Кіріспе

Польшалық психиатр және философ Антони Игнаси Тадеуш Кёпинский (16 қараша 1918 – 8 маусым 1972) – поляк психиатры және философы. Ол жастық шағында Карл Юнгтің әсеріне ішкен. Ол ақпараттық метаболизм (АМ) және аксиологиялық психиатрия тұжырымдамаларын қалыптастырушы ретінде танымал.

Өмірбаян

Кьепинский Польшаның (қазіргі Украинаның оңтүстік-батысы) бөлігі болған Долина қаласында дүниеге келген. Балалық шағында ол Nowy Sącz қаласында тұрды, онда оның әкесі староста лауазымын атқарды. Ол Краковтағы Бартоломей Новодворски жоғары мектебінде оқыды. 1936 жылы Кьепинский Ягеллон университетінің медицина факультетіне түсті. 1939 жылы ол бітірмей оқуын тоқтатты және Польша армиясына ерікті болып келіп, елін Польшаға жасалатын шабуылдан қорғауға кірісті. Польшаға нацистік Германия мен Кеңес Одағының бірдей шабуыл жасауынан кейін Кьепинский тұтқындалып, Венгрияға қамалды, онда ол қашып кеткен болатын. 1940 жылы ол түрмеден қашып, Францияға, содан кейін Испанияға бет алды, онда Миранда-дель-Эбро түрмесіне қамалды. Концентрациялық лагерьдегі тұтқын болғандықтан, Кьепинский Аушвиц концентрациялық лагерінен аман қалғандарды реабилитациялау бағдарламасына қатысты. Мұндай зерттеу идеясы Кьепинскидің әріптесі Станислав Клодзинскийге тиесілі болды. Краковтағы Медицина академиясының психиатриялық клиникасындағы әріптестерімен бірге олар Аушвиц-Биркенаудан аман қалған көптеген адамдарды тексерді және концентрациялық лагерь синдромының клиникалық картинасын жасады, оны олар KZ синдромы деп атады. Психиатр Кшиштоф Рутковскийдің айтуынша, осы синдром кейін басқа елдерде де зерттелді (мысалы, АҚШ-та 1970 жылдары Вьетнам соғысынан кейін), және қазіргі уақытта посттравматикалық стресс бұзылысы деп белгілі.

Психиатриялық тексерудің ерекшелігі

Кьпинскийдің әріптестері мен өмірбаяндары оның кәсіби қызметінің ең маңызды ерекшелігі – диалог философиясынан шабыттанған пациентке ерекше көзқарас болғанын атап көрсетеді. Оның жазбаларының бір бөлігі психиатриялық тексерудің ерекшеліктері мен нюанстарына арналған. Оның пікірінше, диагностика мен терапия тек қана логикалық талдауға негізделмеуі керек, себебі психологияда эмоционалдық өлшемді қосу қажет. Сондықтан терапевт емделушімен эмпатия мен сенімге негізделген эмоционалдық қарым-қатынас орнатуы тиіс. Кьпинскийдің сөзіне сәйкес, құндылық мәселесі психиатрияда ең маңызды мәселе болып табылады. Ол екі өлшемді. Біріншіден, дәрігерлердің медициналық практикасында басшылыққа алуға тиіс этикалық құндылықтар бар. Екіншіден, психиатриядағы терапевтік процесс пациенттегі құндылықтардың иерархиясын қайта ұйымдастыруға немесе жаңадан құруға бағытталған болуы керек. Кёпинскийдің биоэтикасы тікелей Гиппократ антынан туындаған. Ол психиатрдың басты мақсаты – науқастарға жеңілдік әкелу деген кең таралған пікірді қайталайды. Дәрігер болу – бұл қалыпты жалақылы жұмыс емес, ол – міндет немесе шақыру. Сақталуға тиіс басты құндылық – үміт. Ол болмаса, дәрігерлердің қадамдары мәнсіз болып қалуы мүмкін. Сонымен қатар, науқастар кейде өз дәрігерінің сырлы бет-әлпетін байқай алады. Сондықтан, жақсарудың мүмкіндігі медициналық практиканы басшылыққа алуы керек. Ақпараттық метаболизм тұжырымдамасының ең толық сипаттамасы Кёпинскийдің "Меланхолия" (1974) кітабында келтірілген. Бұл модельде тірі организм фон Берталанффи түсіндіргендей, ашық жүйе ретінде қарастырылады. Тірі организмдер өздерінің негентропиясын арттыру және сақтау қабілетімен сипатталады – бұл идея Шрёдингердің «Өмір деген не?» кітабында кеңінен танымал болды. Өзінің кітаптарында Кёпинский әртүрлі психикалық жағдайларды жалпы ақпарат алмасудың бұзылуы және оның ішкі құндылық құрылымының тепе-теңдігінің бұзылуы ретінде түсіндірді. Оның осы жұмысы ауруы мен қазасы салдарынан тоқтатылды.

Кёпинский философ ретінде

Жас дәрігер ретінде Кёпинский Карл Юнгтың еңбектеріне қызығушылық танытты және оның "мистикалық" аспектілерін сынға түсірді, бұл оны жеке клиникалық және философиялық ізденістеріне бастады. Өзінің табиғаты бойынша ғылыми бағытталған болса да, Кёпинскийдің еңбектері поляк философтарының арасында зор қызығушылық тудырды, әсіресе Йозеф Тишнер оның антропологиялық ойларын жоғары бағалады. Кёпинский адам этикасы әлеуметтік жағдайда жасалмай, биологияда негізделгенін және оның қажетті шарттарын жануарлар әлемінде табуға болатынын айтты. Ол идеологияның барлық түрлерін қатаң түрде қабылдамады және идеологияның адамзат тарихына тигізген зиянды әсері туралы кеңінен пікір білдірді. Кёпинский Эдмунд Гуссерлдің көрнекті шәкірті, феноменолог Роман Ингарденмен жақсы қарым-қатынаста болды. Оның адам психологиясына қатысты көзқарасында феноменологияның ықпалы анық байқалады.