО-ның католиктер, евангелистік христиандар және еврейлер сияқты діни азшылықтарына Америка Құрама Штаттарына көшіп келуге мүмкіндік берді. 1970-ші жылдардың баяу дамуы және 1980-ші жылдардың ортасынан бастап Михаил Горбачевтің саяси реформалары АҚШ-қа экономикалық эмиграцияның өсуіне әкелді, нәтижесінде өнер мен спорт қайраткерлері мансаптарын дамыту үшін АҚШ-қа көшіп келді немесе заңды түрде эмиграциялады: 1974 жылы балет жұлдыздары Михаил Барышников және 1979 жылы Александр Годунов, композитор Максим Шостакович 1981 жылы, хоккейші Александр Могильный 1989 жылы және кейіннен «Ресейлік бестік» деп аталған команданың барлық мүшелері, гимнаст Владимир Артемов 1990 жылы, «Горький Парк» глэм-метал тобы 1987 жылы және тағы да көптеген адамдар.
Кеңес Одағынан кейінгі кезең (1991 жылдан қазіргі уақытқа дейін)
АҚШ-тағы орыс тілінде сөйлейтіндер ЖылСөзшілер 1910 57,926 1920 392,049 1930 315,721 1940 356,940 1960 276,834 1970 149,277 1980 173,226 1990 241,798 2000 706,242 2011 905,843 Перестройка кезінде 1987 жылы еврейлердің жаппай эмиграциясы қайта басталды. Сандар күрт өсті, нәтижесінде АҚШ 1989 жылдың 1 қазанынан бастап Израиль визасымен КСРО-дан эмиграциялағандардың кіруіне тыйым салды. Израиль 1989 жылдың басынан бастап техникалық қиындықтарды айтып, визалық шақыруларды жіберуді тоқтатты. Содан кейін еврейлердің көп бөлігі Израильге көшті, келесі он жылда олардың саны миллионға жуық болды. Дегенмен, 1989 жылы қабылданған және жыл сайын жаңартылған Лаутенберг түзетуі еврейлер, баптистер, елуінші күн мейрамы және грек-католиктері сияқты бірнеше діни азшылықтарға жататын кеңес босқындарының жағдайын жеңілдетті. Отбасылық байланысын қалпына келтіруге құқығы барлар тікелей АҚШ визасына өтініш бере алатын болды және 1990-жылдардың басында саяси босқын мәртебесін алуын жалғастырды. АҚШ 1990 жылы бұрынғы КСРО азаматтарының 50 716-сына саяси босқын мәртебесі берді, 1991 жылы - 38 661, 1992 жылы - 61 298, 1993 жылы - 48 627, 1994 жылы - 43 470, 1995 жылы - 35 716, ал 2003 жылы қабылданған босқындардың саны 1 394-ке дейін төмендеді. Тарихта алғаш рет ресейліктер АҚШ-қа заңсыз иммиграцияның елеулі бөлігін құрады. 1991 жылы Кеңес Одағының ыдырауы және одан кейінгі еркін нарықтық экономикаға өтуі гиперинфляцияны және 1990-жылдардағы саяси және экономикалық дағдарыстарды тудырды, оның ең ауыр салдары 1998 жылғы қаржылық дағдарыс болды. 1993 жылдың ортасына қарай ресейліктердің 39-49% кедейлікте өмір сүрді, бұл Совет кезеңінің соңындағы 1,5%-ға қарағанда күрт өсімді көрсетті. Бұл тұрақсыздық және жағымсыз жағдай Ресейден саяси және экономикалық эмиграцияның жаңа толқынын тудырды, ал АҚШ олардың басты бағыты болды, себебі 1995-2001 жылдары елде бұрын-соңды болмаған акциялық рыногының өрлеуі байқалды. 1991-2001 жылдар аралығындағы иммиграциялық толқынның маңызды бөлігін ғалымдар мен инженерлер құрады, олар өз елдеріндегі нашар жұмыс нарығымен және үкіметтің инфляцияға сәйкес жалақыны индексациялауға немесе жалақыны уақтылы төлеуге дайын болмауына байланысты шетелде мансап іздеуге мәжбүр болды. Бұл АҚШ-тағы жоғары технологиялық индустрияның өрлеуімен сәйкес келді, нәтижесінде "ақыл-ойдың" үлкен шығуына әкелді. Ұлттық ғылым қорының мәліметтері бойынша, 2003 жылы АҚШ-та 20 000 ресейлік ғалым жұмыс істеді, ал 2002 жылы ресейлік бағдарламалық жасақтама инженерлері Microsoft өнімдерінің 30%-ын жасады. Жоғары білімі бар ресейлік иммигранттардың саны АҚШ тумасы және басқа шетелде туған топтардан жоғары. Заңды ресейлік иммигранттардың 51%-ы АҚШ азаматтарының жақын туыстары арқылы тұрақты тұру құқығын алады, 20%-ы әртүрлілік лотереясы арқылы, 18%-ы жұмысқа орналасу арқылы, 6%-ы отбасылық демеушілік арқылы, ал 5%-ы босқын және пана іздеушілер. Кеңес Одағы спорт державасы болды, көптеген танымал ресейлік спортшылар АҚШ-та өздерінің шеберліктері үшін үлкен мақтау мен сыйақы алды. Мысалдар: Александр Овечкин, Александр Волчков және Андрей Кириленко. Настя Люкин Мәскеуде дүниеге келді, бірақ кішкентай кезінде ата-анасымен бірге Америкаға көшіп келді және АҚШ-та чемпион гимнаст ретінде өсті. 2022 жылдың 27 қыркүйегінде Ақ үйдің баспасөз хатшысы Карин Жан-Пьер өз елінен жұмылдырудан қашу үшін АҚШ-та пана сұрауға ниеттенген ресейлік ерлерді ынталандырды. 2023 жылдың басында Байден әкімшілігі жұмылдыру мен саяси қуғын-сүргінге байланысты Ресейден қашқан ресейліктерді депортациялауды қайта бастады.
With perestroika, a mass Jewish emigration restarted in 1987. The numbers grew very sharply, leading to the United States forbidding entry to those emigrating from the USSR on Israeli visa, starting October 1, 1989. Israel withheld sending visa invitations from the beginning of 1989 claiming technical difficulties. After that the bulk of Jewish emigration went to Israel, nearing a million people in the following decade. However, the conditions for Soviet refugees belonging to several religious minorities including Jews, Baptists, Pentecostalists and Greek Catholics were eased by the Lautenberg Amendment passed in 1989 and renewed annually. Those who could claim family reunion could apply for the direct U. S. visa, and were still receiving the political refugee status in the early 1990s. 50,716 citizens of ex USSR were granted political refugee status by the United States in 1990, 38,661 in 1991, 61,298 in 1992, 48,627 in 1993, 43,470 in 1994, 35,716 in 1995 with the trend steadily dropping to as low as 1,394 refugees accepted in 2003. For the first time in history, Russians became a notable part of illegal immigration to the United States. With the fall of the Soviet Union in 1991 and the subsequent transition to free market economy came hyperinflation and a series of political and economic crises of the 1990s, culminating in the financial crash of 1998. By mid 1993 between 39% and 49% of Russians were living in poverty, a sharp increase compared to 1.5% of the late Soviet era. This instability and bleak outcome prompted a large new wave of both political and economic emigration from Russia, and one of the major targets became the United States, which was experiencing an unprecedented stock market boom in 1995–2001. A notable part of the 1991—2001 immigration wave consisted of scientists and engineers who, faced with extremely poor job market at home coupled with the government unwilling to index fixed salaries according to inflation or even to make salary payments on time, left to pursue their careers abroad. This coincided with the surge of hi tech industry in the United States, creating a strong brain drain effect. According to the National Science Foundation, there were 20,000 Russian scientists working in the United States in 2003, and the Russian software engineers were responsible for 30% of Microsoft products in 2002. The number of Russian migrants with university educations is higher than that of U. S. natives and other foreign born groups. 51% of lawful Russian migrants obtain permanent residence from immediate family member of U. S. citizens, 20% obtain it from the Diversity Lottery, 18% obtain it through employment, 6% are family sponsored, and 5% are refugee and asylum seekers. The Soviet Union was a sports empire, and many prominent Russian sportspeople found great acclaim and rewards for their skills in the United States. Examples are Alexander Ovechkin, Alexandre Volchkov, and Andrei Kirilenko. Nastia Liukin was born in Moscow, but came to America with her parents as a young child, and developed as a champion gymnast in the U. S.
On 27 September 2022, White House press secretary Karine Jean Pierre encouraged Russian men fleeing their home country to avoid being drafted to apply for asylum in the United States. In early 2023, the Biden administration resumed deportations of Russians who had fled Russia due to mobilization and political persecution.