Кіріспе

Айронтон – АҚШ, Огайо штатының Лоуренс округінің орталығы және қаласы. 2020 жылғы халық санауы бойынша халқы 10 571 адамды құрайды. Огайо өзенінің жағасында, Огайо штатының ең оңтүстігінде орналасқан. Батыс Вирджиния штатындағы Хантингтон қаласынан солтүстік-батысқа қарай 32 шақырым (20 миль) қашықтықта, Хантингтон–Ашленд қалалық агломерациясының құрамында жатыр. Қаланың аты "темір қаласы" деген сөздің қысқартылған түрі, себебі ол темір өнеркәсібімен тығыз байланысты болған. Сондай-ақ, Айронтон Танксы – алғашқы кәсіби футбол командаларының бірі болды.

Тарих

Айронтон 1849 жылы осы аймақтағы белгілі шойын өндіруші Джон Кэмпбелл құрған қала. Ол Айронтонды Огайо өзені бойындағы орналасқандығы үшін таңдады, себебі бұл темір кенін өзен бойымен төменге қарайғы сауда орындарына су арқылы тасымалдауға мүмкіндік беретін еді. 1850 жылдан 1890 жылға дейін Айронтон әлемдегі маңызды темір өндірушілерінің бірі болды. Англия, Франция және Ресей осындағы сапалы темірді соғыс кемелері үшін сатып алатын. Мұнда өндірілген темір АҚШ-тың алғашқы броненосец кемесі – USS Monitor құрамына енді. Айронтон кеншілер мен теміршілерге байланысты күнәлі істерге және жамандыққа көз жұмып, ыстық қабақ танытпағандығымен де әйгілі болды.

Жер асты темір жолы мен азаматтық соғыс

Огайо өзенінің жағасында орналасқан Иронтон, Солтүстікке қашып, еркіндік іздеген құлдар үшін "Жер асты теміржолының" маңызды торабына айналды. Джон Кэмпбелл және қаланың басқа да жетекшілері құлдарды сапарлары барысында өз үйлерінде жасырып, қорғады. Америка Азамат соғысы кезінде, жергілікті әскери полктер Иронтон лагерінде жиналып, орналасып, жаттығудан өтті, ол лагерь округтік жәрмеңке алаңында орналасқан еді.

Темір өнеркәсібінің экономикасының өзгеруі

Ирonton қаласының құлдырауы темір нарығының өзгеруіне байланысты болды. Сонымен қатар, ел темірге деген қажеттіліктен болатқа көшуде еді. 19 ғасырдың соңындағы жалпыұлттық экономикалық төмендеуден кейін Ирonton енді дамымады. 1906 жылы Norfolk and Western темір жолы қала орталығында жаңа теміржол стансасын салды, ол 20 ғасырдың ортасына дейін жұмыс істеді. Екі ірі су тасқыны (1917, 1937) қала мен оның индустриясына кең ауқымда зиян келтірді. Екінші су тасқыны Ұлы депрессия кезінде болды; темір индустриясының өзгеруімен бірге ол қаланы қиратты. Темір индустриясы төмендеді, бұл басқа салаларға да әсер етті. Темір индустриясы жабылып, Ирonton оларды алмастыратын ештеңе таппады. Индустриялық қала болғандықтан, Ирonton аймаққа басқа да ауыр индустрияны тартуға тырысты. Allied Signal және Alpha Portland Cement сияқты компаниялар қалада құрылыс салды. Аймақ балама экономика құруда қиындықтарға тап болды. 2004 жылға қарай Alpha Portland Cement және Allied Signal екеуі де жойылды, ал Ирonton халқы 1950 жылғы ең жоғары көрсеткіштен шамамен 30%-ға азайды. (Төмендегі АҚШ халық санағының кестесін қараңыз.)

Кәсіби футбол және Алғыс айту күнінің футбол дәстүрі

Айронтонда АҚШ-тағы алғашқы кәсіби футбол командаларының бірі болды, оны Айронтон Танк деп атады. Команда 1919 жылы құрылып, 1930 жылға дейін ойнады. Бұрын Танктер пайдаланған футбол алаңы қазір Иртон орта мектебінің футбол командасы – Иртонның ұрыс жолбарыстарының үйі. Танктер қазір Ұлттық футбол лигасының Детройт Лайондарының Алғыс айту күніне арналған ойынының дәстүрін қалыптастырды. Танктер 1920 жылы Алғыс айту күнінен кейінгі күні қалалық қарсыласы Ломбардтармен ойын ойнап, 26:0 есебімен жеңіске жетті. 1922 жылы олар Алғыс айту күні, 30 қарашада Хантингтон Бустерстерді 12:0 есебімен ойнап, жеңді. Танктер бұл ұлттық мерекеде 1930 жылға дейін, Танктердің соңғы маусымына дейін ойнауды жалғастырды. Бірнеше Танк ойыншылары (соның ішінде Гленн Преснелл) футбол карьерасын жақын маңдағы Портсмут Спартандарына қосылып жалғастырды, олар 1933 жылғы маусымнан кейін таратылғанға дейін жыл сайынғы дәстүрді сақтап келді. Спартандардың активтерін бизнесмен Г. А. Ричардс сатып алып, Детройтке көшірді, онда олар «Арыстандар» деп аталды. Ричардс билет сатуды жақсарту жолдары туралы сұрағанда, ойыншылар Алғыс айту күні әрқашан көп көрермен жиналатынын айтты. Ол дереу Детройтте алғашқы Алғыс айту күні ойынын ұйымдастырды.

География

АҚШ Халық санағы бюросы мәліметтері бойынша, қаланың жалпы ауданы 4,46 шаршы миль (12 км²), оның ішінде 4,16 шаршы миль (11 км²) құрлық, ал 0,30 шаршы миль (1 км²) су алабын құрайды.

Климат

Иронтон ылғалды субтропикалық климаттың (Koppen Cfa) солтүстік шегінде орналасқан, бұл Огайоның оңтүстігі мен Кентуккидің солтүстігіне тән. Аймақта нақты төрт маусым байқалады. Қыстары салқыннан суыққа дейін ауытқып, жұмсақ күндерімен, ал жаздары көбінесе ыстық және ылғалды болады, жыл бойы мол жауын-шашын жауады. Иронтон өсімдік әлемі жағынан көбінесе ауыспалы сипатқа ие, ландшафттағы көк шырша, магнолия және кейде Таулық Оңтүстікте кездесетін инелі пальма сияқты дәстүрлі солтүстік ағаштарымен ерекшеленеді.

2010 жылғы санақ

2010 жылғы халық санауы бойынша қалада 11 129 адам, 4817 шаруашылық және 2882 отбасы тұрды. Халық тығыздығы – 5382 тұрғын үй, орташа тығыздығы көрсетілген. Қала тұрғындарының этникалық құрамы: 92,6% ақ нәсілді, 4,7% афроамерикалық, 0,2% американдық үндістер, 0,3% азиялық, 0,1% басқа нәсілдерден және 2,1% екі немесе одан көп нәсілді. Кез келген нәсілге жататын испан немесе латын американдықтары халықтың 0,5% құрады. 4817 шаруашылықтың 28,1% 18 жасқа дейінгі балаларымен бірге тұрады, 39,0% – бірге тұратын жұбайлар, 15,3% – күйеуі жоқ әйелдер, 5,5% – күйеуі жоқ еркектер, ал 40,2% – отбасы емес. Барлық шаруашылықтың 35,9% жеке адамдардан тұрады, ал 16,2% 65 жасқа толған немесе одан асқан жалғыз адамдар тұрады. Шаруашылықтың орташа мөлшері 2,23 адамды, ал отбасының орташа мөлшері 2,87 адамды құрады. Қала тұрғындарының орташа жасы 42,1 жас. Тұрғындардың 21,1% 18 жасқа дейін, 8,6% 18 мен 24 жас аралығында, 23,8% 25 пен 44 жас аралығында, 27,1% 45 пен 64 жас аралығында және 19,2% 65 жасқа толған немесе одан асқан. Қаланың жыныстық құрамы: 47,1% еркек және 52,9% әйел.

Қала орталығындағы тарихи аудан

Downtown Ironton тарихи ауданы Огайо штатының Лоуренс округіндегі тарихи орындардың ұлттық тізіліміне енгізілген. Ауданға 1850 жылдан 1974 жылға дейінгі кезеңді көрсететін ерте коммерциялық және заманауи архитектуралық стильдегі ғимараттар кіреді. Бұл ғимараттарда кеңселер, қалалық әкімдік, қаржылық мекемелер, мәжіліс залдары, АҚШ пошта бөлімшелері, кәсіби қызметтер көрсету орталықтары және теміржол саласына қатысты құрылыстар орналасқан.

Еске алу күні

Еске алу күніне арналған шараларға қайырымдылық жәрмеңкесі, ойын-сауықтар, қолөнер бұйымдары, үрмелі көңіл көтеру құралдары, тағамдар мен музыкалық қойылымдар кіреді. 1868 жылы құрылған Иртон-Лоуренс округінің Еске алу күні шеруі – АҚШ-тағы үздіксіз өткізіліп келе жатқан ең көне Еске алу күні шеруі. Бұрынғы қала әкімі Катрина Кит 2019 жылғы қарашада өткен сайлауда 2082 дауысқа қарсы 827 дауыспен жеңіліске ұшырады, бірақ сайлау жеңімпазы Сэм Крамблиттің штат заңнамасына сәйкес қалада лауазым атқаруға құқығы жоқ деп сотқа шағым түсірді; аталған шағым Огайо Жоғарғы соты тарапынан 2019 жылғы қарашаның соңында қабылданбады.

Білім

Иртон қаласындағы мемлекеттік білім беру Иртон қалалық мектеп округі арқылы жүзеге асырылады. Оған Іронтон жоғары мектебі (9-12 сыныптар), Іронтон орта мектебі (6-8 сыныптар) және Іронтон бастауыш мектебі (K-5 сыныптар) кіреді. Жеке білім беруге Сент-Джозеф орталық жоғары мектебі және Сент-Лоуренс орталық бастауыш мектебі жатады. Огайо университетінің ең ірі бөлімшесі – Огайо университетінің Оңтүстік кампусы Иртон қаласында орналасқан.