Кіріспе

Статистикалық қателіктердің көзі NOTOC Өзгертілетін аумақтық бірлік мәселесі (MAUP) – бұл статистикалық гипотезалардың тестілеу нәтижелеріне елеулі әсер ете алатын статистикалық қателіктердің көзі. MAUP кеңістіктік құбылыстардың нүктелік өлшемдері кеңістіктік бөлімдерге немесе аумақтық бірліктерге (мысалы, аймақтар немесе аудандар) жинақталған кезде нәтижелерге әсер етеді, мысалы, халық тығыздығы немесе аурудың таралу деңгейі. Алынған жиынтық мәндер (мысалы, жалпы сома, көрсеткіштер, үлестер, тығыздықтар) агрегациялық бірліктің пішіні мен масштабына байланысты өзгереді. Мысалы, халық санағы деректері округтерге, санақ учаскелеріне, пошта кодтарының аймақтарына, полиция бөлімшелеріне немесе кез келген басқа кеңістіктік бөлімдерге жинақталуы мүмкін. Осылайша, деректерді жинақтау нәтижелері карта жасаушының талдауда қандай "өзгертілетін аумақтық бірлікті" пайдалануды таңдауына байланысты. Штат шекараларын пайдаланып халық тығыздығын есептеуге арналған халық санағы картасы, округ шекараларына негізделген тығыздықты есептеуге арналған картадан өте ерекше нәтижелер береді. Бұған қоса, халық санағы округтерінің шекаралары уақыт өте келе өзгеруі мүмкін, демек, бұрынғы деректерді қазіргі деректермен салыстырғанда MAUP ескерілуі керек.

Өмірбаян

Бұл мәселені алғаш рет 1934 жылы Гельке мен Биль анықтады, ал кейіннен Стэн Опеншоудың «Заманауи географиядағы тұжырымдамалар мен әдістер» (CATMOG) сериясындағы мақаласында және Джузеппе Арбияның (1988) кітабында толық сипатталды. Атап айтқанда, Опеншоу (1984) «көптеген географиялық зерттеулерде қолданылатын аумақтық бірліктер (аймақтық нысандар) кездейсоқ, өзгертілуге жатады және деректерді жинақтауды жүзеге асырған немесе жасаған адамның қалауы мен қиялына тәуелді» деп атап көрсетті. Бұл мәселе, әсіресе, жиынтықталған деректер кеңістіктік эпидемиология, кеңістіктік статистика немесе хорплета картасын жасау үшін кластерлік талдауға қолданылған кезде айқын байқалады, онда оны білмей-ақ қате түсіндіру оңай болуы мүмкін. Көптеген ғылым салалары, әсіресе адам географиясы, жиынтықталған деректерге негізделген статистикадан қорытындылар жасағанда МАУП-ты ескермеуге бейім. МАУП-қа байланысты экологиялық бұрмалау екі жеке әсер ретінде анықталды, олар жиынтықталған деректерді талдау кезінде әдетте бір уақытта пайда болады. Біріншіден, масштаб әсері әртүрлі агрегация деңгейлері арасындағы статистикалық нәтижелердің өзгеруіне (радиалдық қашықтық) себеп болады. Сондықтан, айнымалылар арасындағы байланыс деректер ұсынылған аумақтық бірліктердің мөлшеріне байланысты. Жалпы, аумақтық бірлік мөлшері артқан сайын корреляция да артады. Аймақтарға бөлу әсері бір масштабтағы (аумақтық пішін) әртүрлі конфигурацияларға деректерді қайта топтастыру нәтижесінде туындаған корреляциялық статистиканың өзгеруін сипаттайды. 1930 жылдардан бері жүргізілген зерттеулер МАУП салдарынан статистикалық нәтижелерде қосымша өзгерулер бар екенін көрсетті. Топ ішіндегі және топтар арасындағы дисперсияны есептеудің стандартты әдістері топтастырулар өзгерген кезде МАУП зерттеулерінде байқалатын қосымша дисперсияны ескермейді. MAUP әдісі бірнеше кеңістіктік топтастыру жиынтығы үшін жоғарғы және төменгі шектерді, сондай-ақ орташа регрессия параметрлерін есептеу үшін қолданылуы мүмкін. МАУП – байқау немесе тәжірибелік зерттеулерде қателердің маңызды көзі. Осыған байланысты, бірліктердің тұрақтылығы, әсіресе уақыт қатарының қимасы (TSCS) контекстінде, өте маңызды. Сонымен қатар, нәтижелердегі бұрмалауларды азайту үшін кеңістіктік агрегацияның баламалы нұсқаларына бірліктің сезімталдығын жүйелі түрде тексеру қажет.

Ұсынылған шешімдер

Регрессиялық талдау кезінде агрегациялық қателікті азайту үшін әдебиетте бірнеше ұсыныстар жасалған. Зерттеуші жеке деңгейдегі деректерден алынған үлгілерді пайдалана отырып, дисперсия-ковариациялық матрицаны түзетуге болады. Балама ретінде, жаһандық регрессияға қарағанда жергілікті кеңістіктік регрессияға назар аударуға болады. Зерттеуші белгілі бір статистикалық нәтижені барынша арттыру үшін аумақтық бірліктерді жобалауға тырысуы мүмкін. Рейнольдс МАУП-қа байланысты статистиканың өзгеруін егжей-тегжейлі сипаттап, деректердің кеңістіктік орналасуының және кеңістіктік автокорреляциясының маңыздылығын көрсетеді. Рейнольдстың симуляциялық эксперименттерін Свифт кеңейтті, ол тоғыз жаттығудан тұратын сериямен симуляциялық регрессиялық талдау және кеңістіктік трендпен басталды, содан кейін кеңістіктік эпидемиология контекстінде МАУП тақырыбына назар аударды. MAUP сезімталдық талдауының әдісі ұсынылған, ол MAUP толыққанды проблема емес екенін көрсетеді. MAUP кеңістіктік гетерогендік пен кеңістіктік автокорреляцияны түсінуге көмектесетін талдамалық құрал ретінде қолданылуы мүмкін. Бұл тақырыптың ерекше маңыздылығы осында, кейбір жағдайларда деректерді агрегациялау айнымалылар арасындағы мықты байланысты жасыра алады, бұл қатынасты әлсіз немесе тіпті теріс етіп көрсетеді. Керісінше, MAUP кездейсоқ айнымалылардың маңызды байланысы жоқ жерде бар сияқты көрінуіне себеп болуы мүмкін. Көптүрлі регрессиялық параметрлер корреляциялық коэффициенттерге қарағанда MAUP-қа көбірек сезімтал. MAUP-қа талдамалық шешім табылмағанша, экологиялық қателікке байланысты корреляция мен регрессия коэффициенттерінің белгісіздігін бағалау үшін әртүрлі аумақтық бірліктерді пайдалана отырып, кеңістіктік сезімталдық талдауын жүргізу әдістеме ретінде ұсынылады. ArcPy кітапханасын пайдалана отырып деректерді симуляциялау және қайта агрегациялау мысалы келтірілген. Көліктік жоспарлауда MAUP Көліктік талдау аймақтарына (TAZ) байланысты. Көлік талдауындағы проблемаларды түсінудің маңызды бастауыш нүктесі – кеңістіктік талдаудың кеңістікті дискреттеумен байланысты белгілі бір шектеулері бар екенін мойындау. Олардың ішінде өзгертілетін аумақтық бірліктер және шекаралық мәселелер тікелей немесе жанама түрде көлік жоспарлау және талдаумен байланысты, олар көлік талдау аймақтарын жобалау арқылы жүзеге асырылады. Көлік зерттеулерінің көпшілігі тікелей немесе жанама түрде TAZ анықтамасын қажет етеді. Өзгертілетін шекара және масштаб мәселелеріне TAZ спецификациясы кезінде ерекше назар аудару керек, өйткені бұл факторлар кеңістіктік үлгілердің статистикалық және математикалық қасиеттеріне әсер етеді (яғни өзгертілетін аумақтық бірлік мәселесі – MAUP). Вигас, Мартинес және Сильваның (2009, 2009b) зерттеулерінде авторлар кеңістіктік деректерді зерттеуден алынған нәтижелердің масштабқа тәуелді емес әдісін ұсынады, ал агрегациялық әсерлер аймақтық шекараларды таңдауда көрініс табады. TAZ аймақтарының шекарасын белгілеу көлік болжау модельдерінен алынған нәтижелердің нақтылығы мен дәлдігіне тікелей әсер етеді. Бұл мақалада MAUP әсерлері TAZ анықтамасына және көлік сұранысы модельдеріне әртүрлі желілерді (өлшемі және бастапқы орны бойынша) пайдалана отырып өлшенеді және талданады. Бұл талдау коммерциялық ГИС бағдарламалық жасақтамасына интеграцияланған қосымшаны құру және оның іске асырылуы мен өнімділігін тексеру үшін кейс-стади (Лиссабон астаналық аймағы) пайдалану арқылы жасалды. Нәтижелер статистикалық және географиялық дәлдік арасындағы қайшылықты және олардың көліктік жоспарлау модельдерінің трафик тағайындау кезеңіндегі ақпарат жоғалуымен байланысын көрсетеді.