Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Тәуелсіз христиан шіркеуі
Independent Christian church
Африка бастамашыл шіркеуі (AIC) – Африкада африкалықтардың өздері, басқа континенттен келген миссионерлер емес, дербес құрылған христиан шіркеуі.
An African initiated church (AIC) is a Christian church independently started in Africa by Africans rather than chiefly by missionaries from another continent.
Номенклатура
Христиан дінінің осы формаларына қатысты бірнеше ұқсас терминдер бар: Африкада бастау алған шіркеулер, Африка тәуелсіз шіркеулері, Африканың түпкілікті шіркеулері және Африкада құрылған шіркеулер. AIC деген аббревиатура олардың барлығын қамтиды. Атаулардағы айырмашылықтар зерттеуші назар аударғысы келген мәселеге байланысты. Мысалы, AIC африкалық мәдени ерекшеліктерін көрсететінін көрсеткісі келгендер оларды түпкілікті деп сипаттайды. Бұл терминдер көбінесе осы топтарға сырттан таңылған және олар өздерін осылай атамауы мүмкін. «Африкалық» термині осы христиандық топтардың Африкада пайда болғандығын көрсетеді, бірақ AIC-лер бір-бірінен өзгеше. Африканың барлық мәдени жүйелері де бірдей емес. Батыс, Шығыс, Солтүстік, Орталық және Оңтүстік Африка аймақтарында аймақтық ерекшеліктер бар, және AIC-лер осы ерекшеліктерді көрсетеді. Бүгінде AIC-лер Африка шеңберінен тыс жерлерде де кездеседі.
A variety of overlapping terms exist for these forms of Christianity: African initiated churches, African independent churches, African indigenous churches, and African instituted churches. The abbreviation AIC covers them all. The differences in names correspond to the aspect that a researcher wishes to emphasise. For instance, those who wish to point out that AICs exhibit African cultural forms, describe them as indigenous. These terms have largely been imposed upon such groups and may not be the way they would describe themselves. The term African refers to the fact that these Christian groupings formed in Africa, but AICs differ from one another. Not all African cultural systems are the same. Regional variations occur among West, East, North, Central, and Southern Africans, and the AICs will reflect these. AICs can now be found outside Africa.
Орналасқан жері
Африкалық бастамашылық шіркеулер Африканың барлық аймақтарында кездеседі; олар әсіресе Оңтүстік Африка және Батыс Африкада жақсы зерттелген. Пау Африка халқының кем дегенде 36 пайызы африкалық бастамашылық шіркеулерге жатады деп санайды.
African initiated churches are found across Africa; they are particularly well documented in southern Africa and West Africa. Pauw suggests that at least 36 per cent of the population of Africa belong to an African initiated church.
Жіктеу және таксономия
Африкада мыңдаған африкалық бастама шіркеулер бар (тек Оңтүстік Африкада 10 000-нан астам), және олардың әрқайсысының өзіне тән ерекшеліктері бар. Екклезиологтар, миссиологтар, социологтар және басқа ғалымдар оларды ортақ белгілері бойынша топтастыруға тырысты, бірақ қай белгілер ең маңызды және қай таксономия ең дұрыс екендігі туралы пікір келіспеушіліктері туды. Ортақ ерекшеліктері бар конфессияларды бөліп қарастыру мүмкін болғанымен, кейбір конфессиялар екі немесе одан да көп топтардың белгілерін бірдей бөліседі. Көптеген африкалық бастама шіркеулер христиан әлемінің басқа бөліктеріндегі христиандармен ортақ дәстүрлерді бөліседі, және оларды жіктеу үшін де қолдануға болады. Сондықтан кейбір африкалық бастама шіркеулер протестант шіркеулерімен кейбір сенімдер мен амалдарды ортақтасады. Кейбіреулері сенбі күнді қадірлейді, ал кейбіреулері сионистік болып табылады, және т.б.
There are thousands of African initiated churches (more than 10,000 in South Africa alone) and each one has its own characteristics. Ecclesiologists, missiologists, sociologists and others have tried to group them according to common characteristics, though disagreements have arisen about which characteristics are most significant, and which taxonomy is most accurate. Though it is possible to distinguish groups of denominations with common features, there is also much overlap, with some denominations sharing the characteristics of two or more groups. Many AICs share traditions with Christians from other parts of the Christian world, and these can also be used in classifying them. So there are AICs which share some beliefs or practices with Protestant churches. Some are Sabbatarian, some are Zionist, and so on.
Эфиопия шіркеулері
Эфиопиялық шіркеулер әдетте өздерінің ана шіркеуінің христиандық ілімдерін өзгеріссіз, реформаланбаған күйінде сақтайды. Эфиопиялық африкалық бастамашылық шіркеулер, көбінесе Оңтүстік Африкада құрылған жақында ғибадат ете бастаған протестанттық қауымдар, XIX ғасырдың соңындағы эфиопиялық қозғалыстан туындады. Бұл қозғалыс африкалық христиан шіркеулерінің қара нәсілді адамдардың бақылауында болуы керек деп үйретті. Оларды Ефиопиялық православиелік Тевахедо шіркеуімен немесе Копт православиелік шіркеуімен шатастыруға болмайды, себебі олардың тарихы әлдеқайда ұзақ және доктриналық тұрғыдан толыққандай ерекше. Эфиопиялық қозғалыстан пайда болған кейбір дін тобы бұрынғы дін тобымен бірікті.
Ethiopian churches generally retain the Christian doctrines of their mother church in an unreformed state. Ethiopian African initiated churches, which are recently formed Protestant congregations, mostly in southern Africa, arose from the Ethiopian movement of the late nineteenth century, which taught that African Christian churches should be under the control of black people. They should not be confused with the Ethiopian Orthodox Tewahedo Church or Coptic Orthodox Church, which have a much longer and an utterly distinct doctrinal history. Some denominations that arose from the Ethiopian movement have united with these earlier denominations.
Сионисттік шіркеулер
Сионисттік шіркеулер, мысалы, Сион христиан шіркеуі, олардың тамыры Джон Александр Доуви құрған және штаб-пәтері Сионда (Иллинойс штаты, АҚШ) орналасқан Мәсіх қауымдастығы шіркеуіне жетеледі. Сионисттік шіркеулер көбінесе Оңтүстік Африкада кездеседі. 1900 жылдардың басында сионисттік миссионерлер Америка Құрама Штаттарынан Оңтүстік Африкаға барып, қауымдастар құрды. Олар құдайдан келген ем-дом, шошқа етін жемеу және ақ киім киюге баса назар аударды. Сионисттік миссионерлерден кейін Пятидесятниктер келді, олардың үйретімі рухани сыйларға және Киелі Рухпен дүрбілеуге, ал оның бастапқы белгісі – тілдерде сөйлеу болды. Осы миссионерлік жұмыстың нәтижесінде Оңтүстік Африкадағы негізінен ақтардан құралған Апостольдық сенім миссиясы пайда болды және Пятидесятниктердің үйретімін баса көрсетеді. Қара сионистер бастапқы сионисттік дәстүрдің көп бөлігін сақтап қалды. Сионистер бірнеше тармаққа бөлінді, бірақ бұл бөліністен гөрі қозғалыстың қарқынды өсуіне байланысты болды. АҚШ-тағы сионисттік қозғалыстағы бөлініс 1908 жылдан кейін Оңтүстік Африкаға аз ғана миссионерлер келгенін білдірді. Оңтүстік Африкадағы қозғалыстың өсуі қара нәсілділердің жетекшілігі мен бастамасының арқасында болды. Уақыт өте келе кейбір сионисттік топтар христиандық іліммен бірге, өлгендерге табыну сияқты дәстүрлі африкалық сенімдерді араластыра бастады. Көптеген сионистер сенім арқылы емделуге және аян алуға мән береді, ал көптеген қауымдастардағы басшы пайғамбар ретінде қарастырылады.
Zionist Churches such as the Zion Christian Church, trace their origins to the Christ Community Church, founded by John Alexander Dowie, with its headquarters at Zion, Illinois, in the United States. Zionist Churches are found chiefly in Southern Africa. In the early 1900s, Zionist missionaries went to South Africa from the United States and established congregations. They emphasised divine healing, abstention from pork, and the wearing of white robes. The Zionist missionaries were followed by Pentecostal ones, whose teaching was concentrated on spiritual gifts and baptism with the Holy Spirit, with glossolalia as the initial evidence of this. The predominantly white Apostolic Faith Mission of South Africa arose out of this missionary effort and emphasises the Pentecostal teaching. The black Zionists retained much of the original Zionist tradition. The Zionists split into several different denominations, although the reason for this was more the rapid growth of the movement than divisions. A split in the Zionist movement in the US meant that after 1908 few missionaries came to southern Africa. The movement in southern Africa and its growth has been the result of black leadership and initiative. As time passed some Zionist groups began to mix aspects of traditional African beliefs, such as veneration of the dead, with Christian doctrine. Many Zionists stress faith healing and revelation, and in many congregations the leader is viewed as a prophet.
Мәсіхтік шіркеулер
Кейбір зерттеушілер мықты басшылығы бар кейбір АИЦ-терді мессиялық деп сипаттады, бірақ пікірлер де өзгерді. "Мессиялық" деп аталатын шіркеулер өз басшыларының күші мен қасиеттілігіне ерекше мән береді; көбінесе жақтастары басшыларының Иса сияқты қасиеттеріне ие деп санайды. Мессиялық деп сипатталған дінге Кимбангуизм (Конго Демократиялық Республикасы), Исаия Шембенің Назарет баптистік шіркеуі (Квазулу-Натал, Оңтүстік Африка), Энганас Лекганененің Сион христиан шіркеуі (штаб-пәтері Лимпопода, Оңтүстік Африка) және Оңтүстік Африка мен Свазилендтегі Сиондағы Иббандла Ленкоси апостол шіркеуі жатады. Кимбангуизм Африкадағы ең ірі бастамашылық шіркеу деп есептеледі.
Some AICs with strong leadership have been described by some researchers as Messianic, but opinions also changed. The churches that have been called "Messianic" focus on the power and sanctity of their leaders; often the leaders are thought by their followers to possess Jesus like characteristics. Denominations described as Messianic include Kimbanguism in the Democratic Republic of the Congo; the Nazareth Baptist Church of Isaiah Shembe in KwaZulu Natal, South Africa; and the Zion Christian Church of Engenas Lekganyane with headquarters in Limpopo, South Africa, and the Ibandla Lenkosi Apostolic Church in Zion of South Africa and Swaziland. Kimbanguism is estimated to be the largest African Initiated Church.
Аладурадағы Пятидесятницалық шіркеулер
Аладура пентикосталдық шіркеулер Нигерияда пайда болды. Олар дұғаның күшіне және Киелі Рухтың шомылу рәсімінің барлық әсерлеріне сүйенеді. Бүгінде мұндай шіркеулерге Мәсіхтің елшілік шіркеуі, Херубим және Серафим қозғалысы, Мәсіхтің аспан шіркеуі және Иеміздің шіркеуі (Аладура) кіреді. Алғашқы Аладура қозғалысын 1918 жылы Иджебу Одеде, қазіргі Огун штатында, Нигерияда София Одунлами мен Джозеф Садаре бастады. Екеуі де Әулие Сақшы Англикан шіркеуіне қатысты. Олар нәрестелерді шомылдыру рәсімінен бас тартты және батыс немесе дәстүрлі медицинаның барлық түрлерін қабылдамады. Осының салдарынан олар «Егбе Аладура» деп аталатын «Дұға тобын» құрды. Джозеф Садаре Синодтағы лауазымынан бас тартуға мәжбүр болды, ал басқалары жұмыстан кетуге және балаларын Англикан мектебінен шығаруға мәжбүр болды. Аладура – нағыз руханилықты іздеудегі жаңару қозғалысы болды. 1918 жылғы тұмау пандемиясы кезінде қайта жандану орын алды. Бұл дұға тобының құрылуын бекітті және топ «Қымбат Тас», кейіннен «Алмас қоғамы» деп аталды. 1920 жылға қарай Алмас қоғамы зор өсім көрсетті және Нигерияның батыс аймағында филиалдар ашуға кірісті. Әсіресе, Дэвид Одубаньо Лагос филиалын ашу үшін барды. Топтың басты назарында құдайдан келген емдеу, қасиеттілік және Құдайдың толық жеткіліктілігі болды, бұл бүгінгі шіркеудің үш негізгі сеніміне айналды. Осы себепті топ Филадельфиядағы «Сенім шатырымен» (Faith Tabernacle) байланыс орнатып, атын «Нигерияның Сенім шатыры» деп өзгертті. Нигериядағы Ұлы қайта жандану 1930 жылы басталды, онда Херубимдер мен Серафимдер, Иеміздің шіркеуі (Аладура) және Сенім шатыры жетекшілері маңызды рөл атқарды. Жатақтар осы жетекшілер – «Егбе Аладура» Жозеф Садаре, «Алмас қоғамы» Дэвид Одубаньо, «Херубимдер мен Серафимдер» Мұса Оримоладе және «Иеміздің шіркеуі (Аладура)» Жосия Осителлу көптеген кереметтер жасады деп сенеді. Қайта жандану Нигерияның оңтүстік-батысындағы Ибадан қаласынан басталып, кейін елдің басқа аймақтарына тарады. Қайта жандану тобы бірнеше рет атауын өзгертті, содан кейін 24 жылдан кейін 1942 жылы Мәсіхтің елшілік шіркеуі (МӘК) деген атауды қабылдады. Бүгінде МӘК бүкіл әлемге тарады және Нигериядағы Аладура пентикосталдық шіркеулерінің алға басушысы болып табылады. Шіркеу Нигерия қоғамының барлық деңгейлерінде бірнеше білім беру мекемелерін, соның ішінде Джозеф Айо Бабалола университеті мен бірқатар бастауыш және орта мектептерді құрды.
The Aladura Pentecostal churches originated in Nigeria. They rely on the power of prayer and in all effects of the baptism of the Holy Spirit. Today such churches include Christ Apostolic Church, Cherubim and Seraphim movement, Celestial Church of Christ and Church of the Lord (Aladura). The first Aladura Movement was started in 1918 at Ijebu Ode, now in Ogun State, Nigeria, by Sophia Odunlami and Joseph Sadare, respectively a school teacher and a goldsmith. They both attended St. Saviour's Anglican Church. They rejected infant baptism and all forms of medicine, whether western or traditional. In consequence, they initiated the "Prayer Band", popularly called Egbe Aladura. Joseph Sadare was compelled to give up his post in the Synod and others were forced to resign their jobs and to withdraw their children from the Anglican School. The Aladura began as a renewal movement in search of true spirituality. A revival took place during the 1918 flu pandemic. This consolidated the formation of the prayer group and the group was named Precious Stone and later the Diamond Society. By 1920, the Diamond Society had grown tremendously and had started to form branches around the Western region of Nigeria. In particular, David Odubanjo went to start the Lagos branch. The group emphasised divine healing, Holiness, and All Sufficiency of God, which form the three cardinal beliefs of the Church today. For this reason, the group had association with Faith Tabernacle of Philadelphia and changed its name to Faith Tabernacle of Nigeria. The Great Revival in Nigeria started in 1930 where the Leaders of the Cherubim & Seraphim, The Church of the Lord (Aladura) and the Faith Tabernacle played important roles. Adherents believe that these leaders – Joseph Sadare of "Egbe Aladura", David Odubanjo of "Diamond Society", Moses Orimolade of "Cherubim & Seraphim", and Josiah Ositelu of "The Church of the Lord (Aladura)" performed several miracles. The revival started in Ibadan in the South West of Nigeria and later spread to other parts of the country. The Revival group went through several name changes until, after 24 years of its formation, it finally adopted the name Christ Apostolic Church (CAC) in 1942. Today, CAC has spread worldwide and is the precursor of Aladura Pentecostal Churches in Nigeria. The Church has established several educational establishments at all levels of Nigerian society, including Joseph Ayo Babalola University and a series of primary and secondary schools.