Кіріспе

Оңтүстік Африкалық крикетші Джеффри Мертон Гриффин (12 маусым 1939 жыл - 16 қараша 2006 жыл) – 1960 жылы Оңтүстік Африка крикет командасымен Англияға саяхат жасаған, екі тестілік матчта ойнаған тестілік крикетші. Оң қолмен ойнайтын, жылдам доп тастаушы және төменгі сапындағы соққы беруші, оның турға іріктелуі даулы болды, себебі оның доп тастау әдісі күмәнді еді – оның кейбір доптары лақтырылған деп есептелді, доп тасталған жоқ. Оның проблемасының түбінде бала кезінде болған жазабаның салдарынан оң қолын толықтай түзеуге мүмкіндігі болмауы жатты. 1960 жылғы тур кезінде тестілік серияға дейін бірнеше матчта допты лақтырғаны үшін ескерту алды, бірақ бәрібір командада қалды. 1960 жылдың маусымында Лордс стадионында өткен екінші тестілік матчында ол тестілік матчта хет-трик жасаған алғашқы Оңтүстік Африкалық крикетші, сондай-ақ Лордста осы көрсеткішті алғаш рет көрсеткен кез келген елдің крикетшісі болды. Алайда, сол матчта ол он бір рет және матч ерте аяқталғаннан кейін өткен көрсету матчтарында да допты лақтырғаны үшін ескерту алды. Осы оқиғалар оның халықаралық карьерасын аяқтады, және проблемасын шешуге жасаған сәресезіз тырысқаннан кейін 1963 жылы 23 жасында крикеттен кетуге мәжбүр болды. Гриффин халықаралық аренада крикет билігінің күмәнді доп тастау әдісі бар доп тастаушылардың көбеюіне алаңдаған және оны жоюға тырысқан кезде пайда болды. Ол, басқалармен бірге, 1961 жылы Англияға сапар шегуге байланысты кейбір доп тастаушыларды австралиялық командадан шығару үшін оның күнәнің құрбаны болғанына сенді. 1960 жылдан кейін допты лақтыру туралы даулар халықаралық крикетте азайып кетті.

Ерте өмір және крикет мансабы

Гриффин 1939 жылғы 12 маусымда Грейтаун қаласында дүниеге келді. Ол білімін Дурбан жоғары мектебінде алды, онда көптеген спорт түрлерінде өте жақсы нәтижелер көрсетті: крикет, жеңіл атлетика (биіктікке секіру, үштік секіру және сырғамен секіруден провинциялық чемпион атанды), және регби (провинциялық 19 жасқа дейінгі құрама командасы үшін ойнады). Мектепті бітіргеннен кейін 1957–58 маусымда Наталдың крикет құрамасында тұңғыш рет ойнады және 1958–59 маусымдарында тұрақты түрде қатысты. 1959–60 маусымда ол 12.23 орташа көрсеткішпен 35 қақпа алды, соның арқасында ұлттық боулинг тізімінде көшбасшы болды. Оның нәтижелеріне 1959 жылғы 19–21 желтоқсанда Шығыс Лондонда өткен Кури Кубогының ерекше матчында 11 қақпаға 7 қақпа алу кірді. Бұл көрсеткіштер маңызды болды, себебі 1960 жылы Англияға тесттік турне жоспарланған еді, ал Оңтүстік Африка өздерінің жұлдызды жылдам боулингшісі Нил Адкокқа серіктес іздеп жатқан еді. Гриффин 20 жасында команданың ең жас ойыншысы ретінде таңдалды. Дегенмен, Наталдағы оның алғашқы табыстары Гриффиннің боулинг техникасы туралы дауларды тудырды. Оқушы кезінде болған жазабаның салдарынан ол оң (боулинг) қолын толыққанды түзеуге мүмкіншілік алған жоқ; мектепте оқып жүргенде оның техникасында қиындықтар туды, және 1958–59 маусымда Натал үшін ойнаған кезде екі рет атқандық үшін ескерту алды, бірақ 1959–60 маусымда жазадан құтылды. Көп жылдар өткен соң, Гриффиннің Wisden некрологында айтылғандай, оның бүгілген қолы "ашық кеудемен, алдыңғы аяғы гүлдікке қарай жайылған, оны дәстүрлі боулингке қарағанда бейсбол тастаушысына ұқсатты". Гриффиннің болашақ тесттік әріптесі Джон Уэйт 1958–59 маусымдарында Наталға қарсы Трансвааль үшін ойнағанда, Гриффин атқандығын төрешіге хабарлағанын айтады. Төреші: "Сендер соққыға ғана назар аударыңдар, төрелік жұмысын маған қалдырыңдар", - деп жауап берді. Гриффиннің мүмкін болатын тесттік боулингші ретінде көзге көрінуі крикеттің халықаралық органдарында заңсыз боулинг мәселесі күрт өршіп келе жатқан кезде орын алды. Англияның Австралияға жасаған соңғы сапарындағы оқиғалар бұл мәселені күрт өзектендірді; сондықтан Оңтүстік Африка Гриффинді таңдауда белгілі бір тәуекелге барды.

Тақырыбы:

Крикет ережелерінің әртүрлі нұсқаларында допты жауынгерге жеткізу кезінде лақтыруға емес, доп тастауға тиіс екені айқындалған. Яғни, допшының қолы допты тастаған сәтте түзу болуы керек. Бұл ереже ойын барысында бірнеше рет қиындықтар туғызды. 19-шы және 20-шы ғасырлардың шектесінде Австралия төрешісі Джим Филлипс австралиялық жылдам допшы Эрни Джонсты доп тастағаны үшін ойыннан шығарды; сол төреші Англияның жұлдызды допшысы Артур Молдтың мансабын оның доп тастау әдісі заңсыз деп танып аяқтады. Елу жыл өткен соң, 1951 жылы Оңтүстік Африка Англияға келген кезде төреші Фрэнк Честер оңтүстікафрикалық жылдам допшы Куан Маккартиді доп тастағаны үшін ойыннан шығаруға ниеттенді, бірақ Лордс басшылығы оған: «Бұл адамдар біздің қонақтарымыз» деп бұйрық берді. Англияның Тони Локты 1953-1954 жылдары өткен Батыс Индиядағы Тест матчында доп тастағаны үшін айыптады (кейін ол доп тастау әдісін өзгертті). Бұл мәселе 1958-1959 жылдарғы Англияның Австралияға сапары кезінде қайтадан туындады, онда төрт австралиялық допшының күдікті әрекеттері басым болды: Иан Мекифф, Гордон Рорк, Кит Слейтер және Джим Берк; бұрынғы австралиялық жауынгер Джек Финглтон серия туралы есебіне «Австралияға төрт шабуыл» деген атау берді. Англияның капитаны Питер Мэй де, турменеджер Фредди Браун да серия кезінде бұл мәселені ашық көтермеді, бірақ кейін көтерді, бұл екі жақтың жетекші әкімшілері Габби Аллен мен сэр Дональд Брэдманды қатты алаңдатты. Бұл әкімшілердің басты мәселесі, егер бұл допшылар 1961 жылы Австралиялықтардың Англияға келуіне дейін Англияға әкелінсе, не болады деген сұрақ болды. Олар мәселені сол уақытқа дейін шешу керек деп шешті және осыған сәйкес аралық кезеңде, әсіресе 1960 жылы Оңтүстік Африканың Англияға сапарына қатысты «нөлдік төзімділік» саясатын қабылдауға бекінді.

Алғашқы кездесулер

Гриффиннің 1960 жылғы турдағы алғашқы матчы 7-10 мамырда Дербиширге қарсы өтті. Осы ойын барысында төреші Пол Гибб Дербиширдің жылдам боулингшісі Харольд Роудсты алты рет лақтыруы үшін шақырды, бірақ Гриффинге ешқандай кедергі келтірмеді. Ол өз командасының жеңісті ойынында үш қақпа алды. Келесі матчта, 14-17 мамырда Эссекске қарсы, Гриффин төрешілердің назарынан тыс қалды, бірақ бұқаралық ақпарат құралдарының өкілдері, оның ішінде жазушы және бұрынғы Тест боулингшісі Иэн Пиблс, "бірдеңе дұрыс емес" деп жазды. Келесі аптада, 21-24 мамырда Лордс стадионында МКК-мен өткен матчта Гриффин екі төреші, Джон Лэнгридж және Фрэнк Ли тарапынан лақтыруы үшін шақырылды, бұл кез келген тур командасының мүшесінің алғашқы рет осылай шақырылуы болды. Бірнеше күннен кейін Ноттингемширге қарсы матчта да шақырылғанда, шара қабылдау қажеттігі анық болды. Гриффин бірден Уандсворттағы бұрынғы Англия боулингшісі Альф Говер басқаратын крикет мектебінің жабық залына жіберілді. Бұл ем көмектескендей болды, бірақ сонымен бірге Гриффинның тиімділігін төмендетті. Ол командаға қайта оралды және 9-14 маусымда Бирмингемде өткен бірінші Тест матчына шақырылды. Лэнгридж төрешілердің бірі болды, бірақ матч ресми инцидентсіз өтті, Гриффин Англияның әр иннингінде екі қақпа алды, ал матч туристер үшін толық жеңіліспен аяқталды. Алайда, бір аптадан кейін Саутгемптонда, Гемпширге қарсы матчта Гриффин тағы да шақырылды, сондықтан 23-27 маусымда Лордста өткен екінші Тест матчына Оңтүстік Африка құрамасына қосылуы белгілі бір тәуекелді болды.

23-27 маусымдағы және одан кейінгі

Лордс стадионында Англия бірінші болып соғып, 362 ұпай жинады. Бұл матч қиын жағдайдағы боулер үшін әртүрлі нәтижелер әкелді. Иннингтің үшінші оверінде Гриффин төреші Фрэнк Ли тарапынан бір рет және содан кейін сол төреші тарапынан тағы он рет «но бол» жарияланды, ал иннинг сенсациялық түрде аяқталды. Гриффин үш бірдей допты лақтырып, Майк Смитты 99 ұпаймен қақпадан сыртқа шығарды, Питер Уокерді 52 ұпаймен, ал Фред Труманды 0 ұпаймен боулингпен айналыстырып, Лордстағы тест матчындағы алғашқы хет-трикке қол жеткізді. Оңтүстік Африка екі рет арзанға ұтылып, 26 маусым күні ерте түстен кейін жеңіліске ұшырады. Сол күні кешке Королеваның келуі жоспарланғандықтан, бос уақытты толтыру үшін командалар әрқайсысы 20 оверден тұратын көрме матчын ойнауға келісті. Көрме матчында, бейресми сипатына қарамастан, төрешілер Ли және Сид Буллер крикет ережелерін қатаң түрде қолдануды жөн көрді. Гриффин қысқартылған жүгіріс жолағынан жартылай жылдамдықпен боулинг жасағанда, Буллер оны төрт рет лақтырғаны үшін «но бол» жариялады. Оңтүстік Африка капитаны Джеки МакГлев наразылық білдіргенде, Буллер: «Біз ережелер бойынша ойнаймыз, мен оларға бағынуым керек» деді. Гриффинге қол астынан боулинг жасауға рұқсат берілді, бірақ Ли оны шарғыны өзгерту туралы ескертпегені үшін тағы да «но бол» жариялады. Бұл оқиғалар ойыншыға зор симпатия тудырып, билікке деген жек көңілді күшейтті. Оңтүстік Африка жазушысы Луи Дюфус Буллердің ережелерге қатысты кешірімсіздігін сынады; оның айтуынша, көрме матчы «ойындағы қатаң принциптерден» тыс өтті, себебі әр ойыншыдан боулинг жасау талап етілді. МакГлев кейінірек былай деп жазды: «Сол сәтте менің ойымша, крикет, оның ережелері және оларды қолдану толығымен әзілге айналды». Оңтүстік Африка басшылығы Гриффинді Лордс тест матчына жібергеніне наразылық білдірді, себебі инцидент болу мүмкіндігі жоғары болды; басшылықтың жауабы – бұл мәселені қоздырған баспасөзді кінәлау болды.

Кейінгі матчтар

Лордс стадионындағы оқиғалар Гриффинді турдағы боулингші ретінде ойнатуды тоқтатты. Ол командада қалып, кейбір келесі матчтарда мамандандырылған соққышы ретінде ойнады, көбінесе төменгі қатарда, бірақ бірнеше рет бастапқы соққышы ретінде де шықты. Ол бірнеше пайдалы ұпай жинады, оның ішінде Лордс тестінен кейінгі келесі матчында Ланкаширге қарсы 65 ұпай (ұтылмаған), және қыркүйек айындағы Скарборо фестивалінде Т.Н. Пирс XI-ге қарсы турдың соңғы матчында 37 ұпай. "Крикет" журналы Гриффинді "өзінің қайғысына қаншалықты табандылықпен төтеп бергені" үшін мақтады. Оның боулинг техникасын талдап, мүмкін түзетуге жасалған соңғы әрекет шілде айының ортасында Лордс стадионында туристердің Миддлсекске қарсы матчы кезінде жасалды. Брэдман мен МакГлевтің алдында ол қолына арнайы жасалған хирургиялық тірек киіп боулинг ойнады, бірақ бұл тәжірибе сәтсіз аяқталды.

Кәсіби өмірінің соңына дейін, зейнеткерлікке шыққаннан кейін, кейінгі өмір

Турдан кейін Гриффинге адвокат келіп, мәселені сотқа апаруды ұсынды, билікке қарсы іс қозғаса жеңіске жететініне сендірді, бірақ Гриффин "үлкен ойынды одан әрі кірлетпегісі келмейді" деп бас тартты. Ол Оңтүстік Африкаға оралып, крикет карьерасын жандандыруға тырысты. Ол Натальдан Родезияға көшіп, жаңа штаты үшін бірнеше рет ойнады, бірақ 1962–63 жылдары Солсбериде Солтүстік-Шығыс Трансваалға қарсы матчта бірнеше рет қатарынан "но болл" алатын болғаннан кейін бұл аяқталды. 23 жасында ол бірінші сыныпты крикеттен зейнеткерлікке шықты. Ол клуб деңгейінде және жаттықтырушы ретінде ойынға қатысуын жалғастырды, сонымен бірге қонақүй іскерлігінде жаңа мансапты бастады. Гриффин 2006 жылғы 16 қарашада 67 жасында, бұрынғы мектебінде өткен кешкі асқа қатысқанда құлап қайтыс болды. Барлық бірінші сыныпты крикет матчтарында ол 42 ойын ойнап, 2324 допқа 108 қақпа алды, орташа көрсеткіші 21.51 болды. Соққымен ол 895 ұпай жинады, орташа есебі 17.90, ең жоғары ұпайы 73. Ол 19 рет допты ұстады. Екі тест матчында ол 8 қақпа алды, орташа көрсеткіші 24.00, ал 25 ұпай жинады, орташа есебі 6.25.

Салдары

Гриффиннің допты лақтығанына, әлде домалатқанына барлығы көз жеткізбеді. Англияның бұрынғы ойыншысы Денис Комптон былай деп жазды: "Төрешілердің осы жігітке қатысты тым қатаң болғанына сенімдімін. Оның шынтағы иілгені рас, бірақ физикалық кемістігінен оны түзеуге шамасы жетпейді. Мен одан да күдікті әрекеттері бар боулингшілердің жазасыз құтылып кететінін көрдім. Гриффин лақтырмайды деп айта аламын". Оған қарсы, Оңтүстік Африкалық комментатор Чарльз Фортуна Гриффин лақтығанына, сондай-ақ оның командаластары Уэйт пен Адкок та осы пікірде болды. Фортуна Гриффинді Англияға жіберудегі таңдау комиссиясының саясатына күмән келтірді: "Олар тәуекелге барды", - деп жазды ол. Лордс стадионында ойнаған Англияның ойыншысы Питер Уокер: "Майк [Смит] пен менің ойымша, ол дерлік әр допты лақтырды, ешқандай күмәніміз болған жоқ", - деді нақты айта келе. Кейбіреулер Гриффинді әдейі түрде айыпты етіп көрсеткенін, Австралияның күдікті боулингшілерін 1961 жылғы Англияға сапардан шеттету үшін жасалған қастандық екенін сенді. Қастандық теориясын қолдай отырып, журналист Мартин Чандлер, талдауында, лақтыру дауын айта келе, төреші Лиге, Англияның иннингі кезіндегі жаңбырдан кейін Лордс тестінде, Гриффинге қатысты қатаң болуға нұсқау берген болуы мүмкін, себебі ол сол кезде матчта көп назарсыз қалған, бірақ кейіннен бес рет қатарынан айыпталды. Гриффиннің кейінірек айтуынша, матчтан кейін Брэдман туристердің киім ауыстыру бөлмесіне келіп, көңіл айтты және Аллен Булерге "Гриффинді ойыннан шығаруға" бұйрық бергенін мәлімдеді. Гриффин: "Мен өте жаман "лақтыру" қастандығының құрбаны болдым. Мен айыптының құрбаны болдым. Менің кінәмді Оңтүстік Африка крикетінің басшылары мен МКК-ға жатамын, олар жағдайдың осылай дамуына ешқашан жол бермеуі керек еді". Нәтижесінде, Австралияның күдікті төрт ойыншысының ешқайсысы 1961 жылғы сапарға таңдалмады. Берк 1958-59 жылғы сериядан кейін Тест крикетінен зейнеткерлікке шықты; Слейтер осы серияда алған бір мүмкіндігіне қосымша ештеңе қоспады, ал Рорктың халықаралық мансабы 1959 жылдың желтоқсанында аяқталды. Меккифф 1963 жылдың желтоқсанына дейін ойнады, ол Оңтүстік Африкаға қарсы серияның алғашқы тесті кезінде төреші Колин Эгардан төрт рет айыпталды. Содан кейін ол барлық түрдегі ойыннан бас тартты. Жалпы, крикетте лақтыру дауы төмен деңгейде жалғасты, бірақ 1995 жылға дейін Тест матчтарында қайта пайда болмады, онда Шри-Ланканың боулингшісі Муттия Муралитаран Мельбурнда жеті рет лақтыруы үшін айыпталды. Алайда, қазіргі заманғы технологияны қолданып жасалған талдаулар көрсеткендей, әр боулингші допты беру кезінде белгілі бір дәрежеде шынтағын иіреді, сондықтан заңдар осыған сәйкес өзгертілді; енді 15 градусқа дейін шынтақ иілуге рұқсат етілді. Егер бұл ереже Гриффин заманында қолданылса, оның тағдыры басқаша болуы мүмкін еді.