Кіріспе

ЦРУ офицері Гас Ласкарис Авракотос (14 қаңтар 1938 – 1 желтоқсан 2005) – американдық офицер және Орталық барлау агенттігінің Ауғанстан жөніндегі топбасшысы. Авракотос 1962 жылдың тамызында ЦРУ-ға қабылданып, 1963 жылы Грекияға жіберілді. 1967 жылғы Грекиядағы төңкерістен және оңшыл әскери хунтаның құрылуынан кейін Авракотос ЦРУ мен Грекия үкіметі арасындағы негізгі байланысқа айналды. Ол 1978 жылға дейін осы режиммен тығыз жұмыс істеді, содан кейін АҚШ-қа оралды. Ол ЦРУ-дың Таяу Шығыс бөлімінде жұмыс істеді, оның құзырында агенттіктің Ауғанстандағы жұмысын бақылау да болды. Келесі жылы ол Оңтүстік Азия операциялық тобының басшысы болып тағайындалды, бұл топқа «Циклон» операциясына қатысу кірді – бұл ЦРУ-дың Ауғанстан муджахидтерін қаруландыру және қаржыландыру бағдарламасы, олар кеңестік әскерге қарсы күресті. Ол көптеген көздерден қару-жарақ пен оқ-дәрі сатып алып, АҚШ өкілі Чарли Уилсонмен бірлесіп, муджахидтерді қаржыландыру, қаруландыру және оқыту үшін халықаралық қолдаушылар коалициясын құрды. Авракотос 1989 жылы ЦРУ-дың Африка бөліміне ауысқаннан кейін және ЦРУ-дың Иран-Контрас ісіне қатысуына қарсы пікір білдірген меморандум жазғаннан кейін отставкаға шықты. «TRW Inc.» және «News Corporation» қорғаныс компанияларында жұмыс істегеннен кейін, ол 1997 мен 2003 жылдар аралығында ЦРУ-ға мердігер ретінде қайта оралды. Авракотос 2003 жылы журналист Джордж Крилдің «Чарли Уилсонның соғысы: тарихтағы ең ірі жасырын операцияның керемет оқиғасы» атты кітабы жарық көргенге дейін көпшілікке беймәлім болды. Бұл кітап 2007 жылы шыққан «Чарли Уилсонның соғысы» фильмінің негізі болды, онда Авракотостың рөлін Филип Сеймур Хоффман сомдады.

Ерте өмір және білім

Авракотос 1938 жылдың 14 қаңтарында Пенсильвания штатының Аликиппа қаласында дүниеге келді. Ол Лемос аралынан шыққан грек-американдық газдалған сусындар өндіруші Оскар мен оның әйелі Зафираның ұлы еді. Олардың тағы бір қызы болған. Ол Аликиппа орта мектебін 1955 жылы үздік бітіруші ретінде аяқтады. Содан кейін Карнеги технология институтында (CIT) оқуға түсты; оқу ақысын төлеу үшін қысқа мерзімге Аликиппадағы Джонс және Лафлин болат зауытында жұмыс істеді, бірақ отбасының қаржылық жағдайы нашарлағандықтан екі жылдан кейін CIT-тен шығып кетті. Шығыс және Орталық Еуропадан келген иммигранттар көп баратын мейрамханаларға сыра мен темекі сату арқылы ол 1959 жылға қарай отбасының қарызын толығымен өтеді. Ол Питтсбург университетіне қайта оқуға түсып, summa cum laude деген бағамен бітірді.

Мансап

Питтсбург университетін бітіргеннен кейін Авракотос IBM компаниясында жұмысқа түсуге сұхбат берді, сол кезде оның профессорларының бірі, сонымен қатар Орталық барлау агенттігінде жұмыс істеген Ричард Коттам, оған ЦРУ өкілімен кездесуді ұсынды. Егер IBM-де үш есе көп жалақы алуға мүмкіндігі болса да, Авракотос 1962 жылдың 1 тамызында ЦРУ-ға қосылды. Авракотос бастапқыда ЦРУ-да сырттан келген адамдай сезінді, себебі агенттік көбінесе Айви Лигасы университеттерінің түлектерінен шыққан ақ англосаксон протестанттарына тәуелді болды. Жұмысшы табынан шыққан Авракотос ЦРУ-дың алғашқы ақ этникалық агенттерінің бірі болды. Кейін ол былай деді: "1961 жылы мен ЦРУ-ға келгенде, көбісі аристократтар еді. Сол жылы олар еврейлерге жоғарылауға рұқсат бере бастады. Бірақ қаралар, испандар, немесе әйелдер жоқ еді – тек бірнеше гректер мен поляктар ғана болды". Журналист Джордж Крилдің сөзінше, ол ұйымдағы кейбір офицерлермен достық қарым-қатынас жасағанымен, "оның кейбір аристократтарға деген жек көрушілігі зделі ашуға дейін жететін". ЦРУ-дағы қызметі барысында оның тікелей сөйлеу әдебі мен күнделікті тілде дөрекі сөздер қолдануы көптеген басшыларын ашуландырды.

Грекияға жіберілу

Ауладағы қызметке қатысты жан-жақты дайындықтан өткен соң, 1963 жылы Авракотос Грекияға жіберілді. Ол грек қоғамымен, оның ішінде әскермен байланыс орнатуға уақыт жұмсады. 1967 жылғы грек төңкерісінен кейін және оңшыл әскери хунтаның құрылуынан соң Авракотос ЦРУ мен режим арасындағы негізгі байланысқа айналды. Ол хунта мүшелерімен берік қарым-қатынас орнатты; Крил жазғандай, полковниктердің бәрі әскерге келмес бұрын шаруалар болып өмір сүрген, және олар Лемностан келген ата-анасы бар, осы харизматикалық, жұмысшы табының өкілі американмен туыстық сезімде болды. Олар онымен грек тілінде сөйлесе алатын. Олар онымен ішіп, той жасады, және оның коммунизмге қарсы қатыгездік көзқарасын жақсы білді. Авракотос полковниктермен үнемі түскі ас ішіп, кештерде және демалыс күндері араласатын. Ол ресми түрде бекітілген кеңестермен қатар, ресми қолдауы жоқ практикалық ұсыныстар да берді: Грекияның бұрынғы премьер-министрі Андреас Папандреу түрмеге қамалғанда, Авракотос оларға Папандреудің елден АҚШ-қа кетуіне рұқсат беру керектігін ресми түрде жеткізді, сондай-ақ оларға "сол шалақорды атып тастау керек, себебі ол келіп мазалайды" деп жасырын кеңес берді. 1975 жылдың желтоқсан айында Афинадағы ЦРУ станциясының басшысы – және Авракотостың жоғары лауазымды қызметкері – Ричард Уэлчті 17 қараша тобының үш мүшесі оның үйінің алдында атып өлтірді, бұл топтың ЦРУ-дағы қызметі жарияланғаннан кейін осы солшыл қалалық партизандық террористік ұйымның ісі болды. Екі айдан кейін Авракотостың да жасырын қызметі ашылып, грек солшыл баспасөзінде оның аты-жөні жарияланды. Бұл жариялық оның өміріне де қауіп төндірді. Оның полковниктер режимінен таныс бірнеше досы өлтірілді, және Авракотосқа нысанаға алынбау үшін өзінің далалық тәжірибесін жиі пайдалануға тура келді. Ол Грекиядағы қызметін 1978 жылы аяқтады.

АҚШ-қа қайта оралу

АҚШ-қа оралғаннан кейін Авракотос Бостонға жіберілді, онда ол шетелдік бизнесмендерді тартуға тиіс болды – Крилдің айтуынша, ол бұл істе өте жақсы еді. Ол тартқан екі ирандық бизнесмен ЦРУ-ға Тегерандағы АҚШ елшілігіндегі қауіпсіздік шараларының өзгеруі туралы дереу ақпарат берді, бұл «Бүркіт тырнағы» операциясы кезінде маңызды болды. 1979 жылдың желтоқсанында Кеңес Одағының Ауғанстанға басып кіруімен Авракотос соғыстың Американың Вьетнам соғысы сияқты Кеңес Одағының соғысына айналу мүмкіндігін көріп тұрды. Ол өзінің көмекшісі Джон Терджелианға мұндай дамудың мүмкіндігін баяндап жазуды тапсырды. Бостонда үш жыл жұмыс істегеннен кейін, ол Вирджиния штатының Лэнгли қаласындағы агенттіктің бас кеңсесіне ауыстырылды, содан кейін түрлі тапсырмалармен жіберілді. Кейбір қызметкерлер оны «Доктор Лас» деп атады, өйткені ол атқаратын тапсырмалар өте құпия және қиын болды. Ол өзін осындай «кір жұмыс» атқаратын офицер ретінде бекітіп алғанынан алаңдады және Финляндияның Хельсинки қаласындағы станция бастығы болып тағайындалғанына қуанды. Ол өзінің жаңа қызметіне дайындалу үшін фин тілі курсын оқыды, бірақ тағайындалу алдында ЦРУ иерархиясындағы өзгерістер Авракотостың жетілмегендігіне байланысты оның тағайындалуын күштен шығарды. 1981 жылдың қыркүйегінде Еуропалық бөлімнің басшысы Уильям Грейвер оған бұл шешім туралы хабарлады. Авракотос өзінің жоғары лауазымдағы адамына «сенің анаңды жеймін» деп айтып, кездесуден шығып кетті. Кейін Грейвердің кеңсесіне кешірім сұрауға шақырылғанда, Авракотос сөйтілген сөзді қайталап, қайтадан сыртқа шықты. Жұмыстан босатудан немесе жазалаудан сақтану үшін Авракотос Латын Америкасы бөліміндегі досының көмегімен Лэнглиде жұмыс істейтін қызмет тауып алды, содан кейін тәртіптік шаралар қолдануы мүмкін жоғары лауазымды адамдармен кездесуі мүмкін ғимараттың барлық бөлігінен қашып жүрді.

Оңтүстік Азия операциялар тобы

Латын Америкасы бөліміндегі лауазым уақытша ғана болды және 1982 жылдың соңында Авракотос агенттіктің Таяу Шығыс бюросында орналасты, ол Афғанстандағы ЦРУ жұмысына бақылау жасауды, соның ішінде «Циклон» операциясына қатысуды қамтыды – ЦРУ-дың ауған моджахедтерін қаруландыру және қаржыландыру бағдарламасы. 1983 жылы ол Оңтүстік Азия операциялар тобының басшысы міндетін атқарушы болып тағайындалды. Топтағы оның алғашқы жұмысы моджахедтерге қару-жарақ пен оқ-дәрілерді жеткізуді қамтиды, бастапқыда Бірінші дүниежүзілік соғыс кезеңінің 100 мың «Ли-Энфилд» мылтығы үшін .303 калибрлі оқтарды. Ол оқ-дәрілерді алу үшін Ұлыбританияға жіберілді, сондай-ақ британдық моджахедтерге жасырын операциялар жүргізуге көмектесті, МИ6-қа қажетті ақша мен жабдықтарды ұсынды. Ол Мысырға велосипедтер мен арбаларды бомба ретінде қайта жарақтандыру және снайперлік мылтықтар сатып алу үшін барды. ЦРУ қызметкері ретінде оның шетелдіктерге оларды сатуы заңсыз болғасымен, ол оларды «ұзақ қашықтықтағы жеке қорғаныс құралдары – аясы бар түнгі көру құрылғылары» деп қайта жіктеді. Сонымен қатар, ол АҚШ арнайы күштерінің нұсқаушыларына моджахедтерді кеңестерге қарсы партизандық соғыс жүргізуге үйретуге кеңес берді: «Моджахедтерге қалай өлтіру керектігін үйретіңіз: құбыр бомбалары, көлік бомбалары. Бірақ сіз қалай жасағаныңызды маған жазбаша хабарламаңыз. Просто істеңіз». 1983 жылы Конгресс Ауғанстанда пайдалану үшін ЦРУ-ға 15 миллион доллар бөлді. Сол жылы Техас штатының өкілі Чарли Уилсон Ассигнованиелер комитетін елдегі ЦРУ қызметіне қосымша 40 миллион доллар бөлуге көндірді, оның 17 миллионы тікұшақтарға қарсы қару-жараққа арналды. 1984 жылдың басында Авракотос Уилсонмен кездесіп, ЦРУ ережелеріне қайшы келіп, моджахедтерге көмек көрсету үшін қосымша 50 миллион доллар сұрады. Уилсон ақшаның қолжетімді болуын қамтамасыз етті. 1984 жылы Авракотос ЦРУ-дың жарымәскери тобынан Майкл Г. Викерсті «Циклон» операциясына тағайындап, моджахедтер стратегиясын жаңартуды тапсырды. Викерс оларды «Ли-Энфилд» мылтығын тастап, АК-47 және 14,5 мм ауыр пулеметтер сияқты қару-жарақтарды қолдануға, сондай-ақ жаңа тактика, оқу және логистиканы енгізуге шақырды. «Циклон» операциясына қаржыландыру жыл сайын өсті және 1985 жылға қарай ЦРУ-ға 250 миллион доллар бөлінді, бұл олардың операциялық бюджетінің жартысына тең еді. Сол жылы операцияға үлкен серпіліс болды, өйткені 300 миллион долларлық Әскери-теңіз күштерінің бағдарламасы тоқтатылып, қаражаты ЦРУ операциясына аударылды. 1970 жылдардың соңынан бері ЦРУ моджахедтерге қару-жарақтарды Пәкістаннің Ішкі қызметтерінің барлау арқылы жіберіп келді. 1980 жылдары Авракотос Уилсонға Мысыр, Израиль және Сауд Арабиясының шенеуніктерін операцияға қолдау мен қаржыландыруды арттыруға көндіруге көмектесті. Сауд Арабиясы моджахедтерге ЦРУ шығындарын жасырын түрде теңестіруге уәде берді. Ұлыбритания, Египет, Қытай және Израиль сияқты елдер кеңестік әскерге қарсы күресу үшін қару-жарақтармен қамтамасыз етті. Криль халықаралық жағдайдың ерекше екенін атап өтті: Пәкістан оқу орындарын, қару-жарақтар мен кеңесшілерді ұсынды, Сауд Арабиясы мен АҚШ жүздеген миллион доллар берді, Ұлыбритания, Египет, Қытай және Израиль қару-жарақтарды ұсынды, ал көптеген мұсылман елдері түрлі қолдау көрсетті, Ұлыбритания, Франция, Канада, Германия, Сингапур және басқа да елдердің барлау қызметтері де қолдау көрсетті. 1986 жылы Авракотос Ұлттық қауіпсіздік кеңесінің қызметкері, подполковник Оливер Норттың Иран-Контра ісі бойынша барымтаға алынғандарды қару-жараққа алмастыру жоспарына алаңдады. Авракотос Нортты «ақылдан безген шеттік» деп санайды, ол ЦРУ үшін жаман аяқталуы мүмкін ойсыз жоспарды іске асыруға тырысты. Ол ЦРУ басшылығына Норттың әрекеттеріне қатысты алаңдаушылықтарын білдіріп, ұйымның іс-әрекеттерінің заңдылығы мен моральдығына күмән келтіретін ескерту жіберді, бірақ Иран-Контра президенттік қолдауға ие болғандықтан, оның араласуы қолайсыз деп танылды және Авракотос ЦРУ-дың Африка бөліміне ауыстырылды.

Африка бөлімі

Авракотос ЦРУ-ның тағы бір қызметкеріне үйленуге айналды; оның алғашқы некесінен туған ұлы да ЦРУ-да қызмет еткен. Авракотос егер ол қызмет орнының өзгеруіне қарсылық көрсетсе, екеуінің де мансабына зиян келтіруі мүмкін екенін сезді. Ол 1989 жылға дейін ЦРУ-ның Африка бөлімінде жұмыс істеді, содан кейін ЦРУ-дан кетіп қалды.

ЦРУ-дан кейінгі мансап

Авракотос қорғаныс мердігері TRW Inc. компаниясында Римде, содан кейін News Corporation компаниясында Римде және Вирджиния штатының Маклин қаласында жұмыс істеді; ол компанияда бизнес-интеллектуальдық ақпараттық бюллетень құруды бастады. 1997-2003 жылдары ол ЦРУ-ға мердігер ретінде қайта оралды.

Жеке өмір

Авракотос екі рет үйленген. Оның алғашқы некесі 1978 жылға дейін ажырасып бітті. Екінші некесі Клодеттпен, ол да ЦРУ-да жұмыс істеді, 19 жылға созылды – 1986 жылдан бастап оның өліміне дейін. Авракотостың бірінші әйелінен Грегори деген ұлы болған.

Құрметтер мен БАҚ

1988 жылы Авракотосқа "Құпия қызметтегі еңбегі үшін" медалі табысталды, ал 2015 жылы Конгресске оған Конгресс Алтын медалін беру туралы заң жобасы енгізілді. Авракотосты кәсіби байланыссыз таныған көптеген адамдар оның ЦРУ-дағы жұмысы туралы, әсіресе Ауғанстанға қатысты білмеді, бірақ 2003 жылы Крилс "Чарли Уилсонның соғысы: Тарихтағы ең ірі жасырын операцияның керемет оқиғасы" кітабын жариялағаннан кейін жағдай өзгерді. Бұл кітап Операция "Циклон" тарихын баяндайды және оның Авракотостың есімін көпшілікке таныстырды. Актер және продюсер Том Хэнкс кітаптың құқықтарын сатып алып, оның негізінде 2007 жылы "Чарли Уилсонның соғысы" фильмі түсірілді, онда Авракотостың рөлін Филип Сеймур Хоффман сомдады.

Өлім

Авракотос 2005 жылдың 1 желтоқсанында Солтүстік Вирджиниядағы Инова Фэрфакс ауруханасында инсульттан көз жұмды. Оның қоштасу рәсімі Вирджиния штатының Фолс-Черч қаласындағы Әйя Катерина грек православие шіркеуінде өтті.