Кіріспе

1978 жылғы 4 категориялы Атлантикалық және Тынық мұхиттарындағы дауыл.

Грета дауылы, кейін Оливия дауылы, тропикалық циклон күйінде қала отырып, Орталық Америка арқылы шығыс Тынық мұхитына өтіп кеткен он төрт атлантикалық дауылдың бірі болды. 1978 жылғы Атлантикалық дауыл маусымының жетінші аталған дауылы Грета 13 қыркүйекте Тринидадтың солтүстік-батысында тропикалық толқыннан пайда болды. Климаттық тұрғыдан қолайсыз аймақта болғанына қарамастан, батысқа қарай солтүстік-батысқа жылжығанда біртіндеп күшейді. 16 қыркүйекте Ямайканың оңтүстігінде дауылға айналды. Екі күннен кейін, анық көрінетін дауылдың ортасы Гондурас солтүстік-шығысына жақындады, бірақ солтүстік-батысқа бұрылды. Сол күні ең жоғары жел жылдамдығына жеткеннен кейін, Грета Гондурас солтүстік жағалауымен қатарласып әлсіреп кетті. 19 қыркүйекте Дангрига маңындағы Белизде құрлыққа шығып, Гватемала және Мексиканың оңтүстік-шығысын кесіп өтетін тропикалық депрессияға айналды. Тынық мұхитының шығысына енгеннен кейін, жүйе қайтадан дауылға айналып, Оливия деп аталды – 1978 жылғы Тынық мұхиты дауыл маусымының он сегізінші аталған дауылы. Құрлыққа жеткенге дейін әлсіреп, 23 қыркүйекте Чиапас үстінде тарады. Төрт жыл бұрынғы Фифи дауылымен ұқсас жолды ұстанған Грета, апатты дауылдың салдарынан туындаған қиратушы әсерді қайталау қаупін тудырды; алайда, зиян мен адам өлімі күтілгеннен әлдеқайда аз болды. Гондураста шамамен 1200 үй зақымдалды, оның жартысы жағалаудағы қалаларда орналасқан. Дауыл Роатан аралындағы үйлердің 75% -ын зақымдады, сондай-ақ елде бір адам қаза тапты. Белиздің барьерлік рифінде Грета ағаштарды құлатып, жоғары толқындар тудырды, ал құрлықта, дауылдың күштілігіне қарамастан, су тасқыны шектеулі болды. Дангригада құрлыққа шыққан жерде дауыл 125 үйді және негізгі аурухананы зақымдады немесе жойды. Белиз қаласында торнадо бір жүк көлігін аударып, төрт үйге зиян келтірді. Белизdeгі зиян 25 миллион долларға (1978 жылғы АҚШ доллары) бағаланды, төрт адам қаза тапты.

Метеорологиялық тарих

7 қыркүйекте тропикалық толқын Африканың батыс жағалауынан, Дакар қаласының жанынан шықты. Атлант мұхиты арқылы батысқа қарай жылжыған толқын үш күннен кейін конвекция аймағын тудырды, ол біртіндеп ұйымдасты. 13 қыркүйекте толқын Желді аралдар арқылы өтіп, Барбадосқа жел соқты. Сол күні кемелер мен құрлықтағы бақылауларға сүйене отырып, жүйе Тринидадтан батысқа қарай 75 миль (121 км) қашықтықта тропикалық депрессияға айналды деп есептелді. Қлаймат жағдайлары қолайсыз болғанына қарамастан, депрессия күшейіп, дамуын жалғастырды. 14 қыркүйекте дауылды зерттеушілер Нидерланд Антиль аралдарының солтүстігінде Грета тропикалық дауылға айналды деді. Тропикалық дауылға айналғаннан кейін Грета солтүстік-батысқа қарай күшті жоғары қысымдық белдеудің әсерінен баяу күшейді. 30-шы параллель бойындағы жоғары қысымдық белдеудің болуымен дауыл Кариб теңізі арқылы батыс-солтүстікке қарай жылдам қозғалды. 16 қыркүйекте Грета Ямайкадан оңтүстікке қарай шамамен 275 миль (443 км) қашықтықта дауылға айналды. Ұлттық ураган орталығы (ҰҰО) бұл кездегі көздің Гондурас жағалауының солтүстік-шығысынан "әлдеқандай соқтығысқандай" болғанын, осының арқасында елдің көп бөлігі ең күшті желден құтылғанын хабарлады. 18 қыркүйекте сағат 07:10 UTC-де дауылды зерттеушілер Гондурас жағалауының солтүстігіндегі ең төменгі қысымды байқады, бұл жүйенің ең жоғары қарқындылығын анықтауға негіз болды. Осының нәтижесінде жүйе Саффир-Симпсон шкаласы бойынша 4-ші санаттағы дауылға айналды. Гондурасқа қарасты Бей аралдары арқылы өткеннен кейін, көздің тыныштығы үш-бес минутқа дейін сезілді. Құрлық үстінде тез әлсіреп, Грета 12 сағат ішінде Гватемалада тропикалық депрессияға дейін төмендеді. Каролинадан Мексика шығанағының ортасына дейінгі үлкен жоғары қысымдық белдеу Гретаны оңтүстік-батысқа бұрып, Тынық мұхитының шығыс жағына қарай жылжытты. 20 қыркүйекте сағат 00:00 UTC-де Шығыс Тынық мұхитындағы ураган орталығы (ШТҰО) Грета жағалаудан 30 миль (48 км) қашықтықта болғанда ескертулер беру жауапкершілігін өз мойнына алды. Көп ұзамай депрессия Тынық мұхитының шығысындағы жылы суларға шығып, қайта күшейді. 06:00 UTC-де депрессия тропикалық дауыл мәртебесіне қайта қол жеткізіп, ШТҰО-мен Оливия деп аталды. Бастапқыда солтүстікке қарай жылжығаннан кейін, Оливия баяу сағат тіліне қарсы айналым жасауды бастады. Жақын маңдағы кемелер мен радарлардың бақылауларына сүйене отырып, Оливия 22 қыркүйекте ең төменгі дауыл мәртебесіне жеткені есептелді. Мексика жағалауына қарай жылжығанда жүйе дауыл шегінен төмендеді; 19:00 мен 20:00 UTC аралығында Оливия Салина-Круздан шығысқа қарай 60 миль (97 км) жерде құрлыққа шықты. 23 қыркүйек күні таңертең Оливия Мексиканың Чиапас штатында тарап кетті. Грета-Оливия дауылы Атлантикадан Тынық мұхитына көшкен сирек кездесетін құбылыс, мұндай көшу кезінде тропикалық циклон мәртебесін сақтап қалған он төрт дауылдың бірі.

Әсері

Басында Грета Голландия Антиль аралдарында қатты жаңбыр жауды, бірақ ең күшті жел аралдың солтүстігінде болды. 18 қыркүйекте Белиз және Гватемала жағалауларына дауыл туралы ескерту жарияланды. Осы алдын ала ескертулер қаза болғандар санын азайтуға көмектесті. 1974 жылы Фифи дауылдың қайталануынан сескеніп, Гондурас үкіметі әскери, полиция және Қызыл Кресті дайындыққа келтірді. Алайда, осыдан төрт жыл бұрын аймақтағы өлімге себеп болған Фифи дауылдан өзгеше, Грета Гондураста өзендердің тасуына себеп болған жоқ. Пуэрто-Лемпирада шамамен 1500 тұрғыны, қаланың 7000 тұрғынының ішінде, дауыл кезінде бес үлкен ғимаратқа сиынды. Жағалау бойындағы он екі елді мекенде әскери шенеуніктер 656 үйдің қирағанын хабарлады, оның 278-і Пунта-Потокада болды. Жағалаудағы Бей аралдарында дауыл Гуанахада 26 үйді қиратты, көптеген шатырлар жоғалып, бірнеше қайықтар зардап шекті. Жақын орналасқан Роатан аралшасындағы үйлердің шамамен 75%-і желдің күшті соғуынан шатырларын жоғалтты. Гондураста бір адам қаза тапты.

Грета Белизде соңғы рет құрлыққа шыққанда, ең жоғары тұрақты жел Белиз қаласында тіркелді. Жағалаудағы Амбергрис Кейде желдің жылдамдығы жетті, және қатты жаңбыр жауды. Half Moon Caye-де дауыл маяктың негізін зақымдап, бірнеше кокос ағаштарын құлатты. Даңгригадағы дауыл кезіндегі су деңгейі қалыпты көрсеткіштен жоғары болды, бірақ су тасқынына себеп болмады. Белиз қаласындағы су деңгейі қалыптыдан жоғары болды, қалада көп зақым болған жоқ. Дауыл кезінде Белиз халықаралық әуежайы жабылды. Ішкі аймақтардағы қатты жел Гуанакасте ұлттық паркіне елеулі зақым келтірді. Белиз бойынша келтірілген залал 25 миллион долларға (1978 жылғы АҚШ доллары) бағаланды, және төрт адам қаза тапты.

Салдары

Гондураста болған дауылдың зардабынан кейін ел АҚШ-тан көмек сұрады. 1978 жылдың ортасында Тактикалық әуе қолбасшылығы Орталық Америкаға екі эскадрилья жіберді, ал Гондурастың өтінішіне жауап ретінде екі ұшақ төсек-орын, су және генераторлардан артық жүк жеткізді; сондай-ақ, бөлімшелер апаттан қорғау саласында маманданған 13 адамнан тұратын экипажды жөнелтті. Көмек Гондурас армиясы тарапынан таратылды. «Грета» даулынан кейін Белиз экономикасы, оның ішінде банан өндірісі де дауылдың келтірген зиянына қарамастан, өсуін жалғастырды. Атлантика мұхитындағы дауылдың салдарынан 1979 жылдың көктемінде Дүниежүзілік метеорологиялық ұйымның аймақтық дауыл комитеті «Грета» атауын қолданудан алып тастады. Бұл атау енді Атлантика бассейніндегі тропикалық жүйелерге ешқашан қолданылмайды.