Зығмұнт Янишевский: Польша математигінің өмірі мен мұрасы
Zygmunt Janiszewski
Зыгмунт Янишевский – польский математик, работавший в топологии. Учился в Цюрихе, Мюнхене, Гёттингене и Париже, защитил докторскую диссертацию у Анри Лебега.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Польша математигі Зигмунд Янишевский (12 шілде 1888 – 3 қаңтар 1920) – поляк математигі болған.
Polish mathematician
Zygmunt Janiszewski (12 July 1888 – 3 January 1920) was a Polish mathematician.
Ерте өмір және білім
Ол анасы Юлия Сюльц Чойничкадан және әкесі Чеслав Янишевскийден дүниеге келді. Әкесі Варшава университетінің түлегі және Варшавадағы Société du Crédit Municipal директоры болды. Янишевский Польшадан Цюрих, Мюнхен және Геттинген қалаларына математиканы оқуға кетті, онда ол сол кездегі ең белгілі математиктерден, Генрих Буркхардт, Дэвид Хилберт, Герман Минковски және Эрнст Зермело сияқтылардан білім алды. Содан кейін ол Парижге барып, 1911 жылы Анри Лебегтің жетекшілігімен топология саласында докторлық диссертациясын қорғады. Оның диссертациясы «Екі нүкте арасындағы толыққанды азайтылмайтын қисықтар туралы» (Sur les continuus irréductibles entre deux points) деп аталды. Ол басқа офицерлермен бірге Австрия үкіметіне адалдық серт беруден бас тартты. Соңынан ол Легионнан шығып, Зыгмунт Вичеркевич деген жасанды есіммен Бойскада, Зволень маңында жасырынып өмір сүрді. Ол сонымен қатар Fundamenta Mathematicae журналын іске қосты. Янишевский 1919 жылы журналдың атын ұсынды, бірақ алғашқы саны оның 1920 жылы қайтыс болғаннан кейін ғана жарық көрді. Янишевский әкесінен мұраға алған отбасылық мүлкін қайырымдылыққа және білім беруге жұмсады. Сондай-ақ, ол математикалық сыйлықтар мен конкурстардан алған барлық ақшалай сыйлықтарын жас поляк студенттерінің білімі мен дамуына арнады.
He was born to mother Julia Szulc Chojnicka and father, Czeslaw Janiszewski who was a graduate of the University of Warsaw and served as the director of the Société du Crédit Municipal in Warsaw. Janiszewski left Poland to study mathematics in Zürich, Munich and Göttingen, where he was taught by some of the most prominent mathematicians of the time, such as Heinrich Burkhardt, David Hilbert, Hermann Minkowski and Ernst Zermelo. He then went to Paris and in 1911 received his doctorate in topology under the supervision of Henri Lebesgue. His thesis was titled Sur les continus irréductibles entre deux points (On the Irreducible Continuous Curves Between Two Points). Along with other officers, he refused to swear an oath of allegiance to the Austrian government. He subsequently left the Legions and went into hiding under an assumed identity, Zygmunt Wicherkiewicz, in Boiska, near Zwoleń. He also founded the journal Fundamenta Mathematicae. Janiszewski proposed the journal's name in 1919, but the first issue was published only after his death in 1920. Janiszewski devoted the family property that he had inherited from his father to charity and education. He also donated all the prize money that he received from mathematical awards and competitions to the education and development of young Polish students.
Өлім
Янишевский Казимеж Келлес Крауздың қызы Жанина Келлес Краузға құда болған. Той күні белгіленгенімен, олар үйленбей қалды. Оның өмірі 1918-19 жылдардағы тұмау пандемиясынан қысқарып қалды.
Janiszewski was engaged to Janina Kelles Krauz, daughter of Kazimierz Kelles Krauz. The wedding date had been set, but he died before they could marry. His life was cut short by the influenza pandemic of 1918–19,
Янишевский 20 ғасырдың басында топологиялық математикаға қосқан көптеген үлесі, «Fundamenta Mathematicae» журналын құруы және жас буынды оқытуға деген ынтасы үшін жақсы есте қалады. Алайда, Бірінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі Отанына адалдығы оның ішкі әлеміне ең терең түсінік береді. Соғыс жылдарында ол ашқан жетімдер үйі көптеген баланың өмірін сақтап қалды, бұл оның әлемге жасаған ең маңызды үлесі болды. 2020 жылдың 3 қаңтарында, оның қайтыс болғанына 100 жыл толуына орай, Австралиядан келген зерттеуші Львовқа сапар шегіп, Личаков зиратының директорымен кездесті. Қабірдің қалпына келтірілуі және тас жөнделіп, орнатылды. Янишевский Личаков зиратының 58-ші учаскесінде, 82-ші қабірде жерленген.
While Janiszewski is best remembered for his many contributions to topological mathematics in the early 20th century, for the founding of Fundamenta Mathematicae, and for his enthusiasm for teaching young minds, his loyalty to his homeland during World War I perhaps gives the greatest insight into his psyche. The orphans' shelter that he set up during the war doubtless saved many lives and was perhaps his greatest contribution to the world. On 3 January 2020, the 100th anniversary of his death, a researcher from Australia traveled to Lviv and met with the director of Lychakiv Cemetery. Restoration of the grave was arranged, and the stone was restored. Janiszewski is buried in field 58, plot 82 of Lychakiv Cemetery.