Кіріспе

Оңтүстік Африкалық Рим-католик діни қызметкері және монах (1934–2022)

Альберт Нолан (2 қыркүйек 1934 – 17 қазан 2022) – Оңтүстік Африкалық католик діни қызметкері, теолог, жазушы және Доминикан орденінің мүшесі. Ол 1976 жылы тұңғыш рет жарық көрген «Христиандыққа дейінгі Иисус» атты кітабымен әйгілі. Бұл кітап бірінші ғасырдың Иудеясы аясында Иисустың толық адамдық күресіне радикалды араласуын баяндайды және 150 000-нан астам данада сатылды.

Өмір

Нолан 1934 жылдың 2 қыркүйегінде Оңтүстік Африканың Кейптаун қаласында дүниеге келді. Ирланд тегінен тараған Оңтүстік Африканың төртінші буыны болған ол, Томас Мертонның еңбектерін оқып діни өмірге қызығушылық танытты. 1954 жылы Доминикан орденіне қосылып, Оңтүстік Африка мен Римде білім алды, онда докторлық диссертациясын қорғады. 1960 жылдары Стелленбош университетімен байланысты Оңтүстік Африкадағы Доминикан оқу орнында теология пәнін оқытты. 1970 жылдары Халықаралық Католик Студенттер Қозғалысының бөлімшесі – Ұлттық Католик Студенттер Федерациясының ұлттық капелланы қызметін атқарды. 1976 жылдан 1984 жылға дейін Оңтүстік Африкадағы Доминикан орденінің бас викариі болды. 1983 жылы Уағыздаушылар Орденінің Магистрі сайланды. Бірақ ол бұл лауазымды қабылдамай, орденінің Римдегі бас кеңсесіне көшуді қаламай, осы он жылдық кезеңдегі қарқынды саяси және әлеуметтік өзгерістер кезінде Оңтүстік Африкада қалуды жөн көрді. Осы кезеңде ол Контекстуалды Теология институтында жұмыс істеді және 1985 жылы «Кайрос Документіне» әкелген процесті бастаған пасторлар мен теологтар тобында болды. 1990 жылдары теологияның академиялық емес, халықтан бастау алуы керек деген нанымымен «Challenge» атты радикалды шіркеу журналын шығара бастады және көп жыл бойы оның редакторы болды. 2000 жылдан 2004 жылға дейін Нолан Оңтүстік Африкадағы Доминикан орденінің бас викариі лауазымында үшінші рет қызмет етті.

Исаның христиан дінінен бұрынғы өмірі

Нолан өзінің «Иисус христиандыққа дейін» атты кітабымен әйгілі. Ол алғаш рет 1976 жылы жарық көрді. Онда бірінші ғасырдағы Палестина аймағында Исаның толыққанды адамдық үшін күреске белсенді қатысуы туралы айтылады: ол «байларды кедейлермен ынтымақта болуға шақырды, бұл жаңа, прогрессивті бағыт іздеген ақ католиктерге әсер ететін ынтымақтастық рухына ие болды». Кітап тоғыз тілге аударылды, сондай-ақ 15 және 25 жылдық мерекелік басылымдары жарық көрді. «Иисус христиандыққа дейін» – Альберт Ноланның «Иисус христиандыққа дейін: Азат етуші Жақсы Жаңалық» кітабының қысқаша атауы. Басылым орталығы: Лондон, Darton, Longman and Todd, 1972 жыл (Түз. 1992 және 2001 жж.). Сондай-ақ Orbis Books (АҚШ) баспасында жарық көрді. «Иисус христиандыққа дейін» деген атаудың мәнісі – христиандық пайда болмас бұрын, кірпіштен жасалған Иисус болды, ол адам болып дүниеге келген Иисус еді. Осы Иисус әлемге әсер етті. Кітап 1-бөлімдегі «Апат» арқылы әлемдегі жағдайды қарастырудан басталады. 2-бөлімде Исаның әлемге қатысты іс-әрекеттерін, ал 3-бөлімде Исаның әкелген хабарына қатысты «Жақсы Жаңалықты» зерттейді. 4-бөлімде жақсылық пен жамандық арасындағы қақтығыстың драмалық көрінісі суреттеледі. Осылайша, «Иисус христиандыққа дейін» кітабы Құдайдың Патшалығы мен «Жақсы Жаңалық» кітабының негізгі тақырыптарын сақтайды. Ол Азат ету теологиясына Исаның өзінің азат ету оқиғасы ретінде Жақсы Жаңалықты ұсыну арқылы үлкен үлес қосады. Нолан 1988 жылы өзінің екінші маңызды еңбегі «Оңтүстік Африкадағы Құдай» кітабын жариялады. Кітапты жазу процесі кезінде ол Оңтүстік Африкадағы төтенше жағдай кезінде қауіпсіздік күштерінен жасырыну үшін «жер астына» кеткен. «Оңтүстік Африкадағы Құдай» – контексттік теологияның көрнекті мысалы: ол басқа уақыттар мен орындардағы маңыздылығына талас қозғамай, сол нақты сәт үшін жазылған теология. 2006 жылы Нолан «Иисус бүгін: Радикалды бостандықтың руханияты» кітабын жариялады.

Өлім

Нолан 2022 жылдың 17 қазанының таңында Йоханнесбургтегі Мариан үйінде ұйықтаған кезде дүниеден өтті.

Мемлекеттік құрмет

1990 жылы Альберт Нолан Торонтодағы Реджис колледжінен құрметті докторлық дәреже алды. 2003 жылы Оңтүстік Африка үкіметі оған "демократия, адам құқықтары және әділдік үшін өмір бойы күрескені және апартеидтің теологиялық ақталуын қоса алғанда, діни догмаларға қарсы тұрғаны" үшін күміс "Лутхули орденімен" марапаттады. 2008 жылдың 15 қарашасында Доминикан орденінің магистрі Карлос Азпироз Коста Ноланды теологиялық зерттеулер мен пікірталасқа қосқан маңызды үлесі үшін қасиетті теология магистрі дәрежесіне өкілеттік берді.

Жарияланымдар

қайта басылды 1978, 1985, 1988, 1992, 2001 жылдары.