Индонезия Коммунистік Партиясының Көшбасшысы Мунарвар Муссоның өмірі мен қызметі

Кіріспе

Индонезия Коммунистік партиясының (ПКИ) басшысы

Мунавар Муссо (1897 – 31 қазан 1948) – Индонезия Коммунистік партиясының басшысы және 1948 жылғы Мадиун оқиғасының маңызды тұлғаларының бірі.

Ерте өмір

Мұссо 1897 жылы Пагу, Кедириде Мұнавар Мұссо болып дүниеге келді. Оның әкесі Ватесте банк кызметкері болған, аты Мас Мартореджо. Батавияда Мұссо мұғалімдік білім алды. Ол Г. А. Ж. Хазеу және Д. ван Хинлопен Лаббертонның шәкірті Алиминмен танысты. Мадиун оқиғасының ПКИ жетекшілерінің бірі Сомарсононың сөзіне сәйкес, Мұссо 1913 жылы Хогере Бургер мектебінде оқуын жалғастырды. Ол Алимин мен Сукарномен бірге Тьокроаминотоның жатақханасында тұрды. Арнольд С. Бракманның мәліметінше, сол кезде Мұссо Сурабаядағы пошта бөлімінде кассир болып жұмыс істеген. Сурабаяда Мұссо Хенк Снеевлиетпен де кездесті.

PKI мансабының басталуы

Мұссо мен Алиминнің Сарекат Исламға енуде Суржопранотоға қарағанда маңызды тапсырмалары болды. Олар Afdeling B ісі бойынша тұтқындалғанға дейін Индонезия Коммунистік партиясының (PKI) және Сарекат Исламның (ИС) мүшелері болды. Мұссо Гарут аймағының Симареме қаласында Сарекат Исламның B бөлімшесінің қолдауымен шаруалар көтерілісіне қатысты. Сотта Алимин Тьокроаминотоға көмектесу үшін жалған мәлімдеме жасағанын мойындаса, Мұссо мойындаудан бас тартты. Түрмеде ол голланд үкіметінің қатаң өкілдігіне тап болды. Агус Салим бұл жағдайға байланысты Voolksraad (Халық кеңесіне) шағымданды. Маквейдің сөзіне сүйенсек, Мұссо осыдан кейін голланд үкіметіне ашу ішінде болды. 1923 жылы Мұссо мен Алимин босатылғаннан кейін, Ван Хинлопен Лаббертоннан индонезия тілін ағылшын тілінде оқыту ұсынысын алды. Бірақ жапон үкіметі Мұссоның жеткілікті академиялық дипломы жоқ екенін түсіндіргенін қабылдамады, алайда Маквейдің пікірінше, негізгі себептер түрмедегі тәжірибесі мен саяси көзқарастары болды. Мұссо кейін ПКИ-нің Батавия бөлімшесін қайта ұйымдастырып, осы жаңа ұйымға жетекшілік етті. 1925 жылдың қаңтарында Индия Ұлттық Конгресінің комитеті кездесу өткізіп, нәтижесінде саяси бейтарап, Сурабаядағы Индонезиялық зерттеу клубы құрылды. Мұссо клубтың ақпан айындағы алғашқы құрылтайында болды, клубтың күн тәртібін қолдады және оның халықпен жақын байланыста болуын тіледі. 1925 жылдың басында Мұссо мен Алимин ВТСП ұйымдастырған митингте сөз сөйледі, бұл аймақта коммунистік ықпалды күшейтті. 5 қазандағы машина жасаушылар ереуілі сәтсіз аяқталғаннан кейін, Мұссо бұл әрекет тым ерте болды деген қорытындыға келді. 1925 жылдың желтоқсан айында ПКИ басшылары голланд Үндістан үкіметіне қарсы көтеріліс жоспарлады. Үкімет бұл туралы біліп, 1926 жылдың қаңтарында көптеген басшыларды тұтқындады. Мұссо қашып құтылуға қол жеткізген аз адамдардың бірі болды. Ол Будисутжитро және Сугономен бірге Сингапурге ПКИ агенттері Субакат пен Алиминмен кездесті, олар бұрын Манила қаласында Тан Малакамен бірге болған. Бес адам Сарджоно, Мохаммад Сануси және Винантамен бірге үш күн бойы талқылаулар жүргізіп, 1926 жылдың ортасына қарай көтеріліс ұйымдастыруға келісті. Кездесу сондай-ақ Алиминнің Манилаға Тан Малакадан көтеріліске қолдау жинауды сұрау үшін жіберуіне әкелді, бірақ Тан Малака бұл жоспарды қабылдамады. Ақпан айында тағы бір кездесу өтті, бірақ Алимин Тан Малаканың бас тартуы туралы ештеңе айтпады.

Musso and Alimin had more important tasks in infiltrating Sarekat Islam than Surjopranoto. They were members of both the Indonesian Communist Party (PKI) and SI before they were arrested due to the Afdeling B affair. Musso was involved in a farmers revolt in Cimareme, Garut supported by Sarekat Islam Afdeling B. In the trial, while Alimin confessed to making a false statement to help Tjokroaminoto, Musso refused to make a confession. In prison, the Dutch government handled him roughly. Agus Salim complained to the Voolksraad (People's Assembly) about this treatment. According to McVey, Musso held a grudge against the Dutch government after this treatment. After Musso and Alimin were released in 1923, the former received an offer to teach Indonesian using English as the language of instruction in the Japan from van Hinloopen Labberton. However the Japanese government rejected Musso's explanation that he did not have a sufficient academic diploma, though McVey believes that the main reasons were his experience in prison and his political views. Musso then reorganized the Batavia PKI branch and led this new organization. In January 1925, a committee of the Indies National Congress conducted a meeting resulting in the formation of the politically neutral, Surabaya based Indonesian Study Club association. Musso was present at the club's first convention in February supporting the club agenda and wishing it to be more closely linked to the grassroots. In early 1925, Musso and Alimin gave a speech at a rally organized by the VTSP in Banten increasing communist influence in that region. After the failure of the machinists' strike on 5 October, Musso concluded that the action had been premature. In December 1925, PKI leaders planned to rebel against the Dutch Indies government. The government knew this and arrested most of the leaders in January 1926. Musso was one of the few who managed to escape. He along with Budisutjitro and Sugono fled to Singapore meeting PKI agents Subakat and Alimin who had previously had stayed with Tan Malaka in Manila. The five, together with Sardjono, Mohammad Sanusi, and Winanta held discussions for three days before deciding to organize a revolt by the middle of 1926. The meeting also resulted in the sending of Alimin to Manila to request Tan Malaka to gather support for the revolt, but this plan was rejected by Tan Malaka. In February, another meeting was held but Alimin made no mention of the rejection by Tan Malaka.

Коминтернге мүшелік

1926 жылдың наурыз айында Муссо мен Алимин Көтеріліс үшін Коминтерннен қолдау сұрауға Кантон арқылы Мәскеуге барды. Сингапурдағы кездесу жоспарының іске асырылмағанын білген Тан Малака Муссо мен Алиминге кедергі келтіру үшін маусым айында Сингапурға келді, бірақ ол кеш келді, өйткені екеуі де Ресейге кетіпті. Егер олар Коминтерннің қолдауын алса, Голландиялық Үндістандағы ПКИ-ге материалдық көмек келгенше көтеріліске бармауға нұсқау беру жоспарланған. Көмек келгеннен кейін ПКИ толық көтеріліс бастайды, ал егер Коминтерн бұл жоспарды қолдамаса, ПКИ партизандық және террористік шабуылдар жасайды. Коминтерн бұл өтінішті Голландиялық Үндістан үкіметінің билігі әлі де күшті деп дәлелдеп қабылдамады. Муссо мен Алимин ұсынған жоспарды іске асыру үшін Коминтерн оларды Троцкишілдік бұрмалауды зерттеу үшін Мәскеуде ұзақ уақыт қалуға шақырды. Алайда қазан айында Муссо Голландиялық Үндістандағы өзінің жақтастарына көтеріліс бастауды бұйырды. 1927 жылы Муссо мен Алимин Кеңес Одағына барып, бірнеше жыл Ленин мектебінде оқыды. 1928 жылдың шілдесінде Манавар деген атпен Муссо Алимин, Семаоен, Дарсоно және Таджудинмен бірге Сталин басқарған Коминтерннің алтыншы съезіне қатысты. Ол өткен жылы Ява мен Суматрадағы көтерілістің сәтсіздігі туралы пікірін білдірді. Съезден кейін Муссо Коминтерннің атқару комитетінің мүшесі болды. Сонымен қатар, Мәскеудегі Ленин университетінде оқуын жалғастырды, бірақ бітірмеді. 1929 жылы Муссо орыс әйеліне үйленіп, екі баланың әкесі болды. 1935 жылдың сәуір айында Муссо Сурабаяға барып, Муссоның ескі досы Сосрокардононың әйелі Сити Ларанг Джохопанатаспен кездесіп, бірнеше ай бойы олардың үйінде тұруға рұқсат сұрады. Муссо сол жерге 1927 жылы талқандалған ПКИ-ді қайта құру үшін жіберілді. Ол Димитров бағытын, жаңа коммунистік тактикалық тәсілді бірнеше газетте, соның ішінде Индонезияның Берджоанг газетінде үш рет түсіндірді. Сурабая мен Солоға назар аударған Муссо Памуджи, Азис, Сукажат, Джоко Соеджоно, Әмір Сжарифудин және Тан Линг Джиелерді ПКИ-ге қосылуға көндірді. Муссо жаңа мүшелерге ұлтшыл ұйымдарға сіңіп кіруді тапсырды. Голландиялық Үндістан үкіметі мұны анықтап, мүшелерін Бовен Дигулға жер аударды. Алайда Муссо үкімет оны тұтқындап, елден қуғанға дейін Мәскеуге оралды. "Бинтанг Мерах" газетінде жарияланған мақалада Муссоның 1947 жылдың қараша айының басында Индонезияның КСРО-мен консулдық келісім туралы талқылауларда өкілі болған Соерипноға көмектесу үшін Прагаға барғаны жазылған. Алайда Соерипноның өзі Муссоның 1948 жылы наурыз айында сол жерге барғанын мәлімдеді. 1948 жылдың қаңтарында Ренвилл келісіміне қол қойғаннан кейін Муссо Индонезиядағы жолдастарын Мәскеудің, әсіресе Әмір Сжарифудиннің сын-пікірінен қорғады. Ол бұл "антикоммунистік топтың назарын аудармау үшін тек тактика" екенін айтты. Прагадағы келіссөздер мамыр айының үшінші аптасында аяқталып, КСРО мен Индонезия арасындағы дипломатиялық қатынастар орнатылғаннан кейін Муссо Соэпарто атымен және Соерипно 1948 жылдың 21 маусымда Индонезияға оралды. Олар Нью-Делиде тоқтап, Индонезияның әуе күштері ұшақ сатып алуды аяқтағанын күтіп, екі-үш апта болды. Олар Индонезияға жаңадан сатып алынған ұшақпен ұшып, Тайланд арқылы өтіп, Букиттингжиде сегіз күн болды. Муссо Кеңес саясатына сәйкес Индонезия Республикасына жаңа жол деп аталатын коммунистік революцияны Прагада немесе үйге қайтып бара жатқанда жоспарлады. Прагада болған кезінде Муссо голландиялық-индонезиялық қатынастар туралы Соерипномен және голландиялық коммунист Пол де Гротпен, сондай-ақ Индонезия Голландияның одақтастығына немесе толық тәуелсіздігіне айналуы керектігін талқылады. Энн Свифттің айтуынша, бұл жоспарды Мәскеу мақұлдағаны сөзсіз, бірақ Муссоның өзі мұны жоққа шығарды. Бұрынғы Қарулы Күштер штабының бастығы Химаван Суэтантоның айтуынша, бұл идеяға "Жданов бағыты" әсер еткен. Бұл идеяға Жаңа жол деп аталды, өйткені ол Димитров бағытының ықпалында болған бұрынғы ПКИ-ден ерекшеленді. Муссо мен Соерипно 10 тамызда Тулунгагунгтың батпағына қонды. Олар тұтқындалғаннан кейін Солоға әскери губернатор Уиканамен кездесуге барды. Олар 1948 жылдың 11 тамызда Йогьякартаға келді. 12 тамызда Солодағы "Мердека" газетінде "Муссоның, өте танымал ардагер көшбасшының, оралуы мүмкін екендігі" жазылған. Кейін 13 тамызда ол Сукарномен кездесіп, революцияны талқылады. 13-14 тамыздағы ПКИ Политбюросының отырысында Муссо Жаңа жолды ұсынды. Ол Индонезия революциясын нағыз пролетариат революциясы емес, буржуазиялық революция деп айыптады. Сондай-ақ, ол үкімет пен қарулы күштерінде көбірек жұмысшы өкілдерін талап етті. Муссо ПКИ қозғалысын өзі болмағанда да сынады, Әмір Сжарифудиннің жапон армиясымен күресу үшін ван дер Пластан алған 25000 гульденін, Әмірдің партиямен кеңеспей премьер-министрліктен кеткенін, тәуелсіздіктен кейін заңды партия құруды асықтырмаған жасырын ПКИ басшыларын және ПКИ, Песиндо және СОБСИ-ге бөлінген коммунистік ұйымдардың күрделілігін сынады. Муссо 21 тамызда Политбюро арқылы нашар басқарылатын ПКИ-ді Песиндо мен СОБСИ-мен біріктіруді жариялады, осылайша ПКИ-ді халыққа негізделген партияға айналдырды, бірақ бұл идея Асрарудин мен СК Тримурти тарапынан қабылданбады. ПКИ-ге бірігуге қарсы болған басқа партия мүшелері Песиндо мен Барисан Тани Индонезиядан, Шахрирді қолдауға бейім болғандардан және Муба мен Ангкатан Комунис Мудадан (Акома), Тан Малаканы қолдауға бейім болғандардан шықты. Бірігу 27 тамызда ресми түрде жүзеге асырылды. 28 тамызда Муссо Геркан Революси Ракаттан (ГРР) және Акома басшылары Ибну Парнамен ПКИ-ге бірігу мүмкіндігін талқылады. Алайда, ПКИ 31 тамыздағы қайта ұйымдастырылуын жариялағаннан кейін ГРР Муссо мен ПКИ-ді сынады. Қыркүйек айының басында барлық солшыл партиялар ПКИ-ге біріктірілді. Қайта ұйымдастырудан кейін 1 қыркүйекте жаңа Политбюро құрылды. Жаңа мүшелер Муссоның идеяларына көбірек бейімделген, жас және олардың ішінде Д.Н. Аидит, М.Х. Лұқман, Ньото және Судисман болды. ПКИ-дің жаңа бағытын жариялау және көбірек қолдау алу үшін Муссо сөздер сөйледі және жаппай жиналыстар өткізді. 3 қыркүйекте Муссо Барисан Танимен кездесті, ал 5 қыркүйекте ол студенттермен кездесті. 7 қыркүйектен бастап Муссо, Уикана, Сетиаджит және Әмір Сжарифудин Орталық және Шығыс Явада, Солода бастап, келесі күні Мадиун, 11-де Кеdiri, 13 және 14-де Джомбанг және Боджонегоро, ал 16 және 17-де Чепу және Пуроводадиде жаппай жиналыстар өткізді.

In March 1926, Musso and Alimin went to Moscow via Canton to ask for support from Comintern for a revolt. Knowing the plan from the meeting in Singapore remained to be implemented, Tan Malaka arrived in Singapore in June to prevent Musso and Alimin, but he was too late because both of them had already gone to Russia. The plan was if they could get support from the Comintern, they would instruct the PKI in the Dutch Indies to refrain from beginning a revolt until material aid arrived. It would be after the arrival of aid, that then PKI would launch a full revolt, else if Comintern did not support this plan the PKI would launch guerrilla and terror attacks. The Comintern rejected the request reasoning that Dutch Indies government's control was still too strong. To prevent the revolt the plan as proposed by Musso and Alimin, the Comintern instructed them to stay in Moscow longer studying the Trotskyist deviation. However, in October Musso still managed to instruct his people in Dutch Indies to start a revolt. In 1927, Musso and Alimin went to the Soviet Union and studied at the Lenin school for several years. In July 1928, Musso under the name Manavar, along with Alimin, Semaoen, Darsono, and Tadjudin, attended the Sixth Congress of Comintern led by Stalin. He expressed his opinion about the failure of the revolt in Java and Sumatra the year before. After the congress, Musso served as member of the Comintern executive committee. He also continued his study at Lenin University in Moscow but he did not graduate. Musso married a Russian woman in 1929 and became the father of two children. In April 1935, Musso went to Surabaya to meet Siti Larang Djojopanatas, wife of Musso's old friend Sosrokardono, to request permission to stay in their residence for several months. Musso was sent there to consolidate the old PKI that had been crushed in 1927. He explained the Dimitrov line, a new communist tactical approach, in several newspapers, including three times in Indonesia Berdjoeang. Focusing in Surabaya and Solo, in this consolidation, Musso managed to persuade Pamudji, Azis, Sukajat, Djoko Soedjono, Amir Sjarifudin, and Tan Ling Djie to join the PKI. Musso instructed the new members to infiltrate and join nationalist organizations. The Dutch Indies government discovered this and exiled the members to Boven Digul. However Musso went back to Moscow before the government arrested and exiled him. In an article published in Bintang Merah stated that Musso went to Prague in early November 1947 helping Soeripno, that represented Indonesia in discussions about a consular agreement with the USSR. However, Soeripno himself claimed that Musso went there in March 1948. In January 1948 after the signing of the Renville Agreement, Musso defended his comrades in Indonesia from criticism by Moscow, especially Amir Sjarifudin, stating that it was "just a tactic, in order not to the draw attention of the anti communist faction." After the talks in Prague finished on the third week of May, concluding with the establishment of diplomatic relations between the USSR and Indonesia, Musso, under the name Soeparto, and Soeripno returned to Indonesia on 21 June 1948. They stopped in New Delhi and stayed for two or three weeks waiting for the Indonesian Air Force to finish arranging the acquisition of an aircraft. They joined the flight of a newly bought aircraft to Indonesia, svia Thailand, staying in Bukittinggi for eight days. Musso planned a communist revolution, consistent with Soviet policy, named A New Road for the Indonesian Republic either in Prague or on the way home. While in Prague, Musso discussed with Dutch Indonesian relations Soeripno and Paul de Groot, a Dutch communist, and also whether Indonesia was to become a Netherlands commonwealth or fully independent. The plan, according to Ann Swift, was doubtlessly approved by Moscow, though Musso himself denied this. According to the former Armed Forces Chief of Staff Himawan Soetanto, the idea was influenced by the so called "Zhdanov line". The idea was named New Road because it was different from old PKI which was influenced by the Dimitrov line. Musso and Soeripno landed in a swamp in Tulungagung on 10 August. After being picked up, they moved to Solo to meet the military governor Wikana. They arrived in Yogyakarta on 11 August 1948. On 12 August, Merdeka, a newspaper based in Solo, wrote that "there was a possibility that Musso, a veteran leader who was very popular, had returned". Later, on 13 August, he met Sukarno to discuss a revolution. During a meeting of the PKI Politbiro on 13–14 August, Musso presented the New Road. He denounced the Indonesian revolution as a bourgeois revolution instead of an authentic proletariat revolution. He also demanded more laborer representatives in the government and the armed forces. Musso also criticized the PKI movement in his absence, the use of funds from van der Plas 25000 gulden by Amir Sjarifudin to fight the Japanese army, the resignation of Amir as prime minister without consulting the party, the leader of illegal PKI not hastening the formation of legal party after independence, and complexity of the communist organizations which were divided into the PKI, Pesindo, and SOBSI. Musso, through the Politbiro, announced a merger of the PKI that had a poor leadership with Pesindo and SOBSI which was under the Demokrasi Rakyat Front on 21 August and turned PKI into a mass based party, though the idea of a merger was rejected by Asrarudin and SK Trimurti. Other party members who opposed the merger into the PKI were from Pesindo and Barisan Tani Indonesia which were inclined to support Sjahrir and from the Murba and Angkatan Komunis Muda (Akoma) which wereinclined to support Tan Malaka. The merger was officially conducted on 27 August. On 28 August, Musso discussed with Ibnu Parna from the Gerakan Revolusi Rakjat (GRR) and Akoma leaders the possibility of both organizations merging with the PKI. However, after the PKI announced its reorganization on 31 August, the GRR criticized Musso and the PKI. In early September, all leftist parties were merged with the PKI. After the reorganization, the new Politbiro was created on 1 September. The new members were younger and more amenable to Musso's ideas including D. N. Aidit, M. H. Lukman, Njoto, and Sudisman. To publicize the PKI's new course and gain more support, Musso gave speeches and conducted mass meetings. On 3 September, Musso met the Barisan Tani in Indonesia, while on 5 September, he met with students. Starting on 7 September, Musso, Wikana, Setiadjit, and Amir Sjarifudin held mass meetings in Central and East Java, beginning in Solo, Madiun the day after, Kediri on the 11th, Jombang and Bojonegoro on the 13th and 14th, and Cepu and Purwodadi on the 16th and 17th.

Мадиун ісі және өлім

Айдың ортасында Солода ПКИ-ге ықпал еткен қарулы күштер мен үкіметке адал қарулы күштер арасында оқиға болды. Осы оқиғадан кейін, Бинтанг Мерахтың хабарлауынша, 16 қыркүйекте Сепуде Муссо Солодағы өзінің адамдарына оқиғаның таралуын тоқтатуға бұйрық берді. 18 қыркүйекте Мадиунда атыс-шабыс болды. ПКИ-дің бір жақтасы Ұлттық фронт деп аталатын жаңа үкіметтің, үкіметке адал офицерлерді өлтіргеннен және стратегиялық маңызды орындарды басып алғаннан кейін құрылғанын мәлімдеді. Мұны естіген Муссо, Әмір және басқалары көтерілісті бақылау үшін Мадиунға барды. ПКИ-ге ықпал еткен милиция жетекшісі Сомарсононың айтуынша, ол Муссомен екі күн бұрын кездесіп, оның әрекетіне келісім алған. Алайда, Энн Свифт пен Химаван Суэтантоның сөзіне сенсек, Муссо бұл туралы білмеген. 19 қыркүйек күні кешке Сукарно индонезиялықтарға өзі мен Хаттаға, немесе Муссоға мойын бұруды ұсынды. М. С. Риклфстің пікірінше, Муссоның Индонезияда тәжірибесі болмағандықтан, Сукарноға қарағанда Индонезия халқының көп бөлігіне саяси ықпалы болған жоқ. Тіпті үкіметке қарсы милициялар да Муссоны қолдамады. Оған жауап ретінде Муссо Nasional Daerah Madiun Front-ты құрып, Сомарсононы әскери губернатор, ал Джоко Соеджононы милиция қолбасшысы етіп тағайындады. Хатта бұл жауаптан қанағаттанбады және Муссоның үкіметті басып алып, "кеңес үкіметін құруды" көздегенін мәлімдеді. Көтерілісшілер Силиванги дивизиясының Мадиундағы ПКИ күштеріне шабуыл жасауға бұйрық бергеннен кейін қысымға түсті. Суброто басқарған шабуылға қарсы тұра алмайтындарын білген Муссо мен Әмір ПКИ күштеріне тауларға қашып, жасырынуға бұйрық берді. 28 қыркүйекте Муссо, Әмір және Сомарсоно Мадиуннан Нгебель мен Дунгусқа, Понрогоға аттанды. Балонгта, Понрогода Муссо мен Әмір тактикалық жоспарлар бойынша дауласты. Муссо оңтүстікке қарай жылжуды қаласа, Әмір солтүстікке қарай жылжуды жөн көрді. 31 қазанда Понрогоға жақын тауларда Муссо қашып кетуге тырысқанда үкімет күштерінен қаза тапты.

In the middle of the month, an incident between PKI influenced armed forces and government loyalist armed forces occurred in Solo. After this incident, according to Bintang Merah, on 16 September in Cepu, Musso ordered his men in Solo to stop the incident from spreading. On 18 September, the crossfire broke up in Madiun. A PKI sympathizer stated that the new government, called the National Front, was formed after killing government of loyalist officers and the take over of over strategic places. Hearing this, Musso, Amir, and the others went to Madiun to control the rebellion. According to the PKI influenced militia leader Soemarsono, his action was approved by Musso when Soemarsono visited Musso and Amir two days before. However, according to Ann Swift and Himawan Soetanto, Musso did not know about this. On the evening of 19 September, Sukarno ordered the Indonesian people to choose himself and Hatta, or Musso. According to M. C. Ricklefs, Musso had no experience in Indonesia so he had no base of political power over the majority of Indonesian people compared to Sukarno. Even local militias influenced by anti government side would not support Musso. Responding to this, Musso formed the Nasional Daerah Madiun Front, and appointed Soemarsono as military governor and Djoko Soedjono as militia commander. Hatta was dissatisfied with the response, and stated that Musso wanted to take over the government and "establish a Soviet government." The rebels were pushed after the Siliwangi Division was ordered to attack the PKI force in Madiun. Musso and Amir who knew that they could not successfully resist a Subroto led attack, instructed the PKI force to try to escape and hide in the mountains. On 28 September, Musso, Amir, and Soemarsono left Madiun for Ngebel and Dungus, Ponorogo. While in Balong, Ponorogo, Musso and Amir had a serious disagreement over tactical plans. While Musso wanted to move to the south, Amir preferred moving north. On 31 October, in the mountains near Ponorogo, Musso was killed by government forces while trying to escape.

Саяси көзқарасы мен мұрасы

Мұссо – шынайы марксист-ленинист және сталинист болды, ол пролетариат үшін бір ғана партия болуы мүмкін деп ойлады, және бұл партияны кеңестік қолдауға ие коммунистер басқаруы керек деді. Мәскеуден оралғаннан кейін, Мұссо Индонезия Республикасы үшін «Жаңа жол» (Jalan Baru untuk Republik Indonesia) атты көзқарасын қалыптастырды. Бұл көзқарас және оған байланысты жоспарлар ПКИ-нің бағытын Димитровтың идеяларынан Ждановтың идеяларына қарай өзгертті. Мадиун оқиғасынан кейін ПКИ-нің келесі жетекшісі Алимин Мұссоның көзқарасымен келіспеді және ПКИ-ді Индонезия бойынша белсенді мүшелері бар, кәсіби революционерлердің шағын партиясы ретінде қарастыруды қолдады. Алиминнің Индонезиядағы революциялық күрес туралы көзқарасына қарамастан, Алимин билікке келген кезеңдегі жас мүшелер, мысалы, Ньото, Аидит және М.Х. Лукман бастағандар, көбінесе Мұссоның идеяларына ұшырады. Сукарно Мұссоны «жаго» – айқасқа дайын тығызбен салыстырды, себебі Сукарно мен Мұссо Тьокроаминотоның үйінде бірге тұрғанда, Мұссо «айқасуды ұнататын» еді. Рут Т. Маквей Мұссоны Алиммен бірге 1920 жылдары ПКИ-нің қайта жандануының көшбасшылары ретінде атады. Со Хок Ги Мұссоны Хаджи Мисбахқа ұқсас деп сипаттады, ол «амокта жүгіруді ұнататын» және асығыс адам ретінде танымал болды.