Джеральд Уитров: Математик, тарихшы және ғалым

Кіріспе

Британдық математик және ғылым тарихшысы Джеральд Джеймс Уитров (9 маусым 1912 – 2 маусым 2000) – британдық математик, космолог және ғылым тарихының зерттеушісі.

Өмірбаян

Уитроу 1912 жылғы 9 маусымда Дорсеттегі Киммеридж қаласында Уильям мен Эмили (қызметтес аты Уоткинс) Уитроудың үлкен ұлы ретінде дүниеге келді. 1930 жылы Оксфордтағы Христос колледжінде стипендия алып, 1933 жылы бірінші академиялық дәрежесін аяқтады. 1935 жылдан 1937 жылға дейін Оксфордтағы Мертон колледжінде Хармсворт аға ғалымы болды, 1937 жылы магистр, ал 1939 жылы докторлық диссертациясын қорғады. Соғыстан кейін ол Лондондағы Императорлық колледжде алдымен лектор, содан кейін қолданбалы математиканың ридері (1951), ал 1972 жылы математика тарихының профессоры болып жұмыс істеді. 1955 жылы "Неге физикалық кеңістіктің үш өлшемі бар?" еңбегінде Уитроу экстрадимиссиялық кеңістіктің мүмкіндігін зерттеді. Ол егер кеңістік төрт өлшемді болса және гравитация мен электромагнетизм заңдары өзгермейтін болса, кері квадрат заңы кері куб заңына айналады, бұл планеталық орбиталар мен атомдық құрылымдардың тұрақсыздығына әкеледі деп мәлімдеді. Бұл тұрақсыздық төрттен артық өлшемдерде одан да нашарлайды. Егер кеңістіктік өлшемдер екіге дейін төмендетілсе, толқындардың таралуы мен шағылысуы қиындап, күрделі жүйелердің ұйымдық қасиеттерін төмендетуі мүмкін. Ол үш кеңістік өлшемінен басқа кеңістікте өмірдің мүмкін емес екеніне тоқтады. 1979 жылы зейнетке шыққаннан кейін ол Императорлық колледждің профессор-эмеритусы және аға ғылыми қызметкері болды. Өмірінің көп бөлігінде ол Корольдік астрономиялық қоғамның мүшесі болды және 1960 жылдардың басында кітапхана комитетінің төрағасы болып сайланғанда оның маңызды кітапханасы мен мұрағатын қайта ұйымдастыру арқылы қоғамға ерекше үлес қосты. Ол 1975 жылға дейін осы лауазымда қызмет етті. 1971 жылы ол Британдық ғылым тарихы қоғамын құрушылардың бірі болды. Уитроудың кітапханалар мен мұрағаттарға деген қызығушылығы Афинеум клубына да тарады, ол 1957 жылы оның мүшесі болып сайланды. Ол клубтың кітапхана комитетінде екі мерзім қызмет етті және 1979-1981 жылдар аралығында төрағасы болды. Ол клубтағы әртүрлі талқылау топтарының кейбірін құруға жауапты болды және 1990 жылдардың басында оның атқару комитетіне мүше болып сайланды. Оның негізгі еңбектері космология және астрофизика саласында болды, бірақ оның қызығушылықтары ғылымның тарихы мен философиясын, әсіресе уақыт концепциясын қамтыды. Оның "Уақыттың табиғи философиясы" атты еңбегі ерекше назар аударды. Оның жұмысы оны уақытты зерттеудің орталығына қойды, бұл 1966 жылы жаңадан құрылған Халықаралық уақытты зерттеу қоғамының алғашқы президенті болуына әкелді. Уитроу 1964 жылы Б.Д. Яллоппен бірлесіп ғаламдық фондық сәулелену (Алғашқы от шарларының қалдығы) туралы маңызды мақала жариялады: Тақырыбы: Гомогенді изотроптық әлемдік модельдердегі фондық сәулелену, I. Авторлары: Уитроу, Г. Дж. және Яллоп, Б. Д. Журнал: Корольдік астрономиялық қоғамның айлық хабарламалары, 127 том, 301 бет. Библиографиялық код: 1964 MNRAS.127 301W Уитроу 2000 жылғы 2 маусымда қайтыс болды және жекеленген жерлеу рәсімінен кейін оның күлі Христос колледжінің шалғысына шашылды. Корольдік астрономиялық қоғам оның құрметіне екі жылда бір рет лекция оқуға стипендия тағайындайды.

Whitrow was born on 9 June 1912 at Kimmeridge in Dorset, the elder son of William and Emily (née Watkins) Whitrow. After completing school at Christ's Hospital, he obtained a scholarship at Christ Church, Oxford in 1930, earning his first degree in 1933; he was a Harmsworth Senior Scholar at Merton College, Oxford, from 1935 to 1937, taking his MA in 1937, and was awarded his PhD in 1939. After the war, he taught at the Imperial College, London, first as a lecturer, then as reader of applied mathematics (1951), and as professor of the history of mathematics in 1972. In 1955 Whitrow investigated the possibility of extradimensional space in "Why Physical Space Has Three Dimensions." He argued that if space has four dimensions and the laws of gravitation and electromagnetism remain unchanged, the inverse square law would be transformed into an inverse cube law, leading to unstable planetary orbits and atomic structures. These instabilities would worsen for dimensions larger than four. If spatial dimensions were reduced to two, the propagation and reflection of waves would be more difficult, which would reduce coherent behavior of complex systems. He concluded that life would not be possible in other than three space dimensions. Following his 1979 retirement, he was emeritus professor and senior research fellow of the Imperial College. For much of his life he was a Fellow of the Royal Astronomical Society, to which he made an extraordinary contribution by reorganizing its important library and archives when he became chairman of the library committee in the early 1960s, a position he held until 1975. In 1971 he was among the founders of the British Society for the History of Science. Whitrow's interest in libraries and archives extended to the Athenaeum Club, of which he was elected a member in 1957. He served two terms on the club's library committee and was its chairman between 1979 and 1981. He was responsible for founding some of the various discussion groups that exist in the club, and in the early 1990s he served on its executive committee. His main contributions were in the fields of cosmology and astrophysics, but his interests included the history and philosophy of science, with a particular focus on the concept of time. Among his publications, The Natural Philosophy of Time received special attention. His work placed him at the centre of the study of time and this led, in 1966, to his becoming the first president of the newly founded International Society for the Study of Time. Whitrow published an important paper on the cosmic background radiation (relic of the Primordial Fireball) with B. D. Yallop in 1964:

Title: The background radiation in homogeneous isotropic world models, I. Authors: Whitrow, G. J. & Yallop, B. D.
Journal: Monthly Notices of the Royal Astronomical Society, Vol. 127, p. 301
Bibliographic Code: 1964 MNRAS.127 301W

Whitrow died on 2 June 2000 and, following a private funeral, his ashes were scattered on Christ Church Meadow. The Royal Astronomical Society awards a biennial lectureship in his name.