Матти Каспи: Өмір және шығармашылық жолы

Кіріспе

Мати Каспи – израильдік композитор, музыкант, әнші, аранжировщик және лирик. 1949 жылы туған ол Израильдің ең белгілі музыканттарының бірі саналады. Оның музыкалық стиліне классикалық музыка, бразилиялық және латын американдық музыка, джаз, рок және басқа да жанрлар ықпал етеді. Саша Аргов оған зор әсер еткен ақындардың бірі болды; Каспи Арговпен бірлесіп оның әндерінен екі альбом жазды.

Өмірбаян

Каспи 1949 жылы Батыс Ғалилеядағы Ханита кибуцінде дүниеге келді және оның әкесінің әкесі румындық тегінен шыққан. Ол Нахария консерваториясында фортепианоны оқыды. Әскери қызметтен кейін Галия Суперштейнге үйленді, бірақ бір жылдың ішінде олар ажырасты. 1972 жылы актриса Дорин Любецкимен танысып, үш жылдан соң үйленді. Олардың екі баласы болды: Брит (1981 жылы туған) және Бар (1985 жылы туған). 1990 жылы отбасылық мәселелерге байланысты Каспи әйелінен ажырасып, Ракель Венгермен танысты. Жаңа жұп Канадаға эмиграциялады. Олар 1994 жылы Калифорнияда неке қиды. Олардың екі баласы болды: Суян (1992 жылы туған) және Шон (1995 жылы туған). Каспиге Беверли-Хиллз раввиндік соты ажырасуға рұқсат берді, бірақ сол кезде Израильдегі сот ісі әлі де қаралып жатты. 1997 жылы Каспи Израильге оралды және бірнеше концерттерде өнер көрсетті, соның ішінде Арад фестивалінде. 2002 жылы Тель-Авив соты 1994 жылы Ракельге үйленген кезде ол Доринмен заңды түрде үйленгенін анықтады және оны көп әйел алуға кінәлі деп тапты. Сот оған алты айға шартты түрде бас бостандығынан айыру және кішкентай айыппұл салды. Аудандық сотқа шағым жасау сәтсіз аяқталды, ал 2004 жылы алғашқы үкім күшінде қалды.

Музыкалық мансап

Бала кезінде Каспи фортепиано сабақтары арқылы музыкаға деген қызығушылық танытты. Ол 16 жасында алғаш рет «Кол Исраэльдің» «Тешуот Ришонот» жасөспірімдерге арналған таланттар шоуында өнер көрсетті. Келесі жылы «Лейзан Кипурим» әнін жазды. Израиль қорғаныс күштеріндегі міндетті әскери қызметін өткеру үшін ол Оңтүстік командалық труппасымен бірге өнер көрсетті. Екі досы – Гади Орон мен Я’аков Ноймен есімді достарымен бірге «Үш семіз адам» триосын құрды. Осы триомен Каспи өзінің алғашқы үлкен хиті «Ani Met» (Мен өліп жатырмын) әнін шығарды. Каспи әскери қызметтен кейін «Үш семіз адам» триосы «Оларға бәрібір» триосы болып өзгерді. Йом Киппур соғысында ол Леонард Коэнмен бірге әскер базаларын аралады, ал Коэн 1974 жылы Каспимен бірге «Lover Lover Lover» әнін аранжировкалады. 1970 жылдары ол тағы бір израильдік ән жазушы Эхуд Манормен тығыз жұмыс істеді және ең танымал әндерінің бірнешеуін шығарды: «Lo Yadati SheTelchi Mimeni» (Сен мені тастап кететініңді білмедім), «Brit Olam» (Махаббат туралы келісім) және «Shir HaYonah» (Көгершін әні). Келесі ондаған жылдар бойы Каспи жемісті музыкалық мансапқа ие болды, ондаған пластинкалар шығарды және сол кездегі ең ірі және танымал израильдік артистермен: Шломо Гроних, Эхуд Манор, Йехудит Равиц және Шаллом Ханокпен бірлесіп жұмыс істеді. Ол тағы бірнеше альбом шығарды, соның ішінде 2017 жылы жарық көрген «Like in a Dance» альбомы да бар. Каспи шамамен 1000-ға жуық ән шығарды, олардың арасында ескі әндердің ремикстері де, оның түпнұсқалық шығармалары да бар. Оның музыкалық стилі, әсіресе гармониясы мен халыққа кең таралған жазу стилі жақсы белгілі. Музыка зерттеушісі Ципи Флейшер былай деді: «Ол өзінің әріптестері арасындағы гений, ол әлем музыкасы тарихында маңызды кезеңді белгіледі. Каспи өзінің жаңа музыкалық тілін ойлап тапты. Оның гармониясын талдағанда мен әр жолы қайта-қайта таңғаламын. Оның орындаушы, аранжировщик және дирижер ретінде жұмыс істеуі белгілі бір ұялшақтық пен іштен қараушылықты қалыптастырды, бірақ шындығында ол музыкалық жабайы адам. Ол осы аймаққа батыстық стандарттар мен жаңашылдықты әкелді». Кейбір израильдік артистермен (әсіресе Рики Галмен) ол композитор ғана емес, продюсер рөлін де атқарды. Рикидің 1996 жылғы «I Love You More» альбомы үшін ол толық өндіріс пен ән жазуға жауапты болды. Кем дегенде бір рет, 1976 жылғы «Евровидение» ән байқауында, ол дирижер ретінде де қызмет етті, Голландияның «Metropole Orkest» оркестріне өзінің «Emor Shalom» композициясын орындауға жетекшілік етті, оны Chocolate, Menta, Mastik орындады, сонымен қатар аранжировкасын да Каспи жасады.

As a child, Caspi developed an interest in music through his piano lessons. His first public appearance as a performer was at the age of 16, performing on Kol Yisrael's Teshu'ot Rishonot, a talent show directed at teenagers. He recorded a song, "Leiẓan Kippurim", the following year. For his mandatory service in the Israel Defense Forces, he performed with the Southern Command Troupe. He formed a trio with two of his friends, Gadi Oron and Ya'akov Noy, called The Three Fat Men. With this trio Caspi came out with his first big hit, "Ani Met" (I am dying). After Caspi's military service, The Three Fat Men became the They Don't Care trio. In the Yom Kippur War he toured army bases along with Leonard Cohen, who arranged his 1974 song "Lover Lover Lover" with Caspi. During the 1970s he worked closely with Ehud Manor, another Israeli songwriter, and released some of his most popular songs: "Lo Yadati SheTelchi Mimeni" (I Didn't Know You Would Leave Me), "Brit Olam" (Covenant of Love), and "Shir HaYonah" (The Song of the Dove). Over the next few decades, Caspi had a prolific musical career, released dozens of records and collaborated with some of the biggest and most well known Israeli artists of the time: Shlomo Gronich, Ehud Manor, Yehudit Ravitz, and Shalom Hanoch. He has released several more albums, of which the latest is Like in a Dance, released in 2017. Caspi has released close to 1,000 songs, both remakes of older songs and his original creations. His musical style is well known, especially for his harmony and popular writing style. Musicologist Tzipi Fleischer said:
"He is the genius among his fellow artists, he set an important milestone in the history of the music of the world. Caspi has invented his own new musical language. As I sit and analyze his harmonies I find myself amazed all over again each time. The fact that he functions as the performer, arranger and conductor has formed a certain reservedness and introversion, but the truth is that he is a musical wild man. He is the one who promoted sophistication and western standards to the region." With some Israeli artists (chiefly Riki Gal), he not only took on the role of composer, but also of the producer. For Riki's 1996 album (I Love You More), he took responsibility for complete production and also songwriting. At least once, at the 1976 Eurovision Song Contest, he also served as a conductor, leading the Netherlands' Metropole Orkest in his composition "Emor Shalom", performed by Chocolate, Menta, Mastik and also arranged by Caspi.