Кіріспе

Коулунның тарихи ғимараты, Гонконгтың Яу Ма Тей театры (кейде "Яумати театры" деп транслитерацияланады), бір кезде Коулундағы ең ірі театр болған, Гонконгтың Яу Ма Тей ауданында Уотерлоо жолы мен Қайта иелену көшесінің қиылысында орналасқан. Ол "ІІ санаттағы тарихи ғимарат" ретінде жіктеледі. Бұл Коулундағы Екінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі жалғыз сақталған театр. Жақында ол кантон операсы үшін арналған алаңға айналдырылды. Тағы бір тарихи құрылым – Яу Ма Тей жеміс базары театрымен іргелес, Қайта иелену көшесінің ар жағында орналасқан.

Яу Ма Тэй ауданы

Коулунның оңтүстігінде орналасқан Яу Ма Тэи (немесе) бір кездері ауыл болған, қазір Гонконгтың ең тарихи аудандарының бірі. 1860 жылы Коулун британдықтардың басқаруына дейін Яу Ма Тэи тарихи құжаттарда Кун Чунг деп белгіленген, оның жағажайы мен шығанағында Танка балықшылары шоғырланған. Бүгінде Гонконг үкіметінің көптеген құрғату әрекеттерінен кейін, балық аулау өнеркәсібі үшін пайдаланылатын порт әлі де сақталған. Яу Ма Тэи Тайфунға сиғыну орнымен және жағалауда да, жағалаудан тыс жерлерде де ұсынылатын теңіз тағамдарымен де танымал. Яу Ма Тэи қазір Гонконгтың "ешқашан ұйықтамайтын қаласы" деп белгілі. Яу Ма Тэи атауының ағылшынша жазылуында Yau Ma Ti, Yaumatei, Yaumati немесе Yau ma tee сияқты түрлері бар. Яу Цим Мон ауданының бір бөлігі Яу Ма Тэи аймағының солтүстік шекарасында Дундас көшесі мен Монг Кок орналасса, ал оңтүстік шекарасын Цим Ша Цуи мен Остин бөліседі. Батысында Виктория порты, ал шығысында Хо Ман Тин төбелері жатыр. Туристер мен жергілікті тұрғындар Яу Ма Тэиге Temple Street түнгі базарында арзан бағамен сауда жасауға, қытай операсын тыңдауға және бай мәдени атмосфераны сезінуге келеді. Сол көшедегі басқа да дүкендерде болжаушылар, жұлдыз есімдерін анықтаушылар, алтын шеберлері және тойға арналған киімдер сатылады. Дәстүрлі мәдениеттен өзге, Public Square көшесіндегі Broadway Cinematheque сияқты заманауи құрылыстар Яу Ма Тэидің қазіргі мәдениетін көрсетеді.

Басқа тарихи құрылыстар

Яу Ма Тэиде көптеген тарихи ғимараттар бар. Оңтүстік жағалаудағы төбеде Лин Цзе Хсу салған Кван Чунг бекінісі орналасқан. Ол сол кезде өзен аңғарындағы елді британдықтардың шабуылынан қорғау үшін салынған. 1839 жылы Кун Чунг шайқасында британдықтарды Коулуннан ұстап тұрған бұл бекініс, кейін британдықтар Коулунды басып алғаннан кейін даму үшін бұзылып алынды. Басқа да мұра нысандарының ішінде Уотерлоо жолындағы Яу Ма Тей жеміс базары бір ғасырдан бері тұр. Оның қасында Яумати театры орналасқан, ол бұрын Коулун аймағындағы ең үлкен театр болған. Сондай-ақ, сол жерде 1911 жылы Коулунда құрылған алғашқы аурухана – Квонг-Вах ауруханасы, сондай-ақ YMCA штаб-пәтері мен жатақханасы да бар. Ауданның Яу Ма Тэй полиция бөлімі зор тарихи маңызға ие. Яу Ма Тэй театрының жанында Қызыл кірпіштен салынған ғимарат (бұрынғы сорғы станциясының инженерлік кеңсесі) орналасқан, ол қазір кантон операсының қойылымдары мен оқытуы үшін Xiqu Activity Centre-ге айналдырылуда.

Театр тарихы

Яумати театрының 1925-1931 жылдар аралығында ашылғандығы туралы мәліметтер келіспейді. Театрдың интерьері оның ашылу уақыты туралы белгілі бір меңзеулер береді. 1920-ші жылдардың соңында неоклассицизм үнемді архитектуралық стиль болса, арт-деко келесі онжылдықтың дамып келе жатқан бағыты еді. Театрдың фасады мен сахна алды бөлігі неоклассицизм стилінде, бірақ арт-деко элементтерімен жасалған, ал ішкі безендірілісі арт-деко стилінде. Бұл театрдың 1920-ші жылдардың ортасында емес, соңында салынғанын көрсетеді. Тағы бір маңызды дерек – проекциялық бөлмеде сақталған винтажды кинопроекторлардағы өндірушінің таңбасы. Олардың екеуі де АҚШ-тың Огайо штатындағы Толедо қаласындағы Strong Electric Corp. компаниясымен жасалған, ал біреуінің 1927 және 1928 жылғы патенттік тіркемесі бар. Осыдан кинотеатр 1928 жылдан бұрын ашылмағанын айтуға болады. Театр жұмысшы табының демалыс орны болған, рикшашылар, жұмысшылар және төмен кірісті отбасылар оны бағалаған. Кейінірек, әсіресе 1980-ші жылдары үй видеосының танымалдылығы артқан кезде, ол жаңа кинотеатрларға клиенттерін біртіндеп жоғалтты. Өмірінің соңында, ол бизнесін сақтау үшін эротикалық фильмдер көрсетті. Гонконгтағы кейбір дәстүрлі кинотеатрлар бұзылып, сауда орталықтары мен «мини-кинотеатрлар» (200 немесе одан аз орындық кішкентай кинотеатрлар кешені) болып қайта жаңартылды. Яумати театрының соғысқа дейінгі дизайнындағы кеңістіктік және техникалық мәселелері болғандықтан, ол олардың біріне айналдырылмады. Басқа кинотеатрлармен күшті бәсекелесу үшін Яумати театры эротикалық фильмдер көрсетіп, тіпті вестибюльде порнографиялық кассеталар сату арқылы табысын арттыруға тырысты. Театр 1998 жылдың 31 шілдесінде жабылды. Сол жылы ол ІІ санаттағы тарихи ескерткіш атағын алды және Коулун аймағында сақталған соғысқа дейінгі жалғыз ескерткіш болып табылады.

Кантондық опера орындары

Яумати театры – Гонконгтағы соғысқа дейінгі сақталған жалғыз театр ғимараты. Қазір ол кантон операсының тұрақты өтетін орны ретінде қайта жаңартылуда. Гонконг үкіметі 2007 жылы Яумати театрын Xiqu Activity Centre-ге айналдыруды ұсынды, мақсаты – Гонконгта кантон операсын сақтау және дамыту, сондай-ақ кантон опера труппалары үшін орындауға және репетиция жасауға қолайлы жағдай жасау. 2007 жылғы үкіметтік баяндамада бұл орталыққа 300 орындық зал, сахна және көп мақсатты бөлмелер кіретіні, ал Қызыл кірпіштен салынған ғимаратты қосалқы құрылым ретінде пайдалану жоспарланған. Қайта құру жұмыстары 2009 жылдың екінші жартысында басталып, 2011 жылы аяқталуға тиіс болған. Аталмыш орын 2012 жылы қайта ашылды.

Мұраға әсерін бағалау

Яумати театры 1998 жылдың желтоқсанынан бері ІІ санаттағы тарихи ескерткіш болып табылады. Бұл, ғимаратта жасалатын барлық өзгерістер оның болашақ қолданылуын жоспарлау және мәдени маңызын сақтау мақсатында мұраны қорғау талаптарына сай болуы керек екенін білдіреді, соның ішінде ғимараттың ұзақ мерзімді даму, сақтау және күтім жоспарлары да осы талаптарға бағынуы тиіс. Яумати театрының мұралық әсерін бағалау (МӘБ) 2008 жылдың қазан айында Архитектуралық қызметтер департаменті тапсырысымен Архитектуралық сақтау кеңсесі Кантон операсы жөніндегі кеңесші комитеті мен ХКСР үкіметінің Ескі заттар және ескерткіштер кеңсесінің келісімімен жүргізілді.