Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Фарьер тіліндегі әдебиет, дәстүрлі мағынасында, соңғы екі жүз жылдың ішінде ғана толыққанды дамыды. Бұл негізінен аралдардың шалқап жатуына және 1890 жылға дейін фарер тілінің стандартталған түрінде жазылмауына байланысты. Осыған дейін дания тілі фарер тілінің есебінен қолдауға ие болды. Дегенмен, фарер тілі көп ұзамай өз алдына әдебиет құралына айналды және түрлі жанрларда жазушыларды дүниеге әкелді. Фарер аралдарында сагалар жасалмаған, бірақ 13 ғасырда Исландияда «Færeyinga saga» (Фарер аралдарының сагасы) жазылды. Онда Фарер аралдарының қоныстануы мен ерте тарихы баяндалады, бірақ оның толыққанды тарихи деректерге сәйкес келуі күмәнді. Фарер тіліндегі жазбалар 13 және 14 ғасырлардан сақталған, ал фарер балладалары 17 ғасырда жинақталған. Орта ғасырларда көптеген өлеңдер мен әңгімелер ауызша таратылды. Бұл туындылар келесі топтарға бөлінді: sagnir (аңыздар), ævintyr (ертегілер) және kvæði (балладалар, дәстүрлі түрде фарер тізбекті биімен орындалады, ал қазіргі заманда заманауи фарер музыкасында да қолданылады). Бұл kvæði 19 ғасырда жазылып алынды. Олар әлі күнге дейін фарер биінде аспаптарсыз қолданылады. Фарер әдебиетінің алғашқы жазушыларының бірі – 19 ғасырдың басындағы либералдық көзқарастағы Нолсояр Палл Полсон Нолсой, ол аралдарға әсер ететін сауда монополиясын жоюға тырысты. Ол көптеген өлеңдер жазды, оның ішінде ең танымал туындысы – «Fuglakvæði». Кейінгі ақындардың ішінде Янус және Ханс Андреас Дюрюс ағайындылары, сондай-ақ Рой Патурссон бар. Фарер аралдарынан шыққан танымал авторлардың қатарында Хедин Бру («Қарлы шал және оның ұлдары»), Йорген Франц Якобсен (дания тілінде жазған және «Барбара» атты жалғыз романымен танымал) және Уильям Хайнесен («Қара қазан») бар. Хайнесен мен Патурссон екеуі де Солтүстік кеңесінің әдебиет сыйлығымен марапатталды.
Faroese literature, in the traditional sense of the word, has only really developed in the past two hundred years. This is mainly because of the islands' isolation, and also because the Faroese language was not written down in a standardised format until 1890. Until then the Danish language was encouraged at the expense of Faroese. Nevertheless, the Faroese language soon became a vehicle for literature in its own right and has produced writers in several genres. No sagas were created in the Faroe Islands, but In the 13th century the Færeyinga saga (Saga of the Faroe Islanders) was written in Iceland. It tells the story of the settlement and early history of the Faroe Islands, though it is doubtful if it is entirely historically accurate. Faroese letters survive from the 13th and 14th centuries, and Faroese ballads were collected in the 17th century. In the Middle Ages many poems and stories were handed down orally. These works were split into the following divisions: sagnir (legends), ævintyr (stories) and kvæði (ballads, traditionally sung along with the Faroese chain dance, in modern times also used in modern Faroese music). These kvæði were eventually written down in the 19th century. They are still used in Faroese dance without any use of instruments. One of the first Faroese writers was the early 19th century liberal Nólsoyar Páll Poul Poulson Nólsoy, who tried to end the trading monopoly that was affecting the islands. He wrote many poems, including his most famous work Fuglakvæði. Later poets include the brothers Janus and Hans Andreas Djurhuus, and Rói Patursson. Other famous authors from the Faroes include Heðin Brú (The Old Man and His Sons), Jørgen Frantz Jacobsen (who wrote in Danish and is known for his sole novel Barbara) and William Heinesen (The Black Cauldron), who also wrote in Danish. Both Heinesen and Patursson were awarded The Nordic Council's Literature Prize.
Фарер тілінің әдеби және мәдени тарихының уақыт сызығы
825 жылы Экс-ла-Шапельде ирландтық монах Дикуил «Жерді өлшеу туралы кітап» (Liber de Mensura Orbis Terrae) деген кітабын жариялады. Дикуил бұрынғы дереккөздерге сүйенді, бірақ Фарер аралдарының орналасқан жері сияқты өз ақпараттарын да қосты. Фарер сағасы бойынша, Фарер аралдары Норвегия коронасына қарасты болған және оларды Зигмунд Брестирсон христиан дініне өткізген. 990 жылы Стреймойдағы Киркьебёде Магнус соборы салынды, бірақ толық аяқталмады. 1298 жыл – «Қой хаты» (Seyðabrævið). Бұл Фарер аралдарына қатысты сақталған ең ескі құжат. Шамамен 400 жыл Данияда болғаннан кейін, құжат Фарер аралдарына қайтарылды. 1990 жылдан бері ол Фарер аралдарының Ұлттық мұрағатында (Føroya Landsskjalasavni) сақталуда. 1349–50 жылдары – Қара өлім. 1403–05 жылдары – Хусавик хаттары (Арамагнайн жинағында, Diplomatarium Færoënsk I, 36-беттен бастап жарияланған).
825 In Aix la Chapelle the Irish monk Dicuil published Liber de Mensura Orbis Terrae (or loosely translated ”The Book About the Measurement of the Earth”). Dicuil built on older sources, but added information of his own regarding, for example, the location of the Faroe Islands. According to the Faroe Saga, the Faroe Islands belonged to the crown of Norway and were converted to Christianity by Sigmund Brestirsson. C. 990 – The Magnus Cathedral in Kirkjebø in Streymoy was erected but never finished. 1298 Seyðabrævið ("The Sheep Letter"). This is the oldest remaining document regarding the Faroe Islands. After some 400 years in Denmark, the document was repatriated to the Faroe Islands. Since 1990 it has been at Føroya Landsskjalasavni (The Faroese National Archive). 1349–50 The Black Death. 1403–05 The Húsavík Letters (to be found in the Aramagnæanske Samling, printed in Diplomatarium Færoënsk I, s. 36ff).
Реформация дәуірі
1538 Реформация. 1547–1794 Торсхавндағы Латын мектебі (Thorshavns Latinskole). Торсхавнның латын мектебі. 1588–1664 Оле Ворм, танымал даниялық дәрігер және табиғаттанушы ғалым. Ол ежелгі нәрселерге қызығушылық танытты және Фарер аралдарындағы балладаларды жинаған алғашқы адам болды. Бұл балладаларды фарерліктер оның үшін жинап, 1639 жылы оған жіберді. Копенгагенде 1728 жылы болған өрт салдарынан бұл туралы ақпарат тек екінші дереккөздерде ғана сақталған. 1593 жылы исландтық Арнгримур Йонссон «Brevis Commentarius de Islandia» атты латын мәтінін жариялады, онда Фарер аралдары «Insulæ, quæ ab ovium multitudine Færeyar, seu rectius Faareyjar, dictæ sunt» деп аталады – «Осы жерде біз аралдарға олардың атын берген қойлардың саны екенін көреміз» (дегенмен олар «Ferøier», «Faarø», «Fierø» деп жазылған). Йонссон «Crymogaea» (Гамбургте басылған) атты тағы бір мәтін жариялады, онда ол Фарер аралдарындағы көптеген қойлар туралы жазады. 15 ғасырдағы «Норвегия тарихы». Оны П.А. Мунк 1850 жылы «Symbolæ ad Historiam Antiquiorem Rerum Norwegicarum» деген атпен жариялады. Мәтін 15 ғасырда жазылған, бірақ ол көне дереккөздерге сүйенеді, олардың кейбіреулері 12 ғасырға дейін жетеді. «Historia Norwegiæ» Норвегия, Батыс аралдар, Оркней аралдары, Фарер аралдары және Исландия туралы айтады. 1665–67 Педер Якобсен Спьелеруп – Стромойдың Солтүстік шіркеуінің пасторы. Ол Фарер аралдары туралы алғашқы зерттемені жазды, бірақ кейін оның еңбегі жоғалып кетті. Томас Тарновиус жазған «Ferøers Beskrifvelser». Ол 1644 жылы Росток қаласында дүниеге келді, ал оның әкесі Судуройда пастор болды. Тарновиус пастор Лукас Дебеспен бірге латын тілін оқыды. Кейін ол Копенгаген университетінде теологияны оқып, 1669 жылы бітірді. Фарер аралдарына қатысты оның еңбегі Дебестің (1673) еңбегі сияқты толық емес. 1592 жылы Педер Клауссон Фрис жазған «Norriges oc omliggende Øers sandfærdige Bescriffuelser» (1632 жылы жарияланған). Бұл кітапта Фарер Якоб Оуденсонның Фарер аралдары туралы жазған есебі бар.
1538 The Reformation. 1547–1794 Den Lærde Skole i Thorshavn (Thorshavns Latinskole). The Latin School of Thorshavn. 1588–1664 Ole Worm, a famous Danish medical doctor and natural scientist. He had a great interest in antiquarianism and he was the first to collect Faroese ballads. These were collected by for him by Faroese and sent to him in 1639. These are only known now in secondary sources, because of the fire in Copenhagen in 1728. 1593 the Icelandic Arngrímur Jónsson published a Latin text called Brevis Commentarius de Islandia, where the Faroe Islands are mentioned as “Insulæ, quæ ab ovium multitudine Færeyar, seu rectius Faareyjar, dictæ sunt ” – "here we see, that it is the number of sheep, that have given the Islands their name" (although they are spelled as “Ferøier”, “Faarø”, “Fierø“). Jónsson published another text called Crymogaea (printed in Hamburg), where he writes about the many sheep on the Faroe Islands. 15th century Historia Norwegiæ. It was published by P. A. Munch in 1850 under the name Symbolæ ad Historiam Antiquiorem Rerum Norwegicarum. The text was written in the 15th century, but it relies on older sources, some dating back to the 12th century. ”Historia Norwegiæ” deals with Norway and the western islands, the Orkney Islands, the Faroe Islands and Iceland. 1665 67 Peder Jacobsen Spjellerup was a priest in the Northern Parish of Strømoy. He wrote the first study of the Faroe Islands, though later his work was lost. ”Ferøers Beskrifvelser” by Thomas Tharnovius. He was born in 1644 in Rostock and his father became the priest on Suðuroy. Tharnovius studied Latin with the priest Lucas Debes. Later he studied theology at the University of Copenhagen, where he graduated in 1669. His work on the Faroe Islands is not as thorough as that of Debes (1673). 1592 Norriges oc omliggende Øers sandfærdige Bescriffuelser by Peder Claussøn Friis (published in 1632). In this book is an account on the Faroe Islands written by the Faroese Jacob Oudensøn.