Кіріспе
Гонконг аралының аймағы
Ван Чай Гонконгтағы Гонконг аралының солтүстік жағалауындағы Ван Чай ауданының батыс бөлігінде орналасқан. Оның басқа шекаралары – шығысында Канал жолы, батысында Арсенал көшесі және оңтүстігінде Боуэн жолы. Глостер жолынан солтүстікке қарай орналасқан аймақ көбінесе Ван Чай Солтүстік деп аталады. Ван Чай – Гонконгтағы ең қарбалас коммерциялық аймақтардың бірі, онда көптеген шағын және орта кәсіпорындардың кеңселері орналасқан. Ван Чай Солтүстік кеңселік ғимараттарға, саябақтарға, қонақүйлерге және халықаралық конференциялар мен көрмелер орталығына ие. Гонконгтағы алғашқы дамыған аймақтардың бірі ретінде, бұл жер тығыз қоныстанған, бірақ қалалық құлдырауға ұшыраған тұрғын аймақтары да бар. Бұл мәселе халықтың алаңдауын тудырғандықтан, үкімет соңғы жылдары қалалық жаңару жобаларын жүзеге асырып келеді. Аймақта әртүрлі ескерткіштер мен көкжиектер бар, ең танымалдары – Гонконг конгресс және көрме орталығы (HKCEC), Орталық алаңы және Хопвелл орталығы.
Аттар
Ван Чай бастапқыда Ха Ван деп аталды, сөзбе-сөз "төменгі шеңбер" немесе "төменгі айналым" деген мағынаны білдіреді. Гонконгтағы Виктория шығанағы бойындағы ең ерте дамыған аудандардың бірі ретінде Орталық ("орталық шеңбер" қытай тілінде), Шенг Ван ("жоғарғы шеңбер"), Сай Ван ("батыс шеңбер") және Ван Чай жергілікті тұрғындар арасында "төрт шеңбер" деп белгілі. Ван Чай кантон тілінде "қосылған шығанақ" дегенді білдіреді, алайда қаланың қарқынды дамуы мен үнемі жерді мелиорациялау салдарынан бұл аймақ енді шығанақ емес.
Тарих
Ван-Чай – Хунг Шинг ғибадатханасына жақын, бұзылмаған жағалау бойында тұратын көптеген қытай ауыл тұрғындарының алғашқы үйі болды. Олардың көпшілігі балықшылар еді, Хунг Шинг ғибадатханасының маңында, бүкіл порты көрінетін жерде жұмыс істеді. Хунг Шинг Е – теңіз құдайы, жергілікті халық құдайлардың бірі ретінде оған табынды.
Британдық колония (1842 жылдан бастап)
Британдық Гонконг әкімшілігінің өсуімен, ескі Викторияда (қазіргі Орталық) орталықтанған Ван Чай, қоғамның шетіндегі адамдарды, мысалы "кули" жұмысшыларын, Квинс-роудтың шығысында тұруға тартты. Сол кездегі дамудың басты орталығы – Спринг Гарденс, қызыл шамдар аймағы еді. 1850 жылдары бұл аймақ қытай тұрғындарының мекеніне айналды. Алғашқы жағалаудағы ауруханалардың бірі – 1843 жылы салынған Теңізшілер ауруханасы, оны британдық саудагерлер тобы Jardine's қаржыландырды. Кейін 1873 жылы Британ Корольдік Теңіз күштеріне сатылып, одан әрі Корольдік Теңіз ауруханасына қайта жаңартылды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін аурухана Раттонджи ауруханасы ретінде қайта жандандырылып, Гонконгтағы негізгі мемлекеттік ауруханалардың біріне айналды. Бұл ауданда бірнеше танымал мектептер орналасқан. Олардың бірін атақты дәстүрлі ұстаз Мо Дунмей 1919 жылы "шушу" ретінде ашып, 1934 жылы оның құрметіне Дунмей мектебі деп атады. Бұл шіркеу ғимараты ауданның айқын белгісіне айналды. 1998 жылы бұл ғимарат бұзылып, орнына 23 қабатты ғимарат салынды.
Екінші дүниежүзілік соғыс және Қытай-Жапон соғысы (19371945)
1940 жылдардың басындағы жапондық оккупация кезінде Ван Чайда көптеген бомбалаулар болды. Жапондық әскерлердің жергілікті тұрғындарды жеуге мәжбүрлеу, аштық, қинау және зорлық-зомбылық жасау, соның ішінде балаларды заңсыз жұмысқа пайдалану сияқты көптеген жағдайлар тіркелді. Егде жастағы тұрғындар сол қиындықтарды қалай басынан өткергендерін есінде сақтайды: осы ауызша тарих Гонконгтағы жапондық кезеңдегі қатал өмірлік жағдайлар туралы маңызды, бірінші қолдан алынған ақпарат көзіне айналды. Дунмей мектебі жапондық оккупация кезінде жабылды. Соғыстан кейін мектеп жоғары кірісті отбасылардың балаларына қытай тілінде білім беруді жалғастырды. Ұялдау – Ван Чайдағы ең ежелгі кәсіптердің бірі. Тарихи жазбаларда әйелдердің батыс тауарларына жыныстық қатынаспен сауда жасағаны, әсіресе осы аймаққа келген сауда кемелерінің теңізшілерімен көптеп кездеседі. 1960 жылдары Ван Чай Вьетнам соғысы кезінде сол жерде демалыс алған АҚШ әскерилері үшін ерекше экзотикалық түнгі өмірімен аңызға айналды.
Қытайға (ҚХР) егемендік беру
Ван Чайдағы ХККЭК ірі саяси және экономикалық оқиғаларға куә болған. 1997 жылы Гонконгтың соңғы губернаторы Крис Паттен ресми түрде британдық кезеңді аяқтап, Гонконгты Қытайға тапсырған Гонконгты тапсыру рәсімі осы жерде өтті. 2005 жылы өткен ДСҰ Министрлер Конференциясы да Гонконгта өткен ең ірі халықаралық шаралардың бірі болды, оған 148 елден делегаттар қатысты. 2009 жылдың мамыр айында Ван Чайдағы «Метропарк» қонақ үйінің 300 қонағы мен қызметкері әлемдік ауқыттағы шошқа тұмауының таралуы кезінде H1N1 вирусына шалдыққан немесе оған байланысы болған деген күдікпен карантинге алынды. Кейіннен сол қонақ үйде тұрған 25 жастағы мексикалық азаматтың вирустық инфекция жұқтырғаны анықталды. Ол Мексикадан Шанхай арқылы Гонконгқа келген.
Талап қою
Ван Чайдың жағалау сызығы бірнеше жерді қайта иелену жобаларынан кейін сыртқа қарай кеңейтілді. 1841 жылдың басында жағалау Queen's Road East (Спринг Гарденс және Шип-стрит аймағы) тұсында орналасқан. Алғашқы жерді қайта иелену жүзеге асырылды және жаңа жерлер Ұлыбритания колониясының Сыртқы істер министріне сатылды. Жоба жеке қаржыландырылды, үкімет оған қатыспады. Одан көп ұзамай, 1858 жылы министр мен оның сатушылары жерді қытайлықтарға қайта сатты, ал сер Роберт Браун Блэк Гонконг Заң шығару кеңесінің президенті болып тағайындалды. Ван Чайдағы келесі жерді қайта иелену жобасы – Прая-Шығыс жерді қайта иелену схемасы болды. Жағалау сызығы бүгінгі Глостер жолына дейін созылды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін 1965 жылдан 1972 жылға дейін жүргізілген жерді қайта иелену жағалау сызығын Конвент даңғылы және Ван Чай пирсі маңына жылжытты. 1990 жылдардағы Ван Чайды дамыту жобасы қосымша жерлерді қосты, қазіргі ХКЭК осы жерде орналасқан.
Өнер және мәдениет
Ван Чай – Гонконгтағы шетелдік және қытайлық мәдени мекемелердің маңызды орталығы. Мұнда француз Альянс Франсуа, неміс Гете институты және Британдық Кеңес (2001 жылға дейін) орналасқан. Су жағасына жақын жерде Гонконг өнер академиясы және Гонконг өнер орталығы бар, бұл Гонконгтағы театрлық және мәдени өнерлеулердің ең танымал орындарының екеуі. Өнер академиясы – музыканттарды, орындаушыларды, актерлерді және бишілерді даярлайтын жоғары білім беру мекемесі, сонымен қатар драма, концерттер, би және мюзиклдерді қоюға арналған қоғамдық орын. Академия жыл сайын «Жаңбырда ән салайды», «Сенбілік қызба» және «Энни» сияқты бірқатар Бродвей мюзиклдерін қояды. Академияның қарсы бетіндегі Өнер орталығында студиялық театр, сурет галереялары, репетициялық бөлмелер, Гете институты және Виктория шығанағына көрініс ашатын мейрамхана орналасқан. Гонконг конгресс және көрме орталығы (HKCEC) – 1997 жылы кеңейтілген, құны 4,8 миллиард гонконг доллары болатын конгресс орталығы, ол 16 акр (65 000 м²) жаңадан құрылған жерді алып жатыр, бұл қолданыстағы конгресс орталығына қосымша 38 000 м² функционалдық кеңістік қосты. Ол халықаралық сауда жәрмеңкелерінің өтетін орны болып табылады, олардың кейбіреулері әлемдегі ең ірі жәрмеңкелердің қатарына жатады: шілде айында өтетін жылдық Гонконг кітап жәрмеңкесі, тағам жәрмеңкесі мен фестивалі, технологиялық көрмелер және косплей жарыстары.
Тамақ ішу
Ча чаан тенг – жергілікті стильдегі шағын асханалар және қытайлық кондитерлік өнімдері. Көптеген мейрамханаларды Джаффэ жолының бойында кездестіруге болады. Көптеген шайханалар леонг ча (салқын шай) және 24 мамыр сияқты арзан қытай шөптерінен жасалған шай ұсынады. Үлкен шатырлардағы ашық асханалар – дай пай донг, Ван Чайда пайда болған тағы бір классикалық мейрамхана түрі. Көбінесе таза емес және ыңғайсыз жағдайларға қарамастан, көптеген адамдар таңертең жаңа пісірілген күріш рулеттері, конжи және чоу-мейнді жеуді жақсы көреді. Соңғы жылдары қала жаңарту жобаларының салдарынан, мұндай мейрамханалардың көпшілігі жойылып барады. Юм Ча – дим-сам жеумен байланысты атау, мысалы, Fook Lam Moon мейрамханасы. Адамдар әдетте таңғы асқа "бір ыдыс екі дим-сам" (яғни, бір кесе шаймен екі дим-сам) ішеді. Ван Чайда бұрынғы стильдегі үш дим-сам мейрамханасы қалған: Лунг Мун, Лунг То және Лунг Туен. Олардың соңғысы Лунг Мун 2009 жылдың 30 қарашасында жабылды. Аймақта буддалық тағамдарын ұсынатын бірнеше мейрамханалар да бар. 1980 жылдары Ван Чайда батыс асханалары кеңінен дамыды. Қазіргі кезде жапон, корей, вьетнам, тай және үнді мейрамханалары өте көп. Кантон және басқа қытай тағамдарын ұсынатын көптеген шағын асханалар да бар, оның ішінде франшизалық Maxim's және Café de Coral да бар. Джаффэ және Локхарт көшелері пабтарымен әйгілі.
Бар ауданы
Локхарт жолының батыс жағындағы аудан, соның ішінде Жаффе жолының шағын бөлігі, Гонконг аралының екі маңызды барлар ауданының бірі (екіншісі – Орталықтағы Lan Kwai Fong). Бұл аймақ бұрынғыда қызыл шамдар ауданы ретінде танымал болса, қазір барлар, пабтар, мейрамханалар мен дискотекалармен әртүрліленген. Дегенмен, әдепсіздікке бой беретін кейбір барлар әлі де сақталып қалған, олардың кіреберістері Таиланд және Филиппиннен келген әйелдермен безендірілген. "Сюзи Вонгтың әлемі" атты танымал роман мен фильм осы ауданда көптеген сахналарды бейнелейді. Бұл барлар ауданы Гонконг Конгресс және көрме орталығының батысында орналасқан Фенвик пирсі әскери пирс ретінде пайдаланылған кезде, келіп-кетіп жүрген теңізшілер мен теңіз күштері үшін танымал болды.
Демалыс қызметі
Джонстон жолындағы Саутхорн ойын алаңы (трамвай желісі) Ван Чайдағы жергілікті тұрғындар, әсіресе егде жастағы азаматтар үшін кездесу орны болып табылады. Британдық отаршылдықтың гүлденген жылдарында, мұнда жұмыс күтіп отырған жұмысшылар таңертең жиналатын. Кешкі уақытта алаң ашық сауда орынына айналып, адамдар тамақ сататын, әртүрлі тәжірибелер көрсетіп, кунг-фумен айналысатын. Осы ерекше іс-әрекеттердің кейбірі бүгінге дейін сақталған: егде жастағы азаматтар әлеуметтесіп, қытай шахматы ойнайды, мектеп оқушылары футбол мен баскетбол ойнайды, көрермендер мен ойыншыларды көп тартатын кездейсоқ көшедегі баскетбол ойындары өткізіледі. Ал кейде бүкіл алаң мерекелік жәрмеңкелерге, үш ойыншыдан құралған баскетбол жарыстарына және хип-хоп би сайыстарына пайдаланылады.
Діни әртүрлілік
Ван Чайдағы құдай орындары буддизм, даосизм, католицизм, протестантизм, христиандық, мормонизм, сикхизм және ислам діндерін көрсетеді. Әртүрлі болғанына қарамастан, көптеген діни құрылыстар бір-біріне жақын орналасқан. Мысалы, Хун Шинг ғибадатханасы – дәстүрлі даосизм ғибадатханасы. Ішінде, бас алтарьдың жанында буддалық Кун Юм ғибадатханалары бар. Хун Шинг Еге құдайлық етуге келген адамдар Кун Юмге де құрбандық шашуға болады. "Жамандықты ұру" рәсімі – конфуциандық, даосизм және халықтық діндердің әртүрлі пропорцияда үйлесетін тағы бір аралас рәсім. Кейбір егде жастағы әйел "болжаушылар" осы ежелгі рәсімді айдың белгілі күндері Canal Road эстакадасының астында өткізеді. Ван Чай Халса Диван сикх ғибадатханасы – Гонконгтағы ең ірі сикх ғибадатханасы. Иса Мәсіхтің Әлемдік Шіркеуінің Азия аймақтық кеңсесі, апта ішінде бірнеше қауымдар жиналатын ғибадатханалармен бірге, Глостер жолында орналасқан.
Экономика
Esquel Group бас кеңсесі 海港中心 (海港中心), Ван Чай ауданында орналасқан. Jademan (қазір Culturecom) бұрын Харбор-Центрде кеңсесі болған.
Паромдар
Ван Чай айлағындағы "Жұлдызды паром" – аймақтағы жалғыз паром операторы. Виктория шығанағы арқылы Ван Чайдағы HKCEC-тен Цим Ша Цуидегі Мәдени орталыққа үнемі рейстер қатынайды. Шығанақ арқылы жүзе тасымалдаудың ыңғайлылығы мен бәсекелестігіне қарамастан, "Жұлдызды паром" жергілікті тұрғындарға қолжетімді бағада саяхаттау мүмкіндігін ұсына береді. Көптеген кеме компаниялары, мысалы Anglo Eastern Group та Ван Чайда кеңселерін орналастырған.
Трамвайлар
Трамвай қызметі аралдың солтүстік-шығысындағы Шау-Кей-Ван мен батысындағы Кеннеди Таун арасында іске қосылған, ал айналма тармақ Happy Valley және Happy Valley ат шабуына арналған жолға қызмет көрсетеді. Трамвай маршруты Джонстон және Хеннесси көшелерімен өтеді.
Автобустар
Автобустардың көпшілігі Ван Чайда Адмиралтействодан Коузвей-Бейге дейін Хеннесси жолы арқылы, ал кері бағытта Джонстон жолы мен Глостер жолы арқылы қатынайды.
Таксилер
Ван Чайда қызыл такси (қалалық) қызметтерін жалдауға болады. Оларды телефон арқылы алдын ала брондауға болады, алайда көшеден тоқтату такси алудың көбірек таралған тәсілі. Алдыңғы бөлігінде жасыл тақтасы бар көліктер жолаушыларды Виктория шығанағы арқылы Коулунға жеткізе алады. Дегенмен, аймақта шектеулі тұрақтары мен белгіленген жолаушыларды ап-тәсілдейтін және түсіретін орындары бар.
Білім
Ван Чай 12-ші бастауыш сыныпқа қабылдау (Primary One Admission) мектеп желісінде орналасқан. Бұл мектеп желісінде бірнеше мемлекеттік қолдауы бар мектептер (өздік басқарылатын, бірақ мемлекеттік қаржымен қаржыландырылатын) және келесі мемлекеттік мектептер бар: Хеннесси Роуд мемлекеттік бастауыш мектебі және Сер Эллис Кадоори (Сукунпо) бастауыш мектебі.