Кіріспе

Генри Норрис (немесе Норрейс) (шамамен 1482 – 17 мамыр 1536) – король Генри VIII-нің жеке палатасында орындық күйеуі болған ағылшын сарай адамы. Патшаның жақын қызметшісі болғанмен, ол королева Анна Болейн бастаған сарайдағы топты да қолдады. Аннаның құрметінен айырылған кезде, ол оны опасыздық және зина жасауда айыптады. Ол кінәлі деп танылып, королеваның ағасы Джордж Болейн (Рочфорд виконты), сэр Фрэнсис Уэстон, Уильям Бреретон және Марк Смитонмен бірге өлім жазасына кесілді. Көптеген тарихшылар бұл айыптаулардың жалған екенін және Аннаны жою мақсатымен жасалған қастандық екенін айтады.

Отбасы

Көптеген дереккөздерге сәйкес Генрих Беркширдегі Яттендон қамалынан сэр Эдвард Норристің екінші ұлы, оның әйелі Фридесвид Ловелл, 8-ші барон Ловелл мен 5-ші барон Холандтың қызы Джон Ловелл, Нортгемптоншир және оның әйелі Джоан де Бомонт (шамамен 1440 – 5 тамыз 1466), Эденхэмде тұрған. Кейбір деректерде Эдвард Норрис 1487 жылы қайтыс болғаны да айтылады. Осыған орай, Генрихтің 1482 жылы туғаны туралы мәлімет сәйкес келеді. Алайда, Эрик Айвс Генрихтің 1490 жылдары туған, жасырақ екенін және ол "көрінетіндей Ричард Норристің екінші ұлы" екенін мәлімдеді. Ричард – Эдвардтың кіші інісі болған, бірақ Беркширге жасалған тексерулерде (1664/6) ол тек бір қыздың, Аннаның әкесі болды деп көрсетілген. Бұл оның 1522 жылы Генрихтің 1536 жылы өлім жазасына кесілгенге дейін мұра еткен Ұлы Шеффорд иелігімен сәйкес келеді. Егер ол сэр Эдвардтың емес, Ричардтың ұлы болса, онда ол осы иелікті мұраға алған болар еді. Сондықтан, осы жағдайда Айвстің қателік жасағаны мүмкін. Қай нұсқа дұрыс болса да, барлық дереккөздер Генрихтің әкесі, сэр Уильям Норристің 1487 жылғы 16 маусымда Розалар соғысының аяқталуымен бірге өткен Стоук шайқасына қатысқаны туралы келіседі. Генрихтің ағасы Джон Норрейс (шамамен 1481 – 21 қазан 1564), өмірі бойы төрт ағылшын монархына қызмет етті. Джон Англияның Генрих VII тұсында Корольдің эсквайры лауазымын атқарды, содан кейін Англияның Генрих VIII және Англияның Эдуард VI тұсында Сыртқы бөлме ушері болды, ал соңында Англияның Мэри I тұсында Құпия кеңестің бас ушері болды. Генрихтің анасының інісі, Франсис Ловелл, 1-ші виконт Ловелл (1454 – 1488 жылдан кейін), Розалар соғысы кезінде Йорк үйінің көрнекті жақтасы болды, бірақ Стоук шайқасынан кейін таңқаларлық түрде жоғалып кетті. Генрихтің тәтесі, Джоан Ловелл (1450 жылдан кейін – ? ? ), шамамен 1476 жылы Брайан де Степлтонға үйленді.

Атаудың жазылуы

Норрейс атауының кем дегенде екі мүмкін түбірі бар: солтүстіктен келген немесе солтүстікте тұрған адам (солтустік деген мағынаны білдіретін "noreis" немесе "norreis" сөзі болған), немесе басқаларға күтім жасаған адамнан ("norrice" сөзі медбике деген мағынаны білдіреді). 12 ғасырда "Noreis" есіміне және 1297 жылғы Йоркшир салық тізімінде Роберт ле Норис есіміне сілтемелер бар. Сенімсіз дереккөз: әрине.

Мансап

Генри Норрис жастық шағында сарайға келіп, король Генри VIII-нің жақын досы болды. Король оны Bedchamber мырзасы етіп тағайындады және оған көптеген лауазымдар берді, алғашқысы (1515 жылы) Винкфилдтегі Foliejon паркіне қараушылық болды. 1517 жылы ол корольдің жеке кабинетінде қызмет етті. 1518 жылы Саутгемптондағы жалпы таразыда, содан кейін итальян саудагерлерінің ірі сауда орталығында салмақшы болып жұмыс істеді. 1518/19 жылдың 28 қаңтарында ол Эвелм қаласының сот орындаушысы болып тағайындалды және 1519 жылы 50 марка (шамамен 33 фунт стерлинг) көлемінде жылдық сыйақы алды. 1520 жылы ол король Генрих VIII мен Франция королі Франциск I арасындағы «Алтын киім алаңы» деп белгілі болған кездесуге қатысты. 1523 жылы ол Букингемширдегі Лэнгли Нью паркіне күзетші болып тағайындалды және Уотлингтон қаласының сот орындаушысы болды. 1526 жылы ол сэр Уильям Комптонның орнына креслоның күйеу жігіті лауазымын иеленді және корольдің жеке кабинетінің мырзаларын басқарды. Айвс (2004) айтуынша, осы лауазымда ол корольдің сенімді серігі ғана емес, сонымен қатар корольдың ең жақын досы болған. Сол жылдың қазан айында ол Комптонның орнын басып, Black Rod-тың Gentleman Usher-і болды. Норрис Анна Болейннің жақтастарының наразылығына ұшырады, себебі Томас Вулсинің құлауына аз уақыт қалғанда ол кардиналға өз бөлмелерін ұсынды, өйткені кардинал әдейі баспанасыз қалдырылған еді. Вулси Ұлы мөрді тапсырған кезде ол қатысты. 1529 жылдың 24 қазанында Генрих Анна мен оның анасымен бірге Вулсидің мүлкін тексеруге барғанда ол корольдың жалғыз серігі болды. Ол сол кезде Путниде Генрихтің Вулсиге жіберген мейірімді хабарын жеткізді және Вулсидің құлдыраған халi оған әсер еткен сияқты. Сонымен қатар, 1529 жылы ол Винчестер епархиясының кірісінен жылына 100 фунт стерлинг мөлшерінде грант алды. 1531 жылы ол Солтүстік Уэльстің палаталысы болып тағайындалды. 1534 жылы Бомарис қамалының констеблі болды. 1535 жылы ол сэр Томас Мордың иелігінде болған бірнеше иеліктерді алды. Ол 1535 жылдың 4 мамырында Чартерхаус монахтарының өлім жазасына тартылуына куә болды, ал Генрих 29 қарашада оған Уоллингфорд қамалының маңызды констебльдік лауазымын берді. Норрис Анна Болейнге сарайда беделін нығайтуға көмектесіп, оның жақын достарының біріне және саяси билікке қол жеткізуге тырысқан топтың жетекшісіне айналды. Бұл оны монастырларды таратудың жетекшісі Томас Кромвельмен қақтығысқа түсірді. Норрис қайтыс болған кезде оның тәж сыйлықтарынан, лауазымдық жалақысынан, фермалардан және гранттардан түскен жылдық табысы 1241 фунт стерлинг 2 шиллинг 3 пенниге жетті, ал жеке көздерден түскен табысы осы көрсеткішті 1327 фунт стерлинг 15 шиллинг 7 пенниге дейін көтерді. Бұл табысқа қосымша сыйлықтар қосылғанда Норрис көптеген ақсүйектерден байып кетті.

Тұтқындау, сот және өлім жазасы

1536 жылы Анна Болейн патшаның құрметінен айырылды, ал Норрис жақын серігі және қолдаушысы болғандықтан, дереу қауіпке түсті. Қауіптің күшеюі 1536 жылғы 18 сәуірде Гринвичте француз елшісімен жүргізілген келіссөздердің нәтижесі болды. Томас Кромвельге Анна Болейн мен оның жақтастары оның жетістікке жетуіне кедергі келтіріп отырғаны анық болды, сондықтан корольдің келісімімен ол Аннаға, Норриске және тағы төрт сарайлыққа (Марк Смитон, Уильям Бреретон, сэр Фрэнсис Уэстон және Аннаның ағасы Джордж) қарсы жасалған мемлекеттік қасас айыбы бойынша дәлелдерді іздеуді және жинауды бастады. Норрис 1533 жылғы 6 қазанда Вестминстерде Аннаның қысымымен, 12 қазанда және қараша айында Гринвичте ізгіліксіздік жасады деген айыптама алды. Прокуратураның осы күндерді таңдауы қазір өте күмәнді және ойсыздыққа ұқсайды. Сол кезде Анна Гринвичте болды, Вестминстерде емес, және 7 қыркүйекте Елизаветаның дүниеге келгенінен кейін денсаулығын қалпына келтіріп жатты. Сонымен қатар, нақты айыптамалардан басқа, түрлі уақытта және түрлі орындарда ізгіліксіздік жасады деген жалпы айыптама да болды. Көптеген тарихшылар барлық айыптамалар жалған екенін есептейді. 9 мамырда Вестминстер залында үлкен қазылар алқасы жиналды және Уайтхоллда жасалған қылмыстарға жауап беруге негіз бар екенін шешті. Бұл отырысқа бас судья Джон Болдуин және оның алты судья әріптесі төрағалық етті. 10 мамырда Болдуин үш көмекшісімен Депфордқа барды, онда Кент қазылар алқасы Гринвичте болған оқиғаларға жауап беруге негіз бар екенін анықтады. Қолдағы шешімдермен Кромвель жоғары текті емес төрт адамның (яғни Норрис, Уильям Бреретон және сэр Фрэнсис Уэстон, олар жер иелері болды, және Марк Смитон, ол қарапайым адам болды) сот процесін ұйымдастыруға кірісті. Сот процесі 12 мамырда Вестминстер залында өтті. Қазылар алқасы Анна Болейннің ісіне қарсы болуға немесе айыпталушылардың бірімен жеке антагонизмде болуға себептері бар адамдармен, сондай-ақ Аннаның әкесі Томас Болейнмен, оның ағасы Норфолк герцогымен және 13 жыл бұрын үйленгісі келген Генри Персимен, Нортумберлендтің 6-шы графымен құрылды. Патшаның үй шаруашылығын басқарушысы сэр Уильям Полет судьялардың бірі болды. Төрт айыпталушы да барлық айыптамалар бойынша өзін кінәсіз деп жариялады, Смитонды қоспағанда, ол қарапайым адам болғандықтан, азаптауға ұшырады және ізгіліксіздік жасады деген бір айыптаманы мойындады. Айыпталушылар қорғанысқа ешқандай көмексіз, ескертусіз, сол жерде-ақ өздерін қорғауға мәжбүр болды. Прокурорлар кінәлі деп үкім шығарды. Төрт айыпталушыға да аспанға тігіліп, төрт бөлікке бөлінетін жаза тағайындалды. Олардың барлығы патша сарайында қызмет еткендіктен, жаза жазалаушының балтасымен бас кесуге ауыстырылды. 1536 жылғы 17 мамырда Тауэр төбесінде жаза орындалды. Басқа айыпталушылар сияқты, олар мұқият таңдалған сөздермен өздерінің кінәсіздігін көрсетті, ал Норрис қатаң жазалау әдісін қайта қолдану қаупіне бармады және сол себепті ағаш бағанасында аз сөйледі. Сэр Роберт Нонтонның айтуынша, Елизавета I оның есімін әрдайым құрметтеген, өйткені ол "асыл мақсат үшін және анасының кінәсіздігін қорғауда" қайтыс болды деп сенді.

Портреттер

Вулф Холл, Хиллари Мантелдің «Вулф Холл» және «Денелерді көтеріңдер» тарихи романдарынан бейімделген BBC Two телесериалында Гарри Норристі Люк Робертс сомдады. «Тюдоры» (2007-2010), Showtime түпнұсқалық сериалында Генри Норристі Стивен Хоган сомдады.