Суэка: Португалияның ұлттық карточкалық ойыны

Кіріспе

Sueca (испан және португал тілдерінде «швед» (әйел тегі) дегенді білдіреді) – 4 ойыншыдан құралған, досымен ойналатын, коз бен ондық санатындағы карталармен айналысатын және Bisca карталық ойынының танымал түрі. Ойын Португалияда, Бразилияда, Анголада және басқа португалдық қауымдастықтарда таралған. Оның ең жақын туысы – өте ұқсас неміс ойыны Einwerfen. Sueca Португалияда ең көп ойналатын ойын. Оны португалдық ұлттық карта ойыны деп жиі атайды.

Ойыншылар мен палуба

Ойынды әдетте 4 ойыншы ойнайды. Бір-біріне қарама-қарсы отырған ойыншылар командалар құрады, олар құнды карталар бар трюктерді жеңіп, екінші командадан көп ұпай жинауға бәсекелеседі. Суэка стандартты 52 карталық колодадан 8-дер, 9-дар және 10-дарды алып тастау арқылы 40 картамен ойналады. Карталардың реті, жоғарыдан төменге қарай: Тұз, 7, Патша, Валет, Королева, 6, 5, 4, 3, 2 (кейбір ойыншылар 7-ні 10-ға алмастыруы мүмкін, бұл да 10 ұпайға тең). Барлық колода 4 ойыншыға тең бөлінеді, ал дилер карталарын айналма түрде таратады. Әр ойыншы бастамашының мастин сақтауға міндетті және бастамашы мастинде картасы болмаған жағдайда ғана козырды ойнай алады. Трюкті жеңген ойыншы келесі трюкті бастайды. Карталардың құны олардың ретіне байланысты: Тұз – 11 ұпай, Жеті – 10, Патша – 4, Валет – 3, Королева – 2. (Итальяндық/испандық және француздық колодаларында Валет Королевадан жоғары тұрады, себебі оның суретті картасы шабуылшыға (Cavaleiro) көбірек ұқсайды, ал Королева (ханым/Dama) бастапқыда португалдық соталарына сәйкес келеді, олар әрқашан әйелдер болған). Әр қолда 120 ұпай салымға қойылады, ал 61 ұпайға жеткен алғашқы команда жеңіске жетеді. Егер команда 91 ұпайдан асса, ол қос жеңіс алады (яғни екі қол жеңгендей). Егер команда дәл 30 ұпай жинаса, онда қарсы команда үш есе жеңіс алады. Төрт жеңілген қолға жеткен алғашқы команда "partida" деп аталатын сетті жеңіп алады. Сирек болса да, команда барлық 120 ұпайды жинаса, ол сетті жеңіп алады. Португал тілінде сөйлейтін ойыншылар арасында "манилья" немесе "биска" деп белгілі 7-нің жоғары орнынан басқа, Валет Королевадан жоғары екенін ескеріңіз. Бұл португалдық карта ойындарында жиі кездеседі, бұл португалдық колодалардың ескі дәуірінен қалған әсер, онда Валет шабуылшы ретінде қарастырылса, ал Королева қызға сәйкес келген (португалдық карта ойындарын қараңыз). Әр масти 30 ұпайға тең, сондықтан әр ойын раундында 120 ұпай салымға қойылады.

The game is normally played by 4 players. Players sitting across from each other form teams, which compete to take more points than the other team by winning tricks containing valuable cards. Sueca is played with 40 cards by removing 8s, 9s, and 10s, from a standard 52 card deck. The ranks of the cards, in order from highest to lowest, is: Ace, 7, King, Jack, Queen, 6, 5, 4, 3, 2 (alternatively, some people may replace the "7" for the "10" still equaling 10 points). The entire deck is distributed equally to the 4 players with the dealer, who turns up one of their cards after the dealing, sequentially rotated. Each player is required to follow suit, and can play a trump only when void in the lead suit. Whoever wins the trick leads the next. The cards are valued based on their rank: The Ace is worth 11 points, the Seven 10, the King 4, the Jack 3, and the Queen 2. (In the Italian/Spanish to French deck equivalents, the Jack out ranks the Queen because its picture card is most similar to the Knight (“Cavaleiro“), whereas the Queen (Lady / “Dama“) is matched to the Knave (“Valete“) originally the old Portuguese sotas, that were always female.) With 120 points at stake in every hand, the first team of 2 to reach 61 points wins the hand. If a team reaches more than 91 points, it scores a double win (i. e. as if they had won two hands). If the team gets 30 points exactly then a triple win for the other team. The first team to reach four won hands wins the set, known in Portuguese as a "partida". Although rare, a team capturing all 120 points scores a set. As well as the high position of the 7, known as "manilha" or "bisca" to Portuguese speaking players, notice that the jack beats the queen. This is very common in Portuguese card games, a resonance of the old Portuguese decks where the Jack was thought of as a knight and the queen corresponded to a maid (see Portuguese playing cards). Each suit sums to 30 points, thus 120 points are at stake in every playing round.

Келісімі

Ойын сағат тіліне қарсы бағытта ойналады. (Бразилияда ойын сағат жүрісімен ойналады.) Бірінші дилер кездейсоқ таңдалады, әр қолдан кейін дилерлік оңға қарай жылжып отырады. Дилердің оң жағындағы ойыншы карталарды шайқап, сол жағындағы ойыншы кесіп тастайды. Дилер әр ойыншыға бір-бірден 10 (он) картадан береді, дилердің оң жағындағы ойыншыдан бастап, сағат тіліне қарсы айналып (әр ойыншы он карта алғанша) және дилермен аяқтайды. Палубадан берілетін келесі карта бетімен жоғары қаратылып, оның түрі бастыққа айналады. (Кейбір ойыншылар ұпайлы карталардың орнына, ұпайсыз карта бастық болып таңдалғанша қайта тартады.) Бразилиялық нұсқасында дилер әр ойыншыға бірден 10 картаны бірдей беріп, дилердің сол жағындағы ойыншыдан бастап, сағат жүрісімен айналып, дилермен аяқтайды. Палубаның төменгі картасы, дилерге тиесілі болатын карта, бетімен жоғары қаратылып, оның түрі бастыққа айналады. Басқа вариант бойынша, дилер алғашқы он картаны өзіне, келесі он картаны оң жағындағы ойыншыға және осылай сағат тіліне қарсы бағытта бере алады. Бұл жағдайда дилердің бірінші картасы (кескеннен кейін палубаның үстіндегі карта) ашылып, бастық түрін анықтайды.

Пьеса

Дилердің оң жағында отырған ойыншы (карталарды араластырған адам) бірінші ойынды бастайды. Ойыншылар мүмкіндігі болса, сол түске сәйкес карта ойнауы керек. Егер ойыншыда басталынған түстің картасы болмаса, кез келген картаны ойнай береді. Ойынға козыр картасы салынып, егер козыр картасы ойналса, ең жоғары козыр жеңеді. Әйтпесе, басталынған түстің ең жоғары картасы жеңіске ие болады. Әр ойынның жеңімпазы келесі ойынды бастайды. Португалияда "соқырлар мен саңыртаңдар ойыны" деп есептелетін бұл ойында, ойыншылар арасында сөйлесуге және серіктестер арасында сигналдасуға рұқсат жоқ (турнирде бұл алдау болып саналады). Дегенмен, кәдімгі ойында бұл ереже жиі бұзылады, ойыншылар ойынды бастамас бұрын серіктестерімен арасында белгілерді келісіп алады, бұл ойынға қызығушылық қосады – себебі әр команда бірінші болып қарсыластарының алдау белгілерін анықтауға тырысады, соның арқасында ойында басымдыққа ие болуға мүмкіндік алады.

Бағалаудың баламалы ережелері

Бірнеше есептеу ережелері бар, олар елдер арасында және тіпті аймақтар арасында да өзгеше. Ең көп таралғандары:

4 ойыннан тұратын сетті жеңу үшін 120 ұпай жинау жеткілікті, барлық мүмкіндіктерді алудың орнына. Португалияның солтүстігінде командаңыз сетті (4 ойын) жеңу үшін колодадағы барлық картаны жеңіп алуы керек, бірақ солтүстіктің кейбір аймақтарында, егер бір команда 30 ұпайлық шегіне жетпесе, екінші команда да 4 ұпай ұтып алады. Мұндай жағдайда, жеңілген командаға португал тілінде "пенте" немесе "тарақ" беріледі, бұл жоғарыда айтылғандай, ұпайды есептеудің бір әдісіне сілтеме жасайды. Толық партия 10 ойыннан, ал жарты партия 5 ойыннан тұрады (Португалияның солтүстігінде жиі ойналады). Егер команда 90 ұпайдан асса, жеңілген команда 2 ойынмен айырылады – бұл португал тілінде "рольха" немесе "тығын" деп аталады (әсіресе Португалияның оңтүстік аймақтарында, Алентежу және Алгарведе жиі қолданылатын нұсқа). Егер тең түссе, екі команда да дәл 60 карта ұпайына ие болса, ешқайсысы ұпай алмайды, бірақ келесі қол қосымша ойынға ие болады, бірақ бұл ереже көбінесе ескерілмейді.