Кіріспе

Аляскадағы тас жол, АҚШ

Денели тас жолы (Алясканың 8-бағыты) – АҚШ-тың Аляска штатындағы көліктің аз жүретін, көбінесе қиыршық тас жолы. Ол Ричардсон тас жолындағы Паксоннан Паркс тас жолындағы Кантвеллге дейін созылады. 1957 жылы ашылған бұл жол Денели ұлттық паркіне алғашқы құрлық жолы болды. 1971 жылдан бері парктің негізгі кіреберісі Паркс тас жолы арқылы жүзеге асырылуда, ол Кантвеллден қазіргі парктің кіреберісіне дейінгі Денели тас жолының бөлігін қамтыды. Денели тас жолының ұзындығы 217 шақырымды құрайды.

Шарттар

Қазір бұл тас жол сирек пайдаланылады және нашар күтілген, жыл сайын қазан айынан мамырдың ортасына дейін барлық көлік қозғалысына жабылады. Тек шығысқа қарайғы 34 шақырымдық және батысқа қарайғы 4 шақырымдық бөліктері асфальтталған; қалған бөліктерін де асфальттау қажет пе деген мәселе үнемі пікірталас тудырады. Жол бетінің ойысып кетуі және қатты шаңдану жиі кездеседі, ал ұсынылған жылдамдық шегі .

Маршрут сипаттамасы

Батысқа қарай сапар шегіп, Денели тас жолы Ричардсон тас жолынан (Алясканың 4-жолы) Паксоннан шығып, Орталық Аляска жотасының етегіне тік көтеріледі. Алғашқы 34 километрлік (21 миль) бөлігі, Tangle Lakes-ке дейін, асфальтталған. Бойымен өтетін бұл тас жол Ішкі Алясканың үш негізгі өзен алабынан өтеді: Мыс өзені алабы, Танана/Юкон алабы және Суситна алабы. Жақсы ауа райы болғанда, жол бойында Орталық Аляска жотасының шыңдарын және мұздықтарын көруге болады, оның ішінде Хейс тауы (13 700 фут), Хесс тауы (11 940 фут) және Дебора тауы (12 688 фут). MP 15-те, жолдың оңтүстік жағындағы тоқтау орнынан, ашық ауа райында Врангелл тауларын, Чугач тауларын және Аляска жотасын көру мүмкіндігі бар. Алғашқы 72 километрлік (45 миль) жол Амфитеатр таулары арқылы өтіп, 1245 метр (4086 фут) биіктіктегі Макларен шыңына жетеді – Аляскадағы екінші биік тас жол. Содан кейін жол Макларен өзені аңғарына төмен түсіп, Макларен мұздығына солтүстікке қарай көрнекті көрініс ашылады. Макларен өзенін кесіп өткеннен кейін, жол геологиялық тұрғыдан құпия Crazy Notch арқылы өтеді, содан кейін Denali Clearwater тауларының табанымен Susitna өзеніне дейін созылады. Суситна өзенін кесіп өткеннен кейін, жол мұздықтың су ағызатын жазықтары арқылы Ненана өзеніне дейін, ал содан кейін Ненана өзенімен Джордж Паркс тас жолындағы Кантвеллге дейін (Алясканың 3-жолы) жалғасады.

Қызметтер

Тангл көлдері (MP 22) мен Брушкана сағасы (MP 104) жерлерінде жабдықталған кемпингтер бар, бірақ мемлекеттік жерлерде кемпинг жасауға болатын ондаған тұрақтар да бар. Бұл жол бойындағы қызмет көрсетулер шектеулі. Жыл бойы жұмыс істейтін орындарға Denali Highway Cabins & Tours (MP 0.2), Maclaren River Lodge (MP 42), Alpine Creek Lodge (MP68), Backwoods Lodge (MP134) және Cantwell Lodge (MP138) жатады; жазда ғана жұмыс істейтіндеріне Tangle Lakes Lodge (MP 22), Tangle River Inn (MP 20), Clearwater Mountain Lodge (MP 82) кіреді. Денели тас жолында қысқы кезеңде тек қар мотоциклімен және күйектің көмегімен ғана саяхаттауға болады. Автокөлікпен жүретіндерге қыста жолды кесіп өтуге тырысу қатаң ескеріледі, себебі 1996 жылы үш адам қардың салдарынан жол тоқтағандықтан суықтан қаза тапты. Жолды DOT сәуірдің соңында тазартады және әдетте, алғашқы қар жауғанға дейін 4WD көлігі жоқ адамдар да осы кезден бастап оны пайдалана алады, әдетте шығыс, тундралық бөлігінде қыркүйек айының соңында, ал төменгі, боралдық орманды батыс бөлігінде қазанның соңы – қарашаның басында жабылады.

Демалыс

Тангл көлдері Дельта өзенінің бастауы болып табылады, ол каноэшілер үшін танымал орын, себебі ол Дельта өзенінің каноэ жолының басталу нүктесі есептеледі. Денели тас жолы құстарды бақылау үшін маңызды мекен. Ол Аляскада сирек кездесетін альпілік аймаққа жолмен қол жеткізуге мүмкіндік береді және құстарды бақылаудың қысқа маусымында Арктикалық сойқышы, Смит ұзынмұрындысы, Ұзынқұйрықты ястреб, Уимбрел, Сурфберд, Лапланд ұзынмұрындысы, Мүйізді лах, Қысқақұлақты сұңқар, Қаңғырау, Гирфалькон және тағы да көптеген альпілік құстарды көруге болады. Жерді басқару бюросының (BLM) Макларен саммиті жолы (MP 39) бойымен солтүстікке қарай серуендеу өте пайдалы болуы мүмкін. Көлдер мен тоғандарда кернейтін аққулар мен басқа да түрлі су құстары да кездеседі. Мұңайтқыш пен көл шабағын ашық және мұздықтан таза өзендерде аулауға болады. Аймақта аңшылық белсенді болғандықтан, ірі сүтқоректілер Денали ұлттық паркіне қарағанда кемдеу, бірақ бұғы, гризли аюы және карибу жиі кездеседі. 2009-2010 жылғы қыста шамамен 36 000 бас жануардан тұратын Нелчина карибу тобы, әдетте, бала туғаннан кейін осы аймақтан өтеді, ал кейбір күздер мен қыстарда бірден 16 000-ға дейін жануарды көруге болады. Бұл топ Алясканың оңтүстік-орталық тұрғындары үшін маңызды тағамдық көз болып табылады, ал жануарларды көруге құштар келушілер аңшылармен бәсекелесуі мүмкін. Жол бойындағы көптеген көлдер де күзде үйрек аңға алуға танымал орын. Тас жол бойындағы жердің көп бөлігі мемлекеттік меншікте. Бірнеше BLM күткен жолдар мен ондаған ресми емес жолдар бар. Бұл Алясканың табиғаты бұзылмаған, салыстырмалы түрде қолжетімді және көркем жері.