Кіріспе

Америкалық музыкант

Клейтон музыкант қана емес, сонымен қатар ғалым болғандықтан, жас кезінде туған қаласы Нью-Бедфордта (Массачусетс штаты) әндер жинауды бастады. Университетте ол көрнекті фольклорші ғалымның оқушысы болды. Көп ұзамай ол Вирджинияның төбелері мен аңғарларын, сондай-ақ көршілес штаттарды аралап, аймақтың музыкалық мұрасын құрайтын әндерді іздеді. Далалық жазбалар жасау кезінде ол Этта Бейкер мен Хобарт Смитті "жариялады", олар кейіннен барлық уақыттағы ұлы музыканттар деп есептелді. Клейтон 1960-шы жылдардың басында Нью-Йорктегі Гринвич-Виллидж фольклор ортасының белгілі бір тұлғасына айналды. Ол Дейв Ван Ронк және Лиам Клэнси сияқты әртістермен жақын қарым-қатынаста болды, сонымен қатар Боб Диланның мансабының алғашқы жылдарында оның кеңесшісі және досы болды. 1962 жылы Дилан Клейтонның жазған әнін, оның ең танымал шығармаларының бірі "Don't Think Twice, It's All Right" әнінің негізі ретінде "қарызға алған" деген айып тағылды. Олардың жазу компаниялары арасындағы сот процесі соттан тыс шешілді, және екеуі бірнеше жыл бойы дос болып қалды. Клейтон 30 жасқа келгенде жеке өмірінде қиындықтарға тап болды, оның ішінде мансабына наразылық, гомосексуализміне байланысты күмәндер, маниакальды депрессия, есірткіге тәуелділік және осыған байланысты қамауға алу болды. Ол 1967 жылы өз өмірін өз қолымен аяқтады.

Алғашқы жылдар

Клейтон 1931 жылы Ұлы депрессияның алғашқы жылдары Массачусетс штатының Нью-Бедфорд қаласында Пол Клейтон Уортингтон болып дүниеге келді. Оның ата-анасы Клейтон Уортингтон мен Ада (Харди) төрт жыл бұрын неке қиып, Пол – олардың жалғыз баласы еді. Ауыр экономикалық жағдайға қарамастан, оның әкесі ұлттық компанияда сатушы болып жұмыс істеді, кейін басшылық қызметке көтерілді. Уортингтондар Аданың ата-анасымен бірге Нью-Бедфордтың батыс жағында, гүлденген Жаңа Англия портында тұрды. Алайда, Полдың ата-анасы, әсіресе Ада, өте қиын мінезді болды, күйеуі сапардан келген сайын дауласып, жанжалдасатын. Пол дүниеге келгеннен кейін төрт жыл өтпей, олар ажырасып кетті. Клейтон анасымен бірге оның ата-анасы Чарльз және Элизабет Хардимен бірге тұруын жалғастырды, ал музыкамен танысуы ертерек болды. Оның ата-анасы екеуі де музыкалық аспаптарда ойнайтын, әкесі банджо, анасы пианинода ойнайтын. Бірақ одан да зор әсерді оның әжесі мен атасы тигізді. Чарльз Харди теңізшілер мен құрлықтағы адамдардан үйренген әндерін орындады, ал Элизабет Канаданың Принс-Эдвард аралында өткен балалық шағынан әндерді әкелді. 1940-жылдардың ортасына келгенде Пол гитарада ойнауды үйреніп, әжесі мен атасынан үйренген дәстүрлі әндерді, сондай-ақ радиодағы халық музыкасы бағдарламаларын орындады. Ол мектептегі жинақтардан стандартты әндерді іздеп тапты, ал зерттеулерінің бірінде Нью-Бедфорд кит аулау мұражайына барғанда теңізшілер әндерінің түпнұсқа қолжазбаларын таба алды. Дәстүрлі музыканы үлкен аудиторияға жеткізу үшін радионың мүмкіндіктеріне қызыққан Клейтон Нью-Бедфордтың WFMR және кейін WBSM радиостанцияларында 15 минуттық халық музыкасы бағдарламаларын жүргізді. Өзінің материалдарын жазумен және хабарлаумен қатар, ол тікелей эфирде өзінің гитарасымен сүйемелдеп, жинаған дәстүрлі әндерді орындады. Оның бағдарламасы сәтті болғандықтан, аптасына бір сағатқа дейін ұзартылды. Ол осы кезде орта мектепте оқыды.

Фольклоршы

1949 жылы бітіргеннен кейін Клейтон Вирджиния университетіне оқуға түсіп, музыкалық білімін жетілдіруді мақсат етті. Оның профессорларының бірі – әйгілі фольклоршы Артур Кайл Дэвис кіші болды. Дэвис үш студентті, оның ішінде Клейтонды да өзіне жетеледі, оларға әндерді нотаға түсіруге, түсіндірмелер жазуға және университеттің тозуға шалқанған алюминий таспаларын жаңадан жазуға ұсыныс жасады. 1950 жылы Клейтонның ерекше музыкалық өнері Вермонт штатының АҚШ сенаторы Ральф Э. Фландерстің әйелі, сонымен қатар халықаралық деңгейде танымал фольклор сарапшысы Хелен Хартнесс Фландерстің назарын аударды. Фландрс Клейтонның үйіне, ол демалысқа келгенде, таспаға жазу құралымен келді және оның 11 әнін жазды. Рольдер ауысты. Енді Клейтонды зерттеп жатқан. "Клейтон 1949 жылы Вирджиния университетіне келіп, халық әндерін зерткен ғалым және 1929 жылғы «Вирджинияның дәстүрлі балладалары» кітабының авторы Артур Кайл Дэвис кішімен бірге оқыды. Кейін, аспирантурада оқып жүргенде, Клейтон «Вирджинияның тағы бір дәстүрлі балладалары» кітабын шығаруға көмектесті, терең зерттеулер негізінде кіріспелер жазып, Вирджиния фольклорлық қоғамының мұрағатындағы таспаларды нотаға түсірді". Сол жылы ол жаңа аспап – Аппалач дульцимерін таныстырды. Солтүстік Каролина, Кентукки және Вирджиниядағы дәстүрлі орындаушыларды іздеп, ол түрлі стильдерді үйренді, гитарадан гөрі дульцимерде шеберлік танытты. Аспап туралы жинаған білімі арқасында ол «Аппалач дульцимері» атты буклеттің авторы болды. Осы уақытта ол елді аралап, дәстүрлі орындаушылар мен әндерді іздеді. Саяхаттарын қаржыландыру үшін колледждерде, мектептерде, барларда және кофейняларда өнер көрсетті. Осы кезеңде Пол сахналық есімі ретінде әкесінің атын қолдана бастады. Клейтон Дэвистің «Вирджинияның дәстүрлі балладалары» (1960 жылы жарық көрген) кітабын редакциялауға көмектесуді жалғастырды. Ол зерттеулерін «Оңтүстік фольклоры» тоқсандық журналында жариялады және бір кезде дәстүрлі Вирджиния әндері туралы жеке кітап жазуды жоспарлады, бірақ ол жоба аяқталған жоқ.

Жеке өмір

Клейтонның жыныстық идентификациясы колледж кезінде қалыптасты. Университетте студенттердің басым көпшілігі ер адамдар болды, және гей субмәдениеті онда жылдар бойы болған. Университеттің консервативті құндылықтарына байланысты, бәрі құпия сақталды. Клейтон өмірі бойы өз жыныстық бағытын жасырып, тек жеке өмірінде ғана романтикалық қарым-қатынастарды басталды. 1966 жылдың ақпанында Пол және екі досы Шарлоттсвилл қаласындағы университет маңындағы үш үйге жасалған федералдық есірткіге қарсы операция кезінде ұсталды. Ұсталғанда ол: "Мен марихуанадан гөрі, қазір жазып жатқан 'Жүбек' (Gingerbread) әнімен көбірек алаңдамын" деген сөздерді айтқан. Рейд барысында бір унция марихуана табылды, бірақ 1967 жылдың 14 наурызында 36 жастағы фольклористке қарсы айыптаулар заңсыз алынған іздестіру ордерлеріне сүйене отырып тоқтатылды.

Өзін-өзі өлтіру

Есірткі бойынша айыпталу тоқтатылғаннан кейін бірнеше күн өткен соң, 1967 жылдың 30 наурызында Клейтон Нью-Йорктегі пәтерінде ваннаға электр жылытқышын қосып, өзіне қол жұмсады. Ол Массачусетс штатының Нью-Бедфорд қаласындағы Оук-Гроув зиратында жерленген.