Кіріспе
Индиана штатының штаттық үйі – АҚШ-тың Индиана штатының бас қаласының ғимараты. Онда Индиананың Бас Ассамблеясы, Индиана губернаторының кеңсесі, Индиана Жоғарғы Соты және басқа да штаттық лауазымды тұлғалар орналасқан. Штаттық үй Индианаполис қаласының 200 West Washington Street мекенжайында орналасқан. 1888 жылы салынған бұл ғимарат штаттық үкімет орналасқан бесінші ғимарат. Алғашқы штаттық үй Индиана штатының Коридон қаласында орналасқан, ол әлі де сақталған және мемлекеттік тарихи ескерткіш ретінде күтіледі. Екінші ғимарат – Марион округінің ескі соты, ол 20-ғасырдың басында бұзылып, жаңасымен ауыстырылды. Үшінші ғимарат Парфенон үлгісінде салынған, бірақ 1877 жылы құрылыстық кемшіліктерге байланысты жарамсыз деп танылып, қазіргі штаттық үйдің орнына бұзылды.
The Indiana Statehouse is the state capitol building of the U. S. state of Indiana. It houses the Indiana General Assembly, the office of the Governor of Indiana, the Indiana Supreme Court, and other state officials. The Statehouse is located in the capital city of Indianapolis at 200 West Washington Street. Built in 1888, it is the fifth building to house the state government. The first statehouse, located in Corydon, Indiana, is still standing and is maintained as a state historic site. The second building was the old Marion County courthouse which was demolished and replaced in the early 20th century. The third building was a structure modeled on the Parthenon, but was condemned in 1877 because of structural defects and razed so the current statehouse could be built on its location.
Бірінші штаттық үй (18161824)
1816 жылы Индиана штаты құрылғанда, оның астанасы Корайдон қаласында орналасқан. Капитолийдің алғашқы ғимараты – қарапайым, екі қабатты әктас ғимарат, 1813 жылы Индиана территориясының заң шығарушы органын орналастыру үшін салынған. Ғимаратты ертедегі аумақтық заң шығарушы орган мүшесі Деннис Пеннингтонға тиесілі компания салдырды. Құрылысы 1500 долларға бағаланды, ақшаны Гаррисон округының тұрғындары төледі, және үш жылда аяқталды. Оның ұзындығы мен ені 40 фут, қабырғалары 2 фут қалыңдықпен, ал төбесі 10 фут биіктікте болды. Ғимарат жақын жердегі карьерден алынған әктаспен салынған және сол кезде штаттың ең үлкен ғимараттарының бірі болды. Капитолийде үш бөлме болды, бірақ ол мемлекеттік басқару үшін көше ар жағына қосымша кеңселер салуға мәжбүр еткен мемлекеттік үкімет үшін тез арада тым кішкентай болып қалды. Штаттық үйдің төменгі қабатын Индиананың Өкілдер палатасы пайдаланды. Жоғарғы қабат екі бөлмеге бөлінді: бірі Индиана штатының Сенаты үшін, екіншісі Индиананың Жоғарғы соты үшін, олардың арасында тар дәліз болды. 1824 жылы мемлекеттік үкімет Индианаполиске көшірілгеннен кейін, ғимарат Гаррисон округына сот үйі ретінде пайдалануға берілді. Ескі капитолий ғимараты бүгінге дейін сақталған және қазір мемлекеттік тарихи ескерткіш болып табылады.
Марион округінің соты (18251835)
1824 жылы желтоқсанда штаттық үкімет Индианаполиске көшірілген кезде, үкімет Марион округінің сотында орналасты. Сот ғимараты 1822 жылы Индианаполис жаңа астана ретінде таңдалғаннан кейін мемлекеттік қаражат есебінен салынған. Сот ғимараты он жыл бойы штаттық астана ғимараты қызметін атқарды. Сол кезде Индианаполис шекаралық аймақ болды, ең жақын маңызды елді мекеннен шамамен 97 шақырым (60 миль) қашықтықта орналасқандықтан, ірі құрылыс жүргізу қиынға соқты. Индианаполиске көшу ауыр міндет болды. Ол кезде Коридоннан жаңа астанаға атпен сапар жасауға он бір күн кеткен. Жағдайды усложындырған нәрсе – жол болмады, сондықтан қысқы сапар кезінде солтүстіске қарай жылжыған керуенге арналған жол тығыз орманды аралап кесіп өту қажет болды. Керуен үлкен болды, себебі оның құрамында мемлекеттік қазына, мемлекеттік кітапхана, мемлекеттік тіркемелер, Бас Ассамблеяның, Жоғарғы Соттың және атқарушы кеңселердің жиһаздары, сондай-ақ керуеннің ұзақ сапарында көмектесетін көптеген құрал-жабдықтар бар еді. Штаттың қазынашысы, полковник Сэмюэл Меррилл Бас Ассамблеямен көшуді қадағалауға уәкілдік алды. Ақырында, үкіметті Индианаполиске көшіруге бір айдан астам уақыт кетті. Бас Ассамблеяның бірінші сессиясы 1825 жылдың қаңтарында осы жерде өтті. Штаттық ғимарат көк әктастан салынған, екі қабаттан тұрды. Төменгі қабатта губернатор мен Жоғарғы Сот, ал жоғарғы қабатта заң шығарушы орган орналасқан, әрбір үйдің жеке қанаты болды. Жаңа ғимараттағы алғашқы сессияда заң шығарушы орган 1836 жылғы Ішкі жақсарту туралы заңды (көбінесе Мамонттық жақсарту заңы деп аталады) қабылдады, ол бірнеше жобаларды, соның ішінде жолдарды, каналдарды және кейінірек теміржолдарды қаржыландырды. Бұл ғимарат тарихында көптеген маңызды оқиғаларға куә болды, соның ішінде Авраам Линкольннің табыты осында қойылған.
Уақытша құрылғылар (1877-1888)
Үшінші штаттық ғимарат 1876 жылы бұзылуға ұшырағанда, үкімет оны тастап кетті. Бас Ассамблея 1865 жылы салынған және бұрыннан Жоғарғы Сотқа орналасқан үлкен кеңсе ғимаратына көшірілді. Губернатор мен атқарушы аппарат тағы бір кеңсе ғимаратына көшірілді. Осы кеңсе ғимараты жаңа штаттық үй салынып бітіспеген аралықта мемлекеттік үй ретінде пайдаланылды. 1887 жылы, жаңа штаттық үй толыққаннан бұрын, төменгі қабаттарының жеткілікті бөлігі үкіметке тығыз кеңседен шығып, жаңа ғимаратта отырыстар өткізуге мүмкіндік берді.
Құрылыс
XIX ғасырдың ортасында Индиана штатының халқы тез өскендіктен, штат үкіметінің көлемі де артты, бұл бұрынғы Капитолий ғимаратын тығыздырып жіберді. 1865 жылы дамып келе жатқан үкіметтің бір бөлігін орналастыру үшін мемлекеттік кеңсе ғимараты салынды, ал Жоғарғы Сот және бірнеше басқармалар жаңа ғимаратқа көшірілді. 1877 жылы штаттық ғимарат құлаған кезде штатта нақты Капитолий ғимараты болмады, губернатор Джеймс Д. Уильямс әкімшілігі қазіргі штаттық Капитолийді салуды ұсынды. Бұл жоспар 1878 жылғы Индиана штатының Бас Ассамблеясының заң шығару сессиясында бекітілді. Үшінші штаттық Капитолий ғимараты бұзылғаннан кейін жаңа ғимарат сол жерде салынды. Жаңа ғимаратты салуға екі миллион доллар (АҚШ) қаражат бөлінді және ол 1888 жылы аяқталды. Өзінің шағыншылдығымен танымал губернатор Уильямс жобаны 1,8 миллион долларға аяқтап, артық 200 мың долларды жалпы қорға қайтарды. Комиссия мүшелері, соның ішінде бұрынғы Азамат соғысының генералы және инженер Томас А. Моррис жобаны жоспарлап, қадағалауды жүзеге асырды. Құрылысты Индианаполистік сәулетші Эдвин Мэй жобалады. Бұрынғы штаттық ғимаратты салу кезінде жасалған қателіктерді қайталамау үшін заң шығарушы орган жаңа Капитолийді көптеген жылдарға берік тұру үшін мықты негізде салуды талап етті. Құрылыс 1880 жылы басталды және іргетас 28 қыркүйекте қаланды. Сол жылдың ақпан айында Эдвин Мэй қайтыс болды, ал Адольф Шерер құрылыс барысында қадағалауды жүргізді. Ішкі кеңістік итальяндық Ренессанс стилінде безендірілді. Мүмкіндігінше Индиана штатына тән материалдар қолданылды. Есіктер Индиана еменінен жасалды, ал құрылыста Индиана әктасы пайдаланылды. Ғимараттың іргетасы – Спенсер, Индианада кеннен алынған он тонналық әктас блок. Орталық күмбез 1883 жылы аяқталды. Индианаполисте электр желісі болмаса да, ғимарат электр қуатына қосылды. 1887 жылы жаңа Капитолий алғашқы заң шығару сессиясын өткізуге жеткілікті деңгейде аяқталды. Құрылыс сегіз жылға созылды және ғимарат 1888 жылдың қазан айында толыққанды аяқталды. Биіктігі 256 футқа (78 м) жететін ғимарат аяқталған кезде штаттың екінші ең биік ғимараты болды. Іргетасқа тесік қазылып, ішіне қырық екі зат салынған уақыт капсуласы орналастырылды. Олардың ішінде барлық мемлекеттік мекемелердің жылдық есептері, Киелі кітап, Индианада өсірілетін бірнеше дақылдардың үлгілері, бірнеше жаңа монеталар, жергілікті карталар мен газеттер, Индианаполистің тарихы туралы кітап және қаладағы көптеген мекемелердің буклеттері болды. Жоғарғы Соттың 70 мың томдық заң кітапханасы үшінші қабатта орналасқан. Үшінші қабатта сондай-ақ Палата, Сенат және Жоғарғы Сот палаталары орналасқан, ал төртінші қабатта Индиана апелляциялық сотының сот залы және Соттағы он бес судьяның тоғызының кеңселері орналасқан. Ғимарат штаттың барлық үкіметін орналастыру мақсатымен салынды. Индиана – үкіметтің үш тармағы да бір тарихи ғимаратта жұмыс істейтін сирек штаттардың бірі. Бірнеше онжылдықтар бойы барлық мемлекеттік басқармалар ғимарат ішінде орналасқан, бірақ үкімет тағы да құрылыстың көлемін басып озғанда; штаттың көптеген басқармалары біртіндеп ғимараттан шығарылды. қайта жаңарту жұмыстары 1995 жылға дейін жалғасты. Қайта жаңарту барысында мемлекеттік үйдің барлық тас жұмыстары, мәрмәр, гранит және әктас бағаналар мен блоктардан тұратын бөліктері тазартылып, жылтыратылды. Ғимараттың барлық ағаш жұмыстары жөнделді немесе ауыстырылды. Орталық күмбездегі жарылған шыны ауыстырылды. Ғимараттың жарығы бастапқы жобаларға негізделген жаңа шамдармен жаңартылды, ал ішкі қабырғалардың көпшілігі қайта боялды. Ғимаратты XXI ғасыр технологиясына дайындау үшін жаңа деректер желісі орнатылды. Штаттық үй апта ішінде және демалыс күндері таңертеңгілікте экскурсиялар үшін ашық.
Қоғамдық көркем шығармалар
Мемлекеттік үйдің ішінде және төңірегінде Индиана штатының тарихымен байланысты маңызды тұлғалар мен оқиғаларды бейнелейтін 40-тан астам қоғамдық өнер туындылары орналасқан. Бұл жинақ 130 жылдан астам уақытқа созылған, түрлі техникаларда жасалған көркемдік шығармаларды қамтиды.