Кіріспе

1951 жылғы 4 категориялы Атлантикалық дауыл

Чарли дауыл – 1951 жылғы Атлантикалық дауыл маусымының ең қауіпті Атлантикалық дауыл, 1988 жылы Гилберт дауылға дейін Ямайка аралына соққан ең күшті тропикалық циклон және сол кезде аталған аралға келген ең ауыр табиғи апат. Маусымның үшінші аталатын дауыл, екінші дауыл және екінші ірі дауыл ол Кіші Антиль аралдарының шығысындағы тропикалық толқыннан пайда болды. Доминика мен Гваделупа аралдары арасымен жылдам батыс-солтүстікке қарай жылжыды. Кариб теңізінің шығысында дауыл күшейіп, Ямайкаға 3-ші санаттағы дауыл ретінде соқты. Квинтана-Роо, Юкатан түбегіне жағаға тигенге дейін 130 миль/сағ (215 км/сағ) ең жоғары қарқынына жетті. Құрлықта әлсіреп, Мексика шығанағында қайта күшейіп, Тампико маңында 115 миль/сағ (185 км/сағ) желмен қайтадан жағаға тиді. Чарли дауыл, халықаралық бұқаралық ақпарат құралдары "Қырыптырушы дауыл" деп атаған, жолында 250-ден астам адамның қаза болуына себепкер болды, бұл 20-шы ғасырдың ең қасіретті Атлантикалық дауылдарының қатарына кіреді. Бұл дауыл Ямайкада 20-шы ғасырдың ең қасіретті табиғи апаты болды, оның салдарынан 152-ден астам адам қаза тауып, 50 миллион долларлық зиян келді. Дауыл 1936 жылдан бері Тампикодағы ең нашар тропикалық циклон деп сипатталды және айналасындағы аудандарда 100-ден астам адамның өліміне әкелді. Су тасқынынан кейін көптеген денелер табылмады. Дауыл әуежайдағы ең жоғары жел соқты, ал Мексиканың құрлықтарындағы ең күшті желдер өлшенбеді, сол кезде ол жағаға тигенде 4-ші санаттағы дауыл болуы мүмкін деген болжамдарға себеп болды, бірақ қолдағы деректер Тамаулипаста құрлыққа тигенде 3-ші санаттағы дауыл болуы мүмкін екенін көрсетеді.

Метеорологиялық тарих

12 тамызда сағат 00:00 UTC-де тропикалық толқын Барбадос аралынан оңтүстік-шығысқа қарай шамамен 1610 км қашықтықта тропикалық депрессияға ұйымдасты. Депрессия батыс-солтүстікке қарай жалпы бағытталған, екі күннен кейін әлсіз тропикалық дауылға айналды. Ұзақ уақыт өткен соң, АҚШ Әскери-теңіз күштерінің (USN) дауылды іздеушілері бұл циклонды алғаш рет анықтады және Сан-Хуандағы (Пуэрто-Рико) АҚШ Ауа райы бюросының ауа райын болжау кеңсесі оны дереу тіркеді. 15 тамызда жүйе күшті күшеюге ұшырады, ал дауылды іздеушілердің келесі миссиясы ұшу биіктігіндегі желдерді анықтады. 2012 жылы Ұлттық мұхиттық және атмосфералық басқармасы (NOAA) жүргізген қайта талдау көрсеткендей, сол кезде шектеулі болған бұл циклон Гваделупа мен Доминика арасынан 65–70 км/сағ (100–110 км/сағ) жылдамдықпен өтті; сол кездегі бақылаушылар бұл дауылды ашық толқын, "бірқатар бұзылыс" деп санады, себебі екі аралдың ешқайсысынан жоғары жел туралы хабарлама түспеді, алайда айналым ортасының өте кішкентай болғаны анықталды. 16 тамызда Чарли тропикалық дауыл тереңдеп, 06:00 UTC-де максималды тұрақты жел жылдамдығы 75 км/сағ (120 км/сағ) жетті, бұл қазіргі Саффир-Симпсон шкаласы бойынша 1-санатты дауылға тең. Батыс-солтүстікке қарай бағытталған дауыл Сан-Хуаннан оңтүстік-батысқа қарай 290 км қашықтықта орналасқан шығыс Кариб теңізінің үстінен жылдам қозғалды. 17 тамызда сағат 19:00 UTC-ге дейін АҚШ Әуе күштерінің (USAF) дауылды іздеушілері Чарлидің кішкентай көзін ұстап, атмосфералық қысымын өлшеді, ол сол кезде максималды тұрақты жел жылдамдығы 175 км/сағ болғанын көрсетті, бұл Чарлиді 2-санаттағы дауылға жақын деңгейге жеткізді. Дауылдың алдында Барбадос айманына бағытталған рейстер кейінге шегерілді. 17 тамызда Ауа райы бюросы бұл дауылдың Ямайкаға әсер ететінін мәлімдеді, бірақ оның күшеюі күтілмеді; агенттік бұл циклонның аралдың солтүстігінен немесе оңтүстігінен өту ықтималдығы тең екенін хабарлады. Кейіннен циклонның аралдың "үстінен немесе оңтүстігінен" өтуі болжалды; Ямайка дауылға дайындалуға шақырылды, және дауылдың жылдамдығы төмендегенде күшеюі күтілді. 20 тамызда циклонның Мерида мен Кампече арасындағы Юкатан түбегінің солтүстігіне әсер етуі күтілді, ал аймаққа "жоғары сақтық" таныту қажет болды. Дауыл Мексикадағы екінші жерге түсу алдында күшеюі күтілді, бірақ Ауа райы бюросы бұл дауылдың Техасқа да әсер етуі мүмкін екенін атап өтті. 21 тамызда циклонның Наутла мен Тукспан арасында жағаға шығуы күтілді. Дауылдың алдында жағалау күзетінің ұшағы бірнеше кемелерге пана іздеу туралы хабарлама жіберді. Бұл аралдың шығыс бөлігінде көптеген көшкінге себеп болды. Аралдың барлық жеріндегі желдің күші шамамен соқты. Кингстон қаласында 1907 жылғы жер сілкінісінен бері болған ең үлкен табиғи апат тіркелді, нәтижесінде қала бойынша 54 адам қаза тапты. Паллисадос әуежайында ангар мен құрылыстар қирады. Ауыр жауын-шашынның салдарынан аралдың таулы аймақтарында су тасуы күтілді, алайда қаладағы желдің максималды күші 1936 жылдан бері Тампикодағы ең күшті дауыл болды. Жел ағаштарды түбімен жұлып алып, телефон бағаналарын қиратты, ал жүгері егісіне келтірілген зиянның құны 500 000 доллардан асып кеткені есептелді. Мексика мен Ямайкада 259 немесе одан да көп адамның қаза болуы салдарынан Чарли 20 ғасырдағы Атлант мұхитындағы ең қасіретті дауылдардың қатарына кіреді. Лорд Беггинер бұл дауылдың Ямайкаға шабуы туралы "Ямайка дауыл" атты калипсо әнін жазды. Ямайкаға соққы берген келесі Гилберт дауыл 37 жылдан кейін болды.