Александр Агасе: Американ футбол тарихындағы көрнекті тұлға

Кіріспе

Американдық футболшы және жаттықтырушы, жоғары оқу орнының жеңіл атлетикасы әкімшісі.

Александр Араси Агаз (27 наурыз 1922 – 3 мамыр 2007) – американдық футболдың қорғаушысы және желі қорғаушысы. Колледж кезеңінде үш рет «All American» атанып, үш рет «Кливленд Браунс» командасының чемпионатында ойнады. Кейін «Солтүстік-батыс университеті» мен «Пурдью университеті» командаларының бас жаттықтырушысы болды. Агаз Иллинойс штатында өсіп, «Иллинойс университетінде» оқыды, онда 1941 жылдан бастап қорғаушы ретінде көзге түсті. 1942 жылы «All American» атанды. Содан кейін Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде АҚШ Теңіз корпусына қабылданып, әскери дайындық кезінде «Пурдью» командасында бір маусым ойнады. 1943 жылы тағы да «All American» атанды. Теңіз корпусынан босатылғаннан кейін, 1946 жылы «Иллинойс» университетіне оралып, соңғы маусымын өткізді, одан кейін үшінші рет «All American» атанды. Агаз кәсіби футбол карьерасын 1947 жылы «All-America Football Conference» (AAFC) лигасының «Лос-Анджелес Донс» командасымен бастады, бірақ көп ұзамай «Чикаго Рокетс», содан кейін «Браунс» командасына ауыстырылды, онда 1952 жылға дейін ойнады. Агаз командада ойнаған кезеңде «Кливленд» екі рет AAFC чемпионатында және бір рет Ұлттық футбол лигасының чемпионатында жеңіске жетті. Футболдан зейнеткерлікке шыққаннан кейін, Агаз «Даллас Техас» командасының көмекші жаттықтырушысы болып жұмыс істеді. 1956 жылы бас жаттықтырушы Ара Парсегианның шақыруымен «Солтүстік-батыс университетіне» көмекші жаттықтырушы болып жұмысқа қабылданды. Агаз Парсегиан 1963 жылы «Нотр-Дам» университетіне бас жаттықтырушы болып кеткенге дейін көмекші болып қалды, содан кейін жаңа бас жаттықтырушы болып тағайындалды. Агаз «Солтүстік-батыс Уайлдкэтс» командасын тоғыз маусым бойы басқарды, команда 32 жеңіс, 58 жеңіліс және 1 тең нәтижеге қол жеткізді. 1970 жылы команданы 6-4 есебімен жеңіске жеткізгені үшін Америка Футбол жазушылар қауымдастығы оны «Жылдың жаттықтырушысы» деп атады. 1972 жылы Агаз «Пурдью» университетінде жаттықтырушылық қызметке кірісті, бірақ оның командаларының ешқайсысы жеңіс рекордтарын жаңартпады, және ол 1977 жылы жұмыстан босатылды. Содан кейін ол алты жыл бойы «Шығыс Мичиган университетінде» атлетикалық директор болып қызмет етті, содан кейін зейнеткерлікке шықты. Агаз 2007 жылы қайтыс болды. 1963 жылы Колледж футболының Даңқ залына енгізілді.

Ерте өмір және колледж

Ағаз Чикагода әкесі Гуласис (Чарльз) Ағаз (1883–1959) – ассириялық және анасы Эсли Дарвитт (1892–1971) – армян отбасында дүниеге келген. Екеуі де Парсыда туған. Оның інісі Лу да футболмен айналысқан. Ол Эванстон Тауншип орта мектебінде оқыды, бірақ мектеп құрамасында тек соңғы курста ғана ойнады. 1942 жылы Миннесота университетімен өткен ойында Ағаз «Fighting Illini» сапында екі гол соғып, колледж футболы тарихында осындай жетістікке қол жеткізген екінші қорғаушы болды. Екінші гол төртінші кезеңде қарсыластардың эндзонасында допты қатесіз ұстап алып, «Иллинойс» командасына 20–13 есебімен жеңіс сыйлады. Маусым соңында Ағаз «Американың үздік футболшысы» атанды. «Пурдью» өткен жылы Big Ten конференциясында тек бір ойын жеңген еді, бірақ Ағаз сияқты жаттығушылардың келуі 1943 жылы жағдайды өзгертіп, команданың сәтіне себеп болды. Ағаз тағы да «Американың үздік футболшысы» деп танылды. Келесі екі жыл бойы Ағаз соғыста қатысты. Ол Иво Джима және Окинава шайқастарында болды, онда жараланғаннан кейін «Пурпур жүрек» орденімен марапатталды. Ол аға лейтенант шеніне дейін көтерілді. Ағаз 1946 жылы «Иллинойс» штатына оралып, 8–2 есебімен маусымды аяқтаған және AP Poll бойынша маусым соңында елде бесінші орын алған «Fighting Illini» командасына қайта қосылды. Маусымнан кейін «Иллинойс» 1947 жылғы «Роуз Боулда» «UCLA Bruins» командасын жеңді. Ағаз 1947 жылдың қыркүйегінде «Донс» сапында үш ойын өткізгеннен кейін тағы бір AAFC командасы – «Чикаго Рокетс» клубына ауысты. «Рокетс» маусымды AAFC батыс дивизионында 1–13 есебімен соңғы орында аяқтады. «Рокетс» келесі жылы Ағаз бен «Чабби Григг» атты тағы бір қорғаушыны лиганың алғашқы екі жылында AAFC чемпионы атанған «Кливленд Браунс» командасына сатты. «Кливленд» командасының қақпашысы Отто Грэм, шабуылшысы Марион Мотли және шабуылдың екі шеті Данте Лавелли мен Мак Спидидің басшылығымен 1948 жылы тағы да чемпионатты жеңіп алды, 14–0 есебімен тамаша нәтиже көрсетіп, титулдық ойында «Буффало Биллс» командасын жеңді. 1949 жылы тағы бір чемпионат өтті, бірақ AAFC таратылды, ал «Браунс» және тағы екі команда NFL құрамына қосылды. Ағаз, орталық Фрэнк Гатски және қақпашылар Лу Гроза мен Лу Римкус сияқты мықты шабуылдық шептің көмегімен «Кливленд» 1950 жылы NFL чемпионатын жеңіп алды. Команда 1951 жылы NFL чемпионатына жетті, бірақ «Лос-Анджелес Рамс» командасына есе жіберді. «Кливленд» 24–17 есебімен жеңілді, бірақ «Рамс» командасынан көбірек ярд және бірінші мүмкіндіктерді алды. Кейінірек Ағаз: «Бұл өте көңіл көншітпейтін жеңіліс болды», – деді. «Шабуылда біз әдеттегіден аздап нашар ойнадық».

Agase was born in Chicago to an Assyrian father, Goolasis(Charles) Agase (1883–1959), and an Armenian mother, Eslie Darwitt (1892–1971). Both were born in Persia. His brother Lou was also involved with football. He attended Evanston Township High School, but only played on the school's varsity football team in his senior year. In a 1942 game against the University of Minnesota, Agase scored two touchdowns for the Fighting Illini, becoming only the second guard in college football history to accomplish that feat. The second was a fourth quarter fumble recovery in the end zone to give Illinois a 20–13 victory. Agase was named an All American after the season. Purdue had won just one Big Ten Conference game the previous year, but the influx of trainees including Agase led to a reversal of fortune in 1943. Agase was again named an All American. During the following two years, Agase served on active duty in the war. He participated in the battles of Iwo Jima and Okinawa, where he received a Purple Heart after he was wounded in action. He rose to the rank of first lieutenant. Agase returned to Illinois in 1946 and rejoined a Fightining Illini team that posted an 8–2 record and was ranked fifth in the nation in the AP Poll at season's end. Illinois beat the UCLA Bruins in the 1947 Rose Bowl after the season. Agase, however, played just three games for the Dons before he was traded in September 1947 to the Chicago Rockets, another AAFC team. The Rockets finished the season in last place in the AAFC's western division with a 1–13 record. The Rockets traded Agase and fellow lineman Chubby Grigg the following year to the Cleveland Browns, who had won the AAFC championship in each of the league's first two years of play. Led by quarterback Otto Graham, fullback Marion Motley and ends Dante Lavelli and Mac Speedie, Cleveland won the championship again in 1948, posting a perfect 14–0 record and beating the Buffalo Bills in the title game. Another championship followed in 1949, but the AAFC then dissolved and the Browns, along with two other teams, were absorbed by the NFL. Helped by a strong offensive line including Agase, center Frank Gatski and tackles Lou Groza and Lou Rymkus, Cleveland won the NFL championship in 1950. The team reached the NFL championship in 1951 but lost to the Los Angeles Rams. Cleveland lost 24–17 despite gaining more yards and more first downs than the Rams. "It was a very disappointing loss", Agase later said. "We weren't quite as sharp as we normally were on offense."

Жаттықтырушылық мансап

1952 жылғы маусымға дейін «Браунс» командасы Агазені сол жылы ойнауға кірісетін жаңа құрылған «Даллас Техас» командасына сатты. Ол ойыншылық карьерасын аяқтады және бас бапкер Джим Феланмен «Техас» командасында желілік бапкер ретінде келісім жасады. «Техас» командасы 1–11 есебімен маусымды аяқтады және маусым соңында таратылды. «Техас» командасы тарағаннан кейін Агазе қысқа мерзімге зейнеттен қайтып, «Балтимор Колтс» командасына қосылды және 1953 жылғы маусымда қорғаушы ретінде ойнады. «Колтс» командасы маусымды 3–9 есебімен аяқтады, нәтижесінде НФЛ Батыс дивизионында бесінші орынға ие болды.

Айова штаты мен Солтүстік-Батыс

Агазиге «Колтс» командасының көмекші жаттықтырушысы болып жұмыс ұсынылды, бірақ оның орнына 1954 жылдың басында Айова штаты университетінің желілік жаттықтырушысы болып, жылына 7000 доллар жалақы алды. Ол Айова штатының бас жаттықтырушысы Винс ДиФранческамен бірге орта мектепте футбол ойнаған. Ол бұрынғы «Кливленд» командасының ойыншысы, бас жаттықтырушы Ара Парсегхианның басшылығымен жұмыс істеді. 1963 жылдың соңында Парсегианға Нотр-Дам университетінің бас жаттықтырушысы лауазымын ұсынғанда, ол Агазеді өзінің орнына ұсынды. Агазе «Солтүстік-Батыс Уайлдкэтс» футбол командасының жаттықтырушысы ретінде алғашқы жылдары сәтсіз болды. Команда 1964 және 1969 жылдар аралығындағы әр маусымда жеңіліс көрсетті. 1970 жылы команда 6–4 есебімен аяқтады, «Биг Тен» конференциясында екінші орын алды, ал Агазе Америка Футбол Журналистері Ассоциациясының ұлттық жыл жаттықтырушысы атанды. «Уайлдкэтс» 1971 жылы 7–4 есебімен сәтті өнер көрсетті, бірақ 1972 жылы 2–9 есебіне түсті. Ол сол кезде «жұмысты қабылдау оңай шешім емес еді» деді, себебі ол «Солтүстік-Батыс» университетінде бақытты болған. Ол 1982 жылға дейін осы қызметте болды, содан кейін күтпеген жерден «жеке себептермен» қызметтен кетті.

Кейінгі өмір және өлім

Агазе 1987 жылға дейін Мичиган университетінде Бо Шембхлерге ерікті ретінде көмектесу арқылы колледж футболында белсенді қызметін жалғастырды, негізгі назары арнайы командаларға болды. 1989 жылы Уолтер Камп қорының ғасыр командасына, ал 1990 жылы Иллинойс университетінің ғасыр командасына енді. Агазе 1963 жылы Колледж футболының Даңқ залына қабылданды. Флорида штатының Тарпон-Спрингс қаласында тұрғанда, ол Джордж Янг Біріккен методистік шіркеуінің белсенді мүшесі болды, кейіннен ол Шығыс көлі Біріккен методистік шіркеуі деп аталды. Агазе 2007 жылы Тарпон-Спрингс қаласындағы үйіне жақын ауруханада қайтыс болды.