Кіріспе

Понтиак көтерілісі кезіндегі қоршау және 1812 жылғы соғыстағы әрекеттер

Форт-Детройтты қоршау – Солтүстік Американың жергілікті халықтарының Форт-Детройтты басып алуға жасаған, нәтижесінде сәтсіз аяқталған әрекет болды. Қоршауға негізінен Оттава тайпасының басшысы және әскери қолбасшысы Понтиак жетекшілік етті. Бұл көтеріліс 1763 жылғы Жарияламаның қабылдануын жеделдеткен түрткінің бірі болды, ол әрі қарай Америка революциясына әкелген оқиғаларды жылдамдатты.

Өмірбаян

Форт Детройт 1760 жылы Монреальдің түсуінен кейін француз және үнді соғысы кезінде британдықтар басып алған. Ол 1763 жылғы Париж шартында Франция Ұлыбританияға өткізген аумақта орналасқан және Понтиак көтерілісі кезінде британдық әскерлермен гарнизондық қызмет атқарды. Жамылғылар, оқ-дәрі және ром сияқты құнды заттар туралы уәделерге байланысты британдықтармен одақтасқан 700 түпкілікті американдықтар – оттавалар, поттаватомилер, урондар (уайондоттар) және чиппевалар (оджибвайлар) 1760 жылдың 29 қарашасында форттың қолы ауысқанда француз командирі капитан Франсуа Мари Пикоте де Белестр фортты әйгілі британдық рейнджер командирі майор Роберт Роджерске тапсырды. Британдықтар Форт Детройтты басып алғаннан кейін, фортты қоршап тұрған жергілікті тұрғындар сауда үшін қол жетімді тауарлардың мөлшеріне наразылық білдірді. Ең бастысы, жергілікті тұрғындар британдықтар ұсынған ром, ұнтақ, оқ-дәрі және сыйлықтардың жетіспеушілігіне ашуланды. Понтиактың қоршау оқиғаларына дейінгі өмірі туралы көп мәлімет жоқ. Ол Ұлы көлдер аймағындағы ең қуатты екі тайпа – оджибва және оттава тайпаларында дүниеге келгені белгілі (оның ата-анасы осы тайпалардан еді). Ол француз және үнді соғысына қатысып, басқа тайпалар арасында француздықтарды қолдауды жалғастыру үшін басқа басшыларға лобби жасау арқылы беделге ие болды. Понтиак шегініп, екі күннен кейін фортқа шабуыл жасады. 9 мамырда Понтиак 64 каноэмен және оның ізбасарларымен қайтып келді, майор Гладвинмен бірге темекі шегу үшін кіруге рұқсат беруді талап етті. Кейбір Ұлы көлдердегі үнді мәдениеттерінде болғандай, бір сарбаз ритуалдық түрде желінді. Зорлық-зомбылық тек британдықтарға ғана бағытталды: француз отарлаушылары жалғыз қалды. Ақырында, жартылай дюжина тайпадан 900-ден астам үнді жауынгерлері қоршауға қосылды.

Қоршау

Қоршау басталғанда Понтиак өзінің лагерін Форт-Детройттан солтүстікке қарай 2 мильге, қазіргі Блоди Рун-Крик (бұрынғы Парент-Крик) сағасына орналастырды, ол кейіннен ірі шайқас орнына айналды. Форттың ішінде шамамен 2500 адам және 120 жауынгер болды, олар 60-шы Корольдік американдық полкі мен Королеваның рейнджерлерінен, сондай-ақ қарулы саудагерлер мен адал француз азаматтарынан құралды. Қоршау басталғанда фортта он күндік азық қалды, себебі азық-түлік азайып бара жатқан еді. Форттың сыртында, Детройт өзенінде, алты және он қаруы бар Huron шхунасы мен Michigan шлюпы орналасқан. Көмекке мұқтаж болғандықтан, шамамен жүзге жуық сарбаз Эри көлі арқылы Форт-Детройтқа жеткізілу үшін жолға шықты. Қашып құтылғандар Сандуски фортына жетті, бірақ ол қиратылған екенін көрді, сондықтан Ниагара фортына қайтып келді. Үндістер тұтқындарын Детройтке алып барды, онда оларды азаптап, мүкіс етіп өлтірді. Кейін денелерін өзенге лақтырып, Форт-Детройттың жанынан ағызып жіберді, бұл форттағы моральды түсірді. Лейтенант Куйлер басқаратын шағын қайықтар тобы солтүстік жағалаудағы Детройт өзенінің сағасында тоқтады, бірақ оларға шабуыл жасалды. Лейтенант Куйлермен бірге бар болғаны 40 сарбаз қашып құтылды, ал 60-қа жуығы қаза тапты немесе тұтқынға алынды. Бұл шайқас кейін Пойнт-Пеле шайқасы деп аталды. Шайқастан көп ұзамай, Huron шхунасы барлық жақтан келген каноэлердің шабуылын тойтарды. Сәтсіз шабуылда Понтиактың 14 сарбазы қаза тапты, ал британдықтардан ешкім зардап шекпеді. 9 шілде күні түнде Понтиак кеменің ағаш қабырғаларын өртеу үшін отқа малған таяқтар мен қарақұмырмен толтырылған шағын қайықтар жіберді. Кемелер жүзбелі қауіптерден құтылып, келесі түнде де соған ұшырады, бірақ Понтиактың күштерінің екі әрекеті де сәтті болмады. 29 шілдеде капитан Джеймс Дейлл басқаратын 260 британдық сарбаз Роберт Роджерс басқаратын Корольдік рейнджерлер тобымен бірге Форт-Детройтты нығайту үшін өзенге келді.

Қанды жүгіру шайқасы

Фортқа келген күнінен кейін, капитан Дейлл майор Гладвинді 247 сарбаздан тұратын күш алып, Понтиактың лагеріне шабуыл жасауға көндірді. Күш сағат 2:30-да Parent's Creek (қазіргі Bloody Run Creek) бағытында жолға шықты, бірақ олардың орнына француз тыңшыларынан британдық күш жақындап келе жатқаны туралы хабар алған 150 Понтиактың жауынгерлері шабуыл жасады. Понтиак британдықтарды тұзаққа түсіру жоспарын жасап, 250 жауынгерін британдықтардың фортқа қайта шегінуіне кедері келтіру үшін жіберді. Өзенді алғаш кесіп өткенде, британдық күші үндістердің оқ жауанына тап болды және дүркіреп шегінді. Британдықтар, ақыры, қорғаныс үшін жергілікті сарайды басып алып, қалған күштері форт есіктеріне дейін жол ашып, Понтиактың тұзағынан шыға алды. Бұл шайқаста 23 адам қаза тапты, 34 адам жараланды және капитан Дейлл қаза болды.

Қоршаудың аяқталуы

Форт жаз және күз бойы екі тараптан да көп әскери қимылдарсыз тұрақты болып қала берді, себебі екеуі де шығынға ұшырамас үшін сақтанды. Дегенмен, форттағы жағдай өзгермей, дағдарыста қалды, ал Понтиактың оның ізбасарлары арасындағы ықпалы әлсіреп бара жатты. Үндістердің топтары қоршаудан шыға бастады, олардың кейбіреулері кетер алдында британдықтармен бейбіт келісімге келді. 1763 жылдың 31 қазанында, Иллинойстағы француздар оған көмекке келмейтініне толық сенген Понтиак қоршауды тоқтатып, оңтүстікке қарай Мауми өзеніне сапар шекті, онда ол британдықтарға қарсы қарсылық күштерін қайта жандандыруға тырысты. Нәтижесінде, Понтиактың Форт-Детройтты басып алуға және көтерілісін жемісті етуге жасаған сәтсіз әрекеті, британдықтар мен жергілікті халық арасындағы қақтығысқа дейінгі қарым-қатынасты өзгерте алмады. Жергілікті тұрғындардың өмірі көптеген адамдарды жоғалту және басқа экономикалық салаға инвестиция жасау мүмкіндігінен айырылу салдарынан күрт бұзылды. Британдықтар үшін бұл жағалаудағы колонияларға көбірек назар аударуға мүмкіндік берді, өйткені ішкі аймақтар көбінесе бағындырылды. Біраз уақыттан кейін (1763 жылдың қазанында) бұл 1763 жылғы Корольдік жарлығына әкеп соқты, ол американдық шекараға қатысты британдық саясаттағы өзгерісті білдірді, бұл өз кезегінде Американдық революцияға жол ашты.