Кіріспе

2005 жылғы Атлантикалық мұхиттың тропикалық дауылы Арлин 2005 жылғы Атлантикалық дауыл маусымындағы жиырма сегіз дауылдың біріншісі болып, ең көп дауыл болған екінші маусымға айналды. Арлин тропикалық дауылы 8 маусымда Гондурасқа жақын жерде пайда болып, солтүстікке қарай жылжыды. 10 маусымда ол Кубаның батысынан өтіп, келесі күні Флориданың солтүстік-батыс жағалауына қонды, одан кейін дауылдың күші азайды. 13 маусымда дауыл экстратропикалық жүйеге айналып, күшін жоғалтты. Арлин екі адамның қаза болуына және шағын зиянға себепкер болды.

Метеорологиялық тарих

Тропикалық дауыл Арлин 2005 жылдың маусым айының басында екі тропикалық толқын мен Батыс Кариб теңізіндегі тропикалық конвергенция аймағы (ТТКА) арасындағы өзара әрекеттесуден пайда болған сияқты. Айдың алғашқы күндері Орталық Америкаға бағытталған ТТКА, 5 маусымда бірінші толқын келген кезде конвективті болып күшейді. Екі күннен кейін батыс Кариб теңізінде күшті тропикалық толқын өтіп, қысымның төмендеуіне және найзағай белсенділігінің артуына себеп болды. 8 маусымда осы бұзылыстың үстінде жоғарғы деңгейлі қырқаның қалыптасуы желдің қиылысуын азайтты. Жүйе ұйымдаса бастады және Ұлттық дауыл орталығы (NHC) 18:00 UTC-де тропикалық депрессияның пайда болуын тіркеді, циклонның орталығы Гондурасқа қарай солтүстік-шығыста орналасқан. Жүйені зерттеген "Дауыл аулаушылар" осы уақытта нашар ұйымдасқан, бірақ жабық айналымды байқады, ең күшті желдер белдеулік ерекшеліктер ішінде солтүстік және шығысқа қарай жылған. Бұл құбылыс Мексика шығанағының үстіндегі жоғарғы деңгейлі ойыстың салдарынан туындады. Баяу солтүстікке қарай жылдамдықпен қозғалған жүйеге әсер ететін бағыт ағындары нашар болды. 9 маусымның таңында айқын терең конвекция қисық жолақтарда ұйымдасып, Кейман аралдарының оңтүстік-батысына қарай 175 миль (282 км) қашықтықта орналасқан кезде 06:00 UTC-ге қарай тропикалық дауылға айналуын көрсетті. Осы кезде NHC циклонға Арлин деген ат берді. Бұл белгісіздікке қарамастан, ресми болжамдар дауылдың жолын өте дәл болжады. Желдің қиылысуы азайған сайын, депрессия одан әрі күшейіп, 9 маусымда Арлин тропикалық дауылға айналды. Ол өте кең аумақта жауын-шашын тудырды; Кейман аралдары орталықтан шығысқа қарай 240 шақырым жерде тропикалық дауыл күшті жел мен қатты жаңбыр жауғанын хабарлады. Арлин 10 маусым күні таңертең Кубаның батыс жағалауынан желмен өтті. Арлин тропикалық дауылдың өмірі бойы ерекше құрылымға ие болды, оның ішкі конвективті өзегіне қарағанда үлкен айналымда айналатын көптеген кішкентай орталықтар болды. Алайда, мұндай жағдай орын алмады, оның орнына Арлин құрғақ ауаның айналымға енуінен әлсіреп кетті. Дауыл 11 маусым күні түстен кейін Флорида штатының Пенсакола қаласының батысына қарай орташа тропикалық дауыл ретінде құрлыққа шықты. Дауылдың көп бөлігі орталықтан солтүстік және шығысқа қарай орналасқандықтан, дауылдың әсері құрлықта дауыл құрлыққа шығудан бұрын сезілді. 9 маусымда Кейман аралдарына тропикалық дауыл туралы қысқа мерзімге ескертулер берілді. Мексиканың Кампече қаласында қатты жаңбырдан топырақ семіп, ағаштар құлап түсті. Штат бойынша бір адам қаза тауып, тағы біреуі жарақат алды. Кампече қаласының кейбір бөліктерінде су тасқыны орын алды. 8 маусымда бірінші тропикалық депрессия пайда болғаннан кейін Кубаның батысына тропикалық дауыл туралы ескерту жарияланды және келесі күні тропикалық дауыл туралы ескертуге көтерілді. Арлинге дайындық мақсатында Кубаның барлық жерінен шамамен 50 мың адам эвакуацияланды. Балықшыларға портқа қайтып, кемелерін қауіпсіз етуге бұйрық берілді. Тропикалық дауыл күшейген жел Кубаның батысындағы елді мекендерді соқты, ең күшті желдер Исла-де-ла-Ювентуд аралындағы Пунта-дель-Эстеде тіркелді. Жауын-шашын мөлшері ең көп болған жер материктегі Пинар-дель-Рио қаласында болды. Оңтүстік Флоридада жалпы су тасқыны туралы ескерту жасалды; Арлинге дейінгі қатты жаңбырлар жерді толып, су басуға дайын қалдырды. Тропикалық дауыл туралы ескерту бұрынғы ескертуге қарағанда сәл шығысқа қарай жағалауға шығарылды, ал аймақтың орталық бөлігіне дауыл туралы ескерту шығарылды. Бұл Перл-Риверден Луизианаға дейін Индиан асуына дейін дауыл туралы ескертуге айналды. Ескертулер азайтылып, екінші рет құрлыққа шыққаннан кейін сегіз сағаттан кейін жойылды. 10 маусымда Эскамбия және Санта-Роза округтерінің жергілікті билік өкілдері өздерінің жедел-операциялық орталықтарын іске қосты. Көлік бөлімі қызметкерлері су бұрғылаудан қалдықтарды тазартып, қажет болған жерде құм қаптарын таратуға жіберілді. Бір апта бұрын қабылданған ережеге сәйкес, FEMA Арлин келгенге дейін Іван құрбандарына арналған трейлерлерді бекітіп бастады. 2004 жылдың қыркүйегінде Мексика шығанағын соққылаған Иван даулынан кейін құрылыс мердігерлері мен тұрғындар құрылыстарды қауіпсіз ету үшін үйді жөндеу жұмыстарын жеделдетуге мәжбүр болды. "State Farm Florida Insurance" компаниясының өкілі Том Хагерти тұрғындарға Арлинге қатысты талаптарды мұқият құжаттауға кеңес берді, өйткені олар Иванға қатысты талаптардан бөлек қаралатын болады. 10 маусымға қарай Пенсакола және маңындағы үйлер фанерамен немесе дауылдық жалюзилермен жабылды. Газ баллондары, брезент және генераторлар жергілікті дүкендерде жоғары сұранысқа ие болды. Иваннан қалған қалдықтар Пенсакола Бич, Пердидо Ки және Наварр Бичте әлі де шашырап жатты. Құрлыққа шығудан екі күн бұрын 36 мұнай платформасы мен 16 бұрғылау қондырғысы эвакуацияланды. Дауылдан эвакуациялау салдарынан туындаған жалпы өндіріс шығыны жылдық өндірістің 0,109%-ын құрады, шамамен 575 миллион баррель. 13 маусымдағы күндізгі өндірістің 3,87%-ын тоқтатылған бұрғылау қондырғылары құрады.

Флорида

Дауылдың сыртқы шеттері Оңтүстік Флоридаға тропикалық дауылдың күшті желдерін әкелді. Кей-Бискейннің шығысында орналасқан Фуэй Рокс Лайт жанында желдің күркіреген соққысы байқалды. Арлинге байланысты туған жалғыз өлім – Майами Бичте ағысқа ілігіп, айналым ортасынан шалқап кеткен әйелдің өлімі болды. Флорида Панахендлерінде дауыл қатты жаңбыр жаудырды, ең көп жауын-шашын Флаглер округіндегі Платанташн Бэйде тіркелді. Құрлыққа шыққанда Арлин Уолтон округінде 5 футқа (2 метрге) дейін дауыл толқынына себеп болды. Жағажай эрозиясы да орташа деңгейде болды. Дауыл толқыны мен күшті толқындар Панахендль аймағындағы жолдарға орташа және ауыр зақым келтірді. Күшті жел салдарынан Уолтон, Вашингтон және Бей округтерінде 500 адам электр қуатынан айырылды. Дауыл Флорида штатының Наварра қаласында әлсіз торнадо тудырды, оның 0,1 мильдік (0,2 км) жолында аз ғана зақымдар тіркелді. Панахендльдегі жалпы зиян 3,5 миллион долларды құрады (2005 жылғы USD), оның 2,5 миллионы Форт Пикенс округінде болды.

Алабама

Дауыл құрлыққа шыққанда, 1,2 метрге дейін (3,9 фут) биіктікте дауыл толқындары пайда болды. Сонымен қатар, жағажайдың шағын эрозиясы орын алды. Арлин дауыл Алабама штатында орташадан ауыр жаңбыр жаудырды, ал 65-ші тас жолының батысында жауын-шашын мөлшері көбірек болды. Мобил аймағында үш сағат ішінде жаңбыр жауды. Су тасқынынан бірнеше жол уақытша жабылды, ал бір жол толығымен шайылып кетті. Желдің жылдамдығы шамамен 30-50 км/сағ (20-30 миль/сағ) болды, ал желдің күркіреуі 95 км/сағ (60 миль/сағ) асты. Жел бірнеше ағаштар мен электр сымдарын құлатып, мыңдаған адамды бірнеше сағатқа тоқтан айырды. Дауылдың бағыты тоғыз ай бұрын болған "Иван" дауылына ұқсас болғандықтан, бұрын "Иван" дауылынан зардап көрген көптеген ағаштар толығымен құлады. Сонымен қатар, бірнеше үйге жеңіл жел зақым келдірді. Дауылдың сыртқы аймақтары көптеген воронка тәрізді бұлттарды тудырды, бірақ торнадолар туралы ешқандай хабарлама түспеді. Жалпы, келтірілген залал шамалы, құны 1,7 миллион долларға бағаланды (2005 жылғы USD).

Басқа жерлер

Грузия штатының Таунс округіне қатты жаңбыр жауғандықтан, көптеген тұрғындар көтерілген су тасқынынан эвакуациялауға мәжбүр болды. Штаттың солтүстік бөлігіндегі көптеген ағыстар мен өзендер арналарынан асып кетті. «Арлин» тропикалық даулы Миссисипи штатының оңтүстік-шығысында, әдетте, аз жаңбыр жауды. Әсері көбінесе минималды болды. Индиана штатында «Арлиннің» қалдықтары қатты жаңбыр әкелді, Эвансвиллде жауын-шашын ең жоғарғы деңгейге жетті. Индианаполис халықаралық әуежайында жауын-шашын мөлшері маусым айындағы жауын-шашынның 85%-ын құрады. «Арлин» екі торнадоның пайда болуына себеп болды. 12 маусымда Хейденнің оңтүстік-батысында F1 торнадо пайда болды. Торнадо 5.3 миль (8.5 км) қашықтықта бірнеше ғимараттар мен ағаштарға зақым келтірді, жалпы зақым 100 000 АҚШ долларына бағаланды (2005 жылғы АҚШ доллары). Сыртқы жаңбыр жолақтары Индианаполистің оңтүстігінде F0 торнадосын тудырып, бірнеше ағаш бұтақтарын сындырды. «Арлиннің» қалдықтары тропикалық емес жүйемен бірігіп, Нью-Йорк штатында қатты жаңбыр жауды, кейбір аймақтарда 2 сағат ішінде жауын-шашын тіркелді. Жаңбыр сулары ағыстар мен өзендерге жиналды, кейбір шенеуніктер оны 500 жылда бір рет болатын су тасқыны деп атады. Кенеттен келген су тасқыны кем дегенде бір сазды осыруға және бірнеше жолдың зақымдануына әкелді. Су тасқыны кем дегенде 20 адамды үйлерінен эвакуациялауға мәжбүр етті, көптеген үйлер зақымдалды. Сонымен қатар, қатты жел ағаштар мен электр сымдарын құлатып, электр қуатының үзілуіне себеп болды. Зақымның жалпы сомасы 6,5 миллион долларды құрады (2005 жылғы АҚШ доллары).