Шри-Ланка – Азиядағы ең бай биоәртүрлілікке ие ел. Гондвана суперконтинентінен бөлініп, Гималай тауларының құрылуына себеп болған геологиялық тарихы туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Шри-Ланканың табиғи ортасы ерекше түрлерге бай биологиялық әртүрлілікті көрсетеді. Шри-Ланка Азияда түрлердің шоғырлануы бойынша ең бай ел деп есептеледі және әлемдегі биологиялық әртүрліліктің аса маңызды орталықтарының бірі болып табылады.
The environment of Sri Lanka exhibits a remarkable biodiversity. Sri Lanka is considered to be the richest country in Asia in terms of species concentration and is one of the world's biodiversity hotspots.
Физикалық география
Шри-Ланка бір кезде Оңтүстік Америка, Африка, Үндістан және Антарктиданы қамтитын Оңтүстік суперконтинент Гондвананың бөлігі болған. Гондвана 140 миллион жыл бұрын ыдырады. Шри-Ланка орналасқан тектоникалық плита, Үнді плитасы, Еуразиялық плитамен соқтығысып, Гималай тауларын жасады. Шри-Ланка бастапқыда Мадагаскармен жалғасқан Декан құрлықтарының бір бөлігі болды. Шри-Ланка мен Оңтүстік Үндістанда ғана кездесетін лорис Мадагаскардың лемурларымен туыс. Үндістанмен байланыс тұщы су балықтары, қазір құрып кеткен Шри-Ланка гауры (Bibos sinhaleyus) және Шри-Ланка арыстаны (Panthera leo sinhaleyus) сияқты түрлердің ортақтығына алып келді. Арал соңғы 700 мың жылда кем дегенде 17 рет Үндістанмен қосылған және үзілген.
Sri Lanka was once part of the southern supercontinent Gondwana, which also included South America, Africa, India and Antarctica. Gondwana began to break up 140 million years ago. The tectonic plate on which Sri Lanka was located, the Indian plate, collided with the Eurasian plate creating the Himalayas. Sri Lanka was originally part of the Deccan land mass, contiguous with Madagascar. The Loris, found only in Sri Lanka and South India, is related to the Lemurs of Madagascar. The connection to India led to a commonality of species, e. g. freshwater fish, the now extinct Sri Lankan Gaur (Bibos sinhaleyus) and the Sri Lankan Lion (Panthera leo sinhaleyus). The island was connected, off and on at least 17 times in the past 700,000 years, to India.
Фауна
Шри-Ланканың биологиялық байлығы өте жоғары эндемизм деңгейімен ерекшеленеді. Шри-Ланканың жергілікті омыртқалы жануарларының 43% эндемиктер (теңіз формаларын есептемегенде).
Sri Lanka's biological richness has exceptional levels of endemism. 43% of indigenous vertebrates animals of Sri Lanka are endemic (excluding marine forms).
Флора
Бүгінде Шри-Ланканың 3000 гүлді өсімдігінің 25%-ы эндемиктер (гүлді өсімдіктер барлық тірі жасыл өсімдіктердің шамамен 80%-ын құрайды).
Today, 25% of the 3,000 angiosperms of Sri Lanka are endemic (angiosperms are approximately 80% of all living green plants ).
Орман
БҰҰ-ның АӨӨҰ мәліметтері бойынша, 2010 жылы Шри-Ланканың 28,8%-ы орманды болды (шамамен 1,86 миллион гектар). 1995 жылы 1,94 миллион гектар немесе 32,2% жер көлемі тығыз орман ретінде, ал қалған 0,47 миллион гектар немесе 7% жер көлемі ашық орман ретінде жіктелді. Шри-Ланка орманның 9,0% (167 000 гектар) бастапқы орман ретінде саналады (орманның ең жоғары биологиялық әртүрлілігі мен көміртегінің жоғары концентрациясы бар). Шри-Ланка ормандарында тірі орман биомассасында 61 миллион тонна көміртек бар (2010 жылы). Аралдың оңтүстік-батыс бөлігі, ылғалды әкелетін оңтүстік-батыс муссонының күшті әсеріне тап болған жер, Шри-Ланканың жазық жаңбырлы ормандарына мекендейді. Биіктеп орналасқан жерлерде бұл ормандар Шри-Ланканың таулық жаңбырлы ормандарына айналады. Бұл екі тропикалық ылғалды орман экорегионы Үндістанның Батыс Гат тауларымен тығыз байланысты. Аралдың солтүстік және шығыс бөліктері айтарлықтай құрғақ, орталық таулы аймақтың жаңбырдан қорғалған бөлігінде орналасқан. Шри-Ланканың құрғақ аймағындағы құрғақ мәңгі жасыл ормандар тропикалық құрғақ жапырақты орман экорегионы болып табылады, ол Үндістанның Коромандел жағалауындағы көршілес Шығыс Декан құрғақ мәңгі жасыл ормандары сияқты, құрғақ маусымда жапырақтары түсетін ағаштар емес, мәңгі жасыл ағаштармен сипатталады. Бұл ормандар көбінесе егіншілік, ағаш өңдеу немесе мал жаю үшін жойылған, ал көптеген құрғақ мәңгі жасыл ормандар тікенді бұталарға, саванналарға немесе қалың тоғайларға айналды. Шри-Ланканың қалған табиғи аумақтарын қорғау үшін бірнеше қорықтар құрылды. Аралда үш биосфералық қорық бар: Хурулу (1977 жылы құрылған), Синхараджа (1978 жылы құрылған) және Каннелия Дедиягала Накиядения (KDN) (2004 жылы құрылған). Жағалаудың сағаларында мангр өсімдіктері өседі, мысалы, Мадуганга өзенінде. Теңіз жағалауында, мысалы, Бар рифі сияқты, коралл рифтерімен байланысты мекендер кездеседі. Сонымен қатар, Маннардың інжу-маржанды жағалаулары да ерекше, олар Чанк, теңіз қызанақтары және теңіз шөптерінің де мекені болып табылады.
According to the U. N. FAO, 28.8% of Sri Lanka was forested in 2010 (about 1,86 million hectares). In 1995, it was 1.94 million hectares or 32.2% of the land area that was classified as dense forests while the balance 0.47 million hectares or 7% the land area classified as open forests. 9.0% (167,000 hectares) of Sri Lanka's forests are classified as primary forest (the most biodiverse and carbon dense form of forest). Sri Lanka's forests contain 61 million metric tons of carbon in living forest biomass (in 2010 ). The southwest portion of the island, where the influence of the moisture bearing southwest monsoon is strongest, is home to the Sri Lanka lowland rain forests. At higher elevations they make the transition to the Sri Lanka montane rain forests. Both these tropical moist forest ecoregions bear strong affinities to those of India's Western Ghats. The northern and eastern portions of the island are considerably drier, lying in the rain shadow of the central highlands. The Sri Lanka dry zone dry evergreen forests are a tropical dry broadleaf forest ecoregion, which, like the neighbouring East Deccan dry evergreen forests of India's Coromandel Coast, is characterised by evergreen trees, rather than the dry season deciduous trees that predominate in most other tropical dry broadleaf forests. These forests have been largely cleared for agriculture, timber or grazing, and many of the dry evergreen forests have been degraded to thorn scrub, savanna, or thickets. Several preserves have been established to protect some of Sri Lanka's remaining natural areas. The island has three biosphere reserves, Hurulu (established 1977), Sinharaja (established 1978), and Kanneliya Dediyagala Nakiyadeniya (KDN) (established 2004). The coastal estuaries are home to mangrove habitats, e. g. the Maduganga river. Offshore are found habitats associated with coral reefs, e. g. the Bar Reef. Also of note are the pearl banks of Mannar, which are also home to Chank, sea cucumbers and sea grasses.