Кіріспе

Румыниядағы футбол клубы

Clubul Sportiv Municipal Jiul Petroșani, көбінесе Jiul Petroșani немесе жай ғана Jiul деп аталатын кәсіби футбол клубы, 1919 жылы CAM Petroșani деген атпен құрылған. Jiul Petroșani – Румыниядағы ең көне, әлі де жұмыс істеп тұрған клубтардың бірі. Steaua București, Dinamo București және Rapid București сияқты командалардан бұрын құрылған Jiul, ең жақсы көрсеткішінде Румыния чемпионатының жоғары лигасында 2-орынды иеленді (1924–25). Көп жылдар бойы Jiul Румыния футбол лигасы жүйесінің ең жоғарғы екі лигасында тұрақты түрде ойнап, елдегі дәстүрлі клубтардың қатарына енді. 1990 жылы жергілікті экономиканың негізгі драйвері болған Жиу алқабындағы кен орындарының жабылуы Jiul клубының құлдырауына алып келді, нәтижесінде команда жыл сайын банкротқа түсу қаупінде тұрды.

19191937: Құрылтай және алғашқы жылдары

Футболға Джиу аңғарында 20 ғасырдың басында таныстырылды және бастапқыда Петрошаниде, қазіргі Далжа шахтасы орналасқан жерде ойналды. Жергілікті экономиканы қоздыратын жергілікті көміршілердің сенімсіздігі мен қарсылығына қарамастан, Петрошани қоғамы шахталарының бас директоры Ион Винклехнер ресми түрде Clubul Atletic al Minelor Petroșani (Petroșani Mines Athletic Club) (CAMP) клубын құрды. Алғашқы жаттықтырушылар қатарында Иосиф Килинг, Карол Крауш, Вильгельм Шпицер және Янош Ковезди болды. 1922 жылы CAMP Арад ауданы чемпионатында өнер көрсетіп, Хунэдоара аймағының командаларымен күш сынасты. Клуб иелері Петрошаниден тыс ойыншыларды шақырып, оларды бәсекеге қабілетті командаға айналдырды. Олардың арасында Иосиф Кляйн, Л. Киминич, Адалберт Данко және З. Веспреми болды. Бірінші маусымда CAMP AAC Arad және CS Vulcan командаларынан кейін үшінші орын алды. 1924/25 маусымында олар чемпиондыққа ие болды, ал 1924 жылы CS Vulcan-мен біріккеннен кейін қабылданған Uniunea Cluburilor Sportive ale Societății Petroșani (Спорттық клубтар одағы) (UCASP) атауын алды. UCASP 1924–1925 жылғы Divizia A маусымының соңғы кезеңіне Университа Клуж және Jahn Cernăuți командаларын жеңгеннен кейін қатысты, бірақ финалда (1–5) Chinezul Timișoara командасына есе жіберді. Георге Петерффи, Элемер Беркесси және Штефан Месснер командаға қосылды. 1926 жылы CS Vulcan-мен бірігуі күшін жойғаннан кейін UCASP Jiul Lupeni-мен бірігіп, оның атын қабылдады. Жаңа жұлдыздар Иоан Кисс және Аурель Гуга болды. Олар 1927–1928 маусымының ұлттық финалына қатысты, бірақ 1928 жылғы 29 шілдеде Колцеа Брашовқа қарсы жеңіліске ұшырады. Бұл бірігу де кері қайтарылды және 1929 жылы Петрошани командасы қаладан өтетін Жиу өзенінің құрметіне Jiul деген атқа ие болды.

Атауы Кезеңі
CAM Petroșani 1919–1924
UCAS Petroșani 1924–1926
Jiul Lupeni 1926–1929
Jiul Petroșani 1929–1950
Partizanul Petroșani 1950
Flacăra Petroșani 1951–1952
Minerul Petroșani 1953–1958
Jiul Petroșani 1958–1962
Jiul Petrila 1962–1966
Jiul Petroșani 1966 – қазіргі уақытқа дейін

1932–33 жылдары басталған Divizia A-ның танымалдылығының арқасында екінші лига, Divizia B құрылды. 1934–1935 маусымы географиялық критерийлерге негізделген бес сериямен басталды. Jiul Petroșani Divizia B-ның бірінші маусымында екінші серияда бірінші орын алды. Сол кездегі ереже бойынша, бес серияның жеңімпаздары арасында жоғарылау турнирі өткізілуге тиіс болды. Jiul Petroșani турнир жеңімпазы атанды және Divizia A-да төменгі орында тұрған команда, AMEFA Arad-қа қарсы жоғарылау/төмендеу плей-офф ойынын ойнады, нәтижесінде Арадта 0–2, ал үйде 0–0 есебімен аяқталды. Бұл кезде Jiul Petroșani-дің үздік ойыншылары Густи Эмерих, Геза Медве, Ремус Раду, Шулле, Георге Петерффи және Георге Важдеа болды. 1936–1937 маусымында үшінші деңгейлі Divizia C енгізілді, яғни Divizia B-дағы екі сериядан төрт команда жоғары деңгейге көтерілді. Бұл командалар Phoenix Baia Mare, Vulturii Textila Lugoj, Olimpia Satu Mare және Jiul Petroșani болды. Жаңа бапкер Рудольф Жени Кисс, Бредан, Застулка және Георге Важдеа ойыншыларымен бірге команданы клуб тарихындағы алғашқы Divizia A маусымына бастап әкелді.

1937-1966: біріктіру жылдары

Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғанға дейін, «Жиул Петрошани» А дивизиясы (1937–38) мен В дивизиясы (1938–41) арасында ауытқыды. Басты ойыншылар өзгеріссіз қалды: Георге Важдея, Густи Эммерих және Геза Медве, сондай-ақ Румынияның B құрамасында ойнаған Эрнест Сковран. Клуб 1940–41 маусымының соңында екінші лиганың 2-ші тобында жеңіске жетті, бірақ соғыс чемпионатты тоқтатты және ол 1946 жылға дейін үзіліске түсті. «Жиул Петрошани» А дивизиясына қайта оралды. 1948–49 маусымында «Жиул Петрошани» ең жақсы нәтижесін көрсетті: бұрынғы маусымды 10-шы орында аяқтағанына қарамастан, «ICO Орадея» және «CFR Букурешти» командаларынан кейін лигада 3-орынды иеленді. Бұл жетістікке Іон Панайт, Костикэ Маринеску және Тюдор Параскиваның қосылуы ықпал етті. Тиберий Боун да осы құрамда болды. 1950–1956 жылдары А дивизиясы кеңес үлгісінде, көктем-күз жүйесі бойынша өтті. Клуб бірнеше жыл бойы жаттықтырушылар Ион «Жан» Лăпушнеану және Андрей Сепчи басшылығымен, сондай-ақ Аурель Кръсник, Тюдор Параскива, Штефан Койдум, Иулиу Фаркаш I және Ион Панайт сияқты ойыншылармен лиганың ортасында болды. Алайда, 1959–60 маусымының соңында 13 жылдан кейін А дивизиясында ойнағаннан кейін, команда қайтадан В дивизиясына түсіп қалды. Команда тек бір маусым өткізіп, жаттықтырушы Базил Мариан басшылығымен «CSM Baia Mare» командасын жеңіп, қайтадан жоғары дивизионға көтерілді. 1961–62 маусымында А дивизиясына оралғаннан кейін, команда 1962–66 маусымдарында қайтадан төмен дивизионға жіберілді. Осы кезеңде команда өзін нығайтуға басымдық берді және Флореа Мартинович, Корнел Павлович, Эмиль Думитриу, Петре Либарди және Андрей Штокер сияқты ойыншыларды сатып алды. Жаттықтырушы Евгений Младин оларды 1966–67 маусымында қайтадан жоғары лигаға шығарды.

1966-1985: Алтын команда

Жиул Петрошани сегіз жыл А дивизионында өнер көрсетті, 1966-67 және 1967-68 жылдары 8-ші орын, 1968-69 жылдары 6-шы орын, 1969-70 жылдары 7-ші орын, 1970-71 жылдары 13-ші орын, 1971-72 жылдары 12-ші орын, 1972-73 жылдары 10-шы орын және 1973-74 жылдары 15-ші орын алды. Алайда, тренер Траян Иванеску басшылығымен құрамаға – Ион Ницу, Гогу Тонка, Андрей Стокер, Александру Наг, Петре Либарди, Арпад Сюч, Георге Мултеску, Адалберт Розсняй және Михай Стойчица сияқты ойыншылар енген – 1973-74 жылғы Румыния кубогының финалында «Политехника Тимишоараны» 4:2 есебімен жеңіп, алғаш рет кубокты жеңіп әкелді. Олар алғаш рет Еуропа кубогына қатысуға мүмкіндік алды, бірақ бірінші турда «Дунди Юнайтедтен» жалпы есеп бойынша 2:3 есебімен жеңілді. «Жиул Петрошани» бірінші лигада қалды және 1976-77 маусымда тренер Георге Эне басшылығымен, сондай-ақ Иосиф Кавай, Драгу Бадин, Григоре Циупиту, Августин Делеану, Траян Стойка, Ионель Августин, Георге Мултеску және Флореа Думитраше сияқты ойыншылардың қатысуымен 5-орынға көтерілді.

1975 жылы өрт салдарынан бастапқы стадиондарынан айырылған команданың жаңа стадионы 1982 жылы Лунка Джиулуи паркінде ашылды. Дегенмен, 1984-85 маусымының соңында «Жиул Петрошани» 19 маусымнан кейін екінші лигаға түсіп қалды. Команданың үш жаттықтырушысы жұмыстан босатылды және 24 ойыншы пайдаланылды, олардың көпшілігі матчтарды тікелей әсер етуде күдіктелді.

1985-2002: жоғары және төмен

Жиул Петрошани келесі 15 жыл бойы лигалар арасында ауытқып жүрді. Ал жаттықтырушы Георге Мулцеску, бұрынғы Жиул ойыншысы, команданы 1985-86 маусымынан кейін А дивизиясына қайта көтерді, бірақ 1987 жылы қайтадан құлдырады. Олар 1988-1989 жылдар аралығында екі жыл бойы B дивизиясында болды, содан кейін қайта жоғарылады. Бірінші лигада өткен екі жылда Иоан Варга, Мариан Бâку, Хорациу Ласкони, Аристика Чиоба, Иоан Сбурлеа және Дамиан Милитару сияқты ойыншылар көзге түсті. Алайда, 1990-91 маусымының соңында олар құлдырап қана қоймай, сонымен қатар бірнеше маусымды B дивизиясының ортасында өткізді, 1993-94 жылдары 13-орынды, ал 1994-95 жылдары 7-орынды иеленді. Команда Мирон Козманың, Джиу аңғарының Шақтаушылар одағының жетекшісінің араласуынан кейін жағдайын түзеді. Жаттықтырушы Ион "Лица" Думитру және Леонтин Тоадер, Аристика Чиоба, Марин Тюдораше және Фăнел Țîрă сияқты ойыншылармен Жиул Петрошани 1995-96 маусымында бірінші лигаға оралды. Келесі екі жылда клубқа Иоан Биволару, Кристиан Пушкаш, Ромулус Беальку, Тюдорел Замфиреску және Тибериу Чсик қосылды. 1997-98 маусымының соңында Жиул клуб тарихындағы ең ауыр жеңіліске ұшырады және ең төменгі көрсеткішке ие болды: 34 матчтың ішінде тек үш жеңіс пен 10 ұпай ғана жинады. Келесі бірнеше маусымда клубтың меншік иелері ауысты, команда қиындыққа тап болды; тіпті тәжірибелі жаттықтырушы Иоан Сдробисті жалдағаннан кейін де, Жиул Петрошани 2001-02 маусымының соңында тарихында алғаш рет C дивизиясына түсті.

2002-2007: Шахташылардың соңғы жарқырауы

2001-02 жылғы апатты маусымға қарамастан, «Жиул Петрошани» тек бір жыл C дивизиясында болды, алтыншы серияны 8 ұпаймен «CS Certej» командасынан басып өтті. 2003-04 жылы «Жиул Петрошани» нық қадаммен алға жылжуын жалғастырды және «CFR Cluj» командасынан бір ұпай ғана қалып, 2-орында қалды. Келесі маусымда олар үшінші серияда «Газ Метан Медиаш» командасымен тең түсті және жақсы голдар көрсеткішіне байланысты А дивизиясына қайта оралды. Георге Боруга басқарған команда қатарында Думитру Хотобоц, Каталин Мултеску, Корнел Ирина, Иосиф Калай, Михай Пинтилии, Сзабольц Перенжи, Василе Чиокой, Мирча Воику, Дамиан Милитару, Габриэль Апетри, Адриан Дрида, Адриан Дульча және Мариан Паклешан сынды ойыншылар өнер көрсетті. Келесі екі маусымда командада бірқатар басшылық өзгерістер мен мәселелер туды, клуб екі жаттықтырушыны алмастырды: Ионуц Чириладан кейін Аурель Шунда келді. Алин Палеаку, Флорентин Думитру, Алин Ильин және Лорентью Диницаны сатып алғандарына қарамастан, «Жиул Петрошани» 20 ұпаймен лиганың соңғы, 18-орынды иеленді және маусымдағы ең ұзақ жеңіліс сериясын (12 ойын) көрсетті. Олар енді ІІ лига деп аталатын екінші лигаға оралды.

2007 жылдан қазіргі уақытқа дейін: қаржылық проблемалар мен құлдырау

Жиу аңғарындағы тау-кен өнеркәсібінің құлдырауы, лигадағы төмендеуі және ішкі дау-дамай команданы бірнеше жыл бойы қиын жағдайға түсірді, әсіресе қаржылық тұрғыдан. Ойыншы Михай Лунган, Jiul Petroșani-нің иесі Алин Симотаны, Лунган келісімшартты бұзуға тырысқаннан кейін, оған шабуыл жасау үшін күзетшілерін жіберген деп айыптады. Клуб екінші лиганың ортасына қайта оралды, 2007–08 маусымында 6-шы, 2008–09 маусымында 10-шы, 2009–10 маусымында 16-шы орын алды. Чемпионаттан шеттетілу бюджетке одан да зор салмақ салды, нәтижесінде Jiul Petroșani 2010–11 маусымында IV лигаға түсті. Олар турнир кестесінде көшбасшы болды, екінші орындағы Minerul Uricani-ден бес ұпайға жоғары, бірақ Timiș округының Flacăra Făget клубымен өткен бәсекеде 0–1 есебімен жеңілді. Бұл тұрғысынан, командалардың жетіспеуіне байланысты Jiul III лигасына қабылданды және 5-ші орынды иеленді. Алин Симота 2012–13 жылғы қысқы үзілісте команданы тастап, меншік құқығын Петрошани қалалық әкімдігіне берді. Алайда, қала билік оны қабылдаудан бас тартты, соның салдарынан Jiul III лигадан шығып, IV лигаға қайта оралды. 2014 жылы клуб мемлекеттік меншіктегі Муниципалдық спорт клубына қосылды, ал қаржыландыру көлемі одан да азайды. Осы себепті, олар күресін жалғастырды, 2013–14 маусымында 8-ші, 2014–15 маусымында 9-шы, 2015–16 маусымында 13-ші, 2016–17 маусымында 9-шы, 2017–18 маусымында 12-ші және 2018–19 маусымында 9-шы орындарға табан тіреп тұрды. COVID-19 пандемиясы кезіндегі өзгерістерге қарамастан және 2019–20 маусымында 12-ші орынды алып, Jiul Petroșani жоғары лигаға көтеріліп, Liga III 2020–21 маусымының жетінші турында 8-ші орынды иеленді. Олар 2021–22 маусымында үшінші лигада қалуға қол жеткізді, бірақ 2022–23 маусымында плей-аут раундына қатысуға құқық алды.

Бірінші стадионның қирауы

Бірінші стадион 1922 жылы салынды және 1975 жылғы 25 мамырда өртенгенге дейін пайдаланылды. "Джиуль Петрошани" спорт клубы тарихында екі стадионға ие болды, ал қазіргі стадион, егер бір оқиға болмағанда, ешқашан салынбаған болар еді (мүмкін, ескі стадионды жақсартуға болар еді). Бұл оқиға 1975 жылғы 25 мамырда, құрылғалы бері, яғни 1922 жылдан бері дерлік, жалғасқан жалғыз трибуналы стадионда болды. Сол күні "Политехника Яссы" футбол клубымен матч жоспарланған, шахтерлердің А лигасынан төмен деңгейге түсуіне байланысты бұл матчтың аса шиеленіске толы болатыны хабарланды. Матчты Бухарест төрешісі Г. Лимона бастады, ойын 14-ші минутқа дейін қалыпты ағысында өтті, содан кейін 53 жылдық трибуна өртенді, және басшылық тағы да стадион салуға мәжбүр болды. Ескі стадионның орнында қазір "Петрошани" қонақ үйі мен "Карол Шретер" орталық саябағы орналасқан.

Қазіргі стадион

Жаңа стадион 1981 жылы Румыниядағы бірегей стадион болды және Клуж, Плоешти және Бухарест ареналары ашылғанға дейін екі трибунасы + ресми трибунасы толығымен жабық болған жалғыз стадион еді. 2005 жылы Румыния Суперлигасына жол алғаннан кейін стадион жаңа стандарттарға сәйкес жаңартылды, онда бүкіл алаң пластикалық орындықтармен жабылды, жаттығу алаңы жарықтандырылды және баспасөз трибунасы розеткалармен және интернетке қол жеткізімділікпен жабдықталды. Стадионда бұрыннан бар электрондық есеп тақтасы (өте ескі) және алаңды айналатын жеңіл атлетика жолы, сондай-ақ спорт кешеніне қарасты төрт жаттығу алаңы сақталды. Алғашқыда стадионның сыйымдылығы 30 000 орындық болған, бірақ 2005 жылғы жөндеу жұмыстары барысында ескі орындықтар жаңа орындықтарға ауыстырылып, сыйымдылығы 15 500 орындыққа дейін азайтылды. 2019 жылы клубтың 100 жылдығын мерекелеу кезінде стадион "Джиул" клубының бұрынғы капитаны Петре Либардидің құрметіне "Стадионул Петре Либарди" деп қайта аталды.