Кіріспе
Польша математигі (1892–1945) Стефан Банах (; 30 наурыз 1892 – 31 тамыз 1945) – поляк математигі. Стефан өмірінің алғашқы жылдарын әжесімен бірге өткізді, бірақ ол ауырған кезде Гречек ұлын Франциска Плова мен оның қызы Мария Пучальсканың Краковта тәрбиелеуін ұйымдастырды. Жас Стефан Францисканы асырап алған анасы, ал Марияны үлкен қарындасы деп есептеді. Банахтың жас кезінде оны Польшаға эмиграциялаған және фотосуретке түсіру арқылы және поляк әдебиетін француз тіліне аудару арқылы өзін асыраған француз зиялысы және Плова отбасының досы Юлиус Миен оқытты. Миен Банахқа француз тілін үйретті және оны математикаға деген алғашқы ұмтылыстарын қолдады. 1902 жылы 10 жастағы Банах Краковтың IV гимназиясына (сонымен қатар Гетц гимназиясы деп те аталады) оқуға түсті. Мектеп гуманитарлық ғылымдарға маманданған болса да, Банах және оның жақын досы Витольд Вилкош (болашақ математик) сабақтан кейін және демалыс уақытында математикалық есептерді шешумен көп уақытын өткізді. Кейінірек Банах мектептегі математика және физика пәнінің мұғалімі доктор Камил Крафттың математикаға деген қызығушылығын оятқанын айтты. 1910 жылы 18 жасында матураны (орта білімді) алғаннан кейін Банах Львов политехникалық институтында оқу үшін Львовқа (қазіргі Львов) көшті. Ол бастапқыда инженерлік мамандықты таңдады, себебі сол кезде математикада ашыларлық жаңалық қалмады деп сенді. Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда Банах сол жақтан жұмыс істегендігі және нашар көруіне байланысты әскери қызметтен босатылды. Ресей армиясы Львовқа шабуыл жасағанда Банах Краковқа кетіп, соғыс аяқталғанша сол жерде болды. Ол жергілікті мектептерде оқытушы болып жұмыс істеді, кітап дүкенінде және жол құрылысы бригадасының басшысы болып жұмыс істеді. Ол сол кезде Ягеллон университетінде, соның ішінде танымал поляк математиктері Станислав Заремба мен Казимеж Жоравскийдің лекцияларына қатысты, бірақ оның өмірінің сол кезеңі туралы көп мәлімет белгілі емес.
Stefan Banach ( ; 30 March 1892 – 31 August 1945) was a Polish mathematician Stefan spent the first few years of his life with his grandmother, but when she was taken ill, Greczek arranged for his son to be raised by Franciszka Płowa and her niece Maria Puchalska in Kraków. Young Stefan came to regard Franciszka as his foster mother and Maria as his older sister. In his early years Banach was tutored by Juliusz Mien, a French intellectual and friend of the Płowa family, who had emigrated to Poland and supported himself with photography and translations of Polish literature into French. Mien taught Banach French and most likely encouraged him in his early mathematical pursuits. In 1902, Banach, aged 10, enrolled in Kraków's IV Gymnasium (also known as the Goetz Gymnasium). While the school specialized in the humanities, Banach and his best friend Witold Wiłkosz (also a future mathematician) spent most of their time working on mathematics problems during breaks and after school. Later in life Banach credited Dr. Kamil Kraft, the mathematics and physics teacher at the school, with kindling his interests in mathematics. After obtaining his matura (high school degree) at age 18 in 1910, Banach moved to Lwów (today called Lviv) with the intention of studying at the Lwów Polytechnic. He initially chose engineering as his field of study since at the time he was convinced that there was nothing new to discover in mathematics. When World War I broke out, Banach was excused from military service due to his left handedness and poor vision. When the Russian Army opened its offensive toward Lwów, Banach left for Kraków, where he spent the rest of the war. He made his living as a tutor at the local schools, worked in a bookstore and as a foreman of a road building crew. He attended some lectures at the Jagiellonian University at that time, including those of the famous Polish mathematicians Stanisław Zaremba and Kazimierz Żorawski, but little is known of that period of his life.
Штайнхаус жасаған жаңалық
1916 жылы Краковтың Планти саябағында Банах сол кездегі әйгілі математиктердің бірі, профессор Хьюго Штайнхауспен кездесті. Штайнхаус айтуынша, бақта серуендеп жүргенде ол "Лебесг интегралы" деген сөзді естіп, таң қалды (Лебесг интегралы сол кезде математикада әлі де жаңа идея еді) және оны зерттеу үшін жақындады. Осының нәтижесінде ол Банах пен Отто Никодиммен танысты. Дипломдық жұмысы академиялық ортада кеңінен талқыланды және 1922 жылы оған Львов политехникалық институтының профессоры болуға мүмкіндік берді. Бастапқыда профессор Антони Ломницкийдің ассистенты болған Банах 1927 жылы жеке кафедра алды. 1924 жылы Польша Ғылым академиясының мүшесі болып қабылданды. Сонымен қатар, 1922 жылдан бастап Банах Львов университетінің екінші математика кафедрасын басқарды. Жасыңқы, талантты Банах өзінің төңірегіне көптеген математиктерді жинады. Шотланд кафесінде жиналатын топ көп ұзамай "Львов математика мектебін" құрды. 1929 жылы топ өзінің "Studia Mathematica" журналын шығара бастады, ол негізінен Банахтың зерттеген саласы – функционалдық анализге арналған. Сол кезде Банах өзінің ең танымал еңбегі – сызықтық метрикалық кеңістіктің жалпы теориясы туралы алғашқы монографиясы бойынша жұмыс істей бастады. Бұл теорияны Банах кеңістіктері деп атауға дейін венгр математигі Фригиес Риеш (1916 жылы жарияланған еңбегінде) және сол кездегі Ханс Хан мен Норберт Винердің еңбектері де себеп болды. Алғаш рет 1931 жылы польша тілінде жарық көрген. 2009 жылдан бері Халықаралық Стефан Банах сыйлығы Польша математикалық қоғамымен математиктерге математика ғылымдары бойынша жазылған ең үздік докторлық диссертациялар үшін беріледі, мақсаты – "ең үміткер жас зерттеушілерді қолдау және қаржылық көмек көрсету". Стефан Банахтың есімімен бірнеше мектептер мен көшелер аталады, оның ішінде Варшава, Львов, Свидница, Торунь және Ярослав қалаларында. 2001 жылы Пол Комба 1997 жылы ашқан 16856 Банах астероидіне оның есімі берілді. 2012 жылы Польша Ұлттық банкі математиктің жетістіктерін еске алу үшін Роберт Котович дизайнымен ескерткіш монеталар сериясын шығарды (алтын 200 злотый, күміс 10 злотый және Nordic Gold 2 злотый монеталары). 2016 жылы Банах пен Отто Никодимнің ескерткіші Краковтың Планти саябағында орнатылды, бұл екі математиктің Хьюго Штайнхауспен алғашқы кездесу кезінде өткен әңгімесінің 100 жылдығына орай жасалды, бұл оның ғылыми мансабының дамуына үлкен әсер етті. 2021 жылы TVP1 және TVP Dokument арналарында көрсетілген "Geniusze i marzyciele" (Даналар мен арманшылдар) польшалық деректік телесериалының бір бөлімі Стефан Банахқа арналды. 2022 жылы Google Doodle Банахтың профессор атағын алғанының 100 жылдығын тойлады.