Кіріспе

Калифорниялық шараптың ұзақ және үздіксіз тарихы бар, ал екінші жарты 20 ғасырда әлемдегі ең сапалы шараптардың бірін өндіруші деп мойындалды. АҚШ-тың барлық елу штатында шарап жасалса да, болжамдар бойынша американдық шараптың 90%-ға дейін осы штаттың өндірісі болып табылады. Егер Калифорния тәуелсіз ел болғанда, ол әлемдегі төртінші ірі шарап өндіруші ел болар еді.

Испан отарлау кезінде жүзімдіктер

Бір-біріне қайшы келетін мәліметтер болғанымен, жүзімдіктің алғаш рет отырғызылуы 1683 жылы Баха-Калифорниядағы Сан-Бруно миссиясында испан иезуит миссионері Эусебио Франсиско Кино жасаған болуы мүмкін, ол алғашқы «Misionéro» аталатын сортты отыртызған. 1779 жылы испандық әке Джуниперо Серраның басшылығымен францискан миссионерлері Калифорнияның алғашқы жүзімдігін Mission San Juan Capistrano-да отырғызды. Сан-Хуан Капистранодағы жазбалардан 1779 жылдың мамырынан 1781 жылға дейін падрелер Баха-Калифорниядан келген алты шаруанның миссияда 2000 жүзім бұтасын отырғызуын бақылағаны көрінеді. Алғашқы шарап фабрикасы 1783 жылы Сан-Хуан-Капистранода салынды; қызыл және ақ шараптар (тәтті және құрғақ), коньяк және «Анжелика» деп аталатын порт сияқты күшейтілген шараптар Миссия жүзімінен өндірілді. Әке Серра Калифорнияда тағы сегіз миссияны құрды. Сондықтан оны «Калифорниялық шараптың әкесі» деп атайды. Ол отыртызған, Испаниядан шыққан сорт Миссия жүзімі деп белгілі болды және шамамен 1880 жылға дейін Калифорниядағы шарап өндірісіне басымдық етті. Калифорниядағы ең көне жүзімдік – Сан-Хосе жүзімдігі, ол Санта-Барбара округінің тауларының ішінде, Голета мен Сан-Маркос жотасының арасында орналасқан. 1853 жылға дейін ол шіркеудің меншігінде болды, содан кейін Лос-Анджелес епархиясының архиепископы оны эксцентрикалық ескі пионер Джеймс Маккаффриге сатты, ол ұлдарымен бірге ескі жүзімдерді өсіріп, жыл сайын шамамен 8000 галлон ең жақсы өнімді өндіреді. Бұл ежелгі жүзімдік туралы айтуға болатын ең қызық нәрсе – ол 30 жыл бойы жыртылмаған және өңделмеген. Ол жыл сайын шөп үшін жабайы сұлыдан жақсы өнім береді, бірақ ешқандай жыртуға рұқсат етілмейді. Қарлы шал көршілерінің өнімді толық жинап алатынын, ал өзінің өнімі толық болатынын түсіндіруден бас тартады. Міне, көне саздан салынған ғимараттың қабырғаларында, есікке жақын жерден басталып, екіге бөлініп, қарама-қарсы бағытта тармақтанған жүзім бұтағы бар. Ғимаратты айналып келгеннен кейін, 100 футтан астам қашықтықта, екі ұшы біріктіріліп, ғимаратты толық айналатын шеңбер құрайды.

Шарап өндірісінің алғашқы кезеңдері

1829 жылы Пуэбло-де-Лос-Анджелеске 17 акр Mission Grape жүзімдіктерін Исидро Рейес отырғызды (Хуан Франсиско Рейестің 3-ші және 5-ші Alcade de Pueblo-ның немересі). Исидро Рейес Миссия Сан-Габриэльде дүниеге келген, онда ол осы төзімді жүзімді өсіру және ашытуды үйренген. Барлық миссиялар осы жүзімді діни шарапқа өсірген, бірақ Пуэбло тұрғындары шарап ішуді ұната бастады. Ашыту процесі жүзімді төрт ағашқа немесе тіреуге ілінген сиыр терісіне салудан тұрды. Рейес Лос-Анджелестегі алғашқы коммерциялық шарапшы болған-болмағаны белгісіз, бірақ ол отбасын шарап өндірумен айналысу арқылы ғана қамтамасыз еткен сияқты. 1831 жылы Рейес жаңа келген француздық шебер және дистиллятор Жан Луи Виньеспен көрші болды, ол жас Рейеске тәлімгер болып қызмет ететін еді. 1831 жылы Лос-Анджелеске келген Жан Луи Виньес бастапқы Пуэбло мен Лос-Анджелес өзенінің жағалауы арасында орналасқан 104 акр жерді сатып алып, өңдеді. Ол өз мүлкін есік жанында табылған ғасырлар бойы өскен ақ шырша ағашының атымен Эль Алисо деп атады. Ол жүзімдік отырғызып, шарап жасауға кірісті. Виньес өзінің жүзімдері пісіп жетілгенше күтіп, көршісі Исидро Рейестің жаңадан өсірілген жүзімдіктерімен тәжірибе жасады. Виньестің жүзімдері өнім беруге үш жыл кеткен кезде екеуі жақсы қарым-қатынас орнатып, Виньес Рейеске шарап сапасын жақсартуда кеңесші болды. Миссия жүзімі жақсы өсіп, көп мөлшерде шарап берді, бірақ Виньес оның жетілуін сынап, дәмін жақсартатынын анықтағаннан кейін де нәтижеге қанағаттанбады. Сол кездегі әдеттегі практика – шарапты ашытқаннан кейін дереу ішу болды, егер оны порт сияқты дестилденген Анжелика шарабына айналдырмаса. Виньес Бордо, Каберне Франк және Совиньон Бланктен жақсы жүзімді импорттау қажет деп шешті. Жүзім бұталары Хорн мүйісін айналып өтті. Ұзақ сапарда тамырларын сақтау үшін оларды мох пен картоп тілімдеріне салды. Виньес сапалы жүзім өсірген және шараптарын ескірген алғашқы калифорниялық болды. 1839 жылы Исидро Рейес Пуэбло-де-Лос-Анджелестен шығып, жаңадан алған Ранчо Бока-де-Санта-Мониканың жүзімдіктерін отырғызған кезде, ол тәжірибелі шарапшыға айналды, ескіруге арналған ыдыстардың керемет көзіне және Виньестің еуропалық Бордо жүзімдерінен алынған сабаулармен толтырылған вагонға ие болды, олар Санта-Моника каньонының құнарлы топырағында гүлдейтін еді. Виньестің еуропалық жүзімдерден алғашқы өнімі қандай күні алынғаны белгісіз. Алайда, ол 1837 жылы болуы мүмкін, өйткені 1857 жылы ол кейбір шараптарының жасы 20 жыл деп жарнамалады. Ыдырларға арналған ағаш Виньеске тиесілі Сан-Бернардино тауларынан алынған. Осылайша, 1800-жылдардың басында Калифорниядағы коммерциялық жүзім өсіру негізінен Оңтүстік Калифорнияда дамыды. Жан Луи Виньес Калифорнияның 1833 жылы Лос-Анджелестегі жеріне егілген еуропалық шарап жүзімдерінің алғашқы құжатталған импортшысы ретінде танылса, оған 1838 жылы Лос-Анджелес аймағында алғашқы жүзімдігін сатып алған тағы бір ірі шарап өндіруші Уильям Вольфскилл тез еріп кетті. 1858 жылы оның 145 акр жерінде 55 000 жүзімдігі болды. 1842 жылы ол Санта-Барбараға, Монтерейге және Сан-Францискоға тұрақты түрде жүк жөнелтті. 1849 жылы Эль Алисо Калифорниядағы ең үлкен жүзімдікке айналды. Виньес 40 000-нан астам жүзім бұтасына ие болды және жылына 150 000 бөтелке немесе 1000 баррель өндірді. Лос-Анджелестің көрнекті азаматы ретінде Жан Луи Виньес генерал Уильям Текумсе Шерман, Томас Ларкин, Уильям Хит Дэвис және Томас ап Кэтесби Джонс сияқты танымал адамдармен кездесіп, оларды тойтартты. Оның шараптары бүкіл Калифорнияда ішуге, ал үлгілері Вашингтондағы Президент Тайлерге және Францияға жіберілді.

Калифорния алтын Rush кезінде шарап өнеркәсібі

Калифорниядағы алтын іздеу (1848–1855) Калифорниядағы шарап өсірудің географиясына, экономикасына және тарихына зор әсер етті. 1848 жылы Саттердің Эль-Дорадо округіндегі диірменінде алтынның табылуы Калифорниядағы шарап өнеркәсібінің бастауы болды. Алтын іздеу Солтүстік Калифорнияға көптеген адамдарды әкелді, олардың көпшілігі Сан-Францискоға келіп қоныстанды (1848 жылдың қаңтарынан 1849 жылдың желтоқсанына дейін халық саны 1000-нан 25000-ға дейін өсті). Бұл шарапқа деген сұраныстың күрт өсуіне және Сан-Францискодан 100 миль радиуста шарап өндірісінің дамуына себеп болды. 1850 жылдардың басында жергілікті шарап заводтары негізінен алтын кеншілерін қамтамасыз етті. Санта-Клара округіндегі тарихи шарап өндіру орны Санта-Крус тауларының шығыс беткейінде орналасқан, қазіргі таңда Санта-Клара аңғарының AVA аймағындағы шарап өндірушілер мен өсірушілердің орнында. Осы жерде 1852 жылы Чарльз ЛеФранк Санта-Клара округінде алғашқы рет сапалы еуропалық шарап жүзімін коммерциялық мақсатта отырғызып, Almaden Vineyards негізін қалады. 1861 жылы бұрын Агостон Харасти мен Патчеттпен жұмыс істеген Чарльз Круг Сент-Хеленада өзінің атымен аталатын шарапханасын құрып, жеке шарап өндіруді бастады. Круг, бастапқыда пруссиялық саяси диссидент болған, Сонома аңғарындағы Харастидің шәкірті ретінде шарап жасау өнерін үйренді. Круг шарапханасын құрған жер әйелі (Каролина Бейл) қалың малдың бір бөлігі болды. Круг Напа аңғарында шарап жасаудың маңызды көшбасшысы болды. Ол сондай-ақ Карл Венте, Чарльз Уетмор және Джейкоб Берингерге ұстаздық жасады, олардың барлығы маңызды шарап өндірушілерге айналды. 1863 жылы Американың түпкілікті жүзімінің түрлері Англияның Ботаникалық бақтарына әкелінді. Бұл кесінділерде филоксера деп аталатын тамыр құртының түрі бар, ол жүзім тамырлары мен жапырақтарына шабуылдап, қоректенеді. Филоксера Солтүстік Америкаға тән және жергілікті жүзім сорттарында оған төзімділік қалыптасқан. Еуропалық жүзімдерде мұндай эволюциялық қорғаныс болған жоқ. 1865 жылға қарай филоксера Прованстағы жүзімдіктерге тарады. Келесі 20 жыл ішінде ол Еуропаның барлық жүздіктерін басып алып, жоқ етті. Филоксераны жою үшін көптеген әдістер қолданылды, бірақ барлығы уақытша және экономикалық тиімсіз болып шықты. Ақырында Техастағы бағбан Томас В. Мунсон еуропалық винифера жүзімдерін американдық рипария тамырларына қанауды ұсынды. Осылайша Еуропадағы барлық шарап жүзімдерін американдық тамырларына қанаудың ұзақ және еңбекті талап ететін процесі басталды. Тек осылай ғана еуропалық шарап өнеркәсібін жойылудан құтқаруға болады. 1870 жылдары Эль-Дорадо округі Калифорнияның үшінші ірі шарап өндіру аймағы болды. 1976 жылы Париж шараптарын дәмдеуіш ұйымдастырылды, онда танымал француз энофильдері Калифорнияның шарап аймақтарының және Францияның беделді Бордо және Бургундия аймақтарының ең жақсы шараптарын салыстыру үшін соқыр дәмдеуге қатысты. Қазылар он шараптың шараптарын салыстырғаннан кейін, алтауы Калифорниядан және төртеуі Франциядан болды, Калифорниялық шараптар алдыңғы төрттіктің арасында үш орынды иеленді. Тоғыз судьяның алтауы Шато Монтеленаның 1973 жылғы шарабын бірінші орынға, Шалон жүзімдігін үшінші, Спринг Маунтин жүзімдігін төртінші орынға қойды. Он Cabernet Sauvignon (қызыл) шарабын, алтауы Калифорниялық және төртеуі француз, иіскеп, ішіп, аузында айналдырып, түкіріп, Stag's Leap Wine Cellars-тың 1973 жылғы шарабы бірінші орынды иеленді. Бұл оқиғаға қатысқан жалғыз журналист Джордж Тейбер "Time" журналында "Париж соты" мақаласын жазып, жергілікті судьялардың пікірінше, Калифорниялық шараптар француз шараптарынан жоғары бағаланғанын хабарлады. "Шато Монтеленаның" бас менеджері және қосалқы иесі Джим Барреттің айтуынша: "Ауылдықтар үшін жаман емес". 1976 жылғы оқиға Жаңа әлемдегі, әсіресе Алтын штаттың шарапшыларының танымалдығы мен беделін арттырды. 1978 жылғы Сан-Франциско шараптарын дәмдеуіш шарасы Париж шараптарын дәмдеуіш шарасынан 20 ай өткен соң өткізілді. Спёрье Парижден "Vintners Club"-та өткен бағалауға қатысу үшін ұшып келді. Калифорниялық шараптар қызыл және ақ санаттар бойынша рейтингті жеңіп алды. Стивен Сперриер ұйымдастырған, Атлант мұхитының екі жағында өткен мерекелік шара "Шарап әлемін өзгерткен дәмдеуіш: Париж сотының 30 жылдығы" деп аталды және 2006 жылдың 24 мамырында Калифорния штатының Напа қаласындағы Copia-да және Англияның Лондондағы ең көне шарап саудагері Berry Bros. & Rudd-та бірдей уақытта өтті. Бес Калифорниялық қызыл шарабы ең жоғары орын алған Бордодан бұрын алтыншы орынды иеленді. 1971 жылғы Ridge Vineyards-тың Monte Bello шарабы бірінші орынды иеленді. Оз Кларктың "Жаңа шарап энциклопедиясында" Кларк мырза Калифорнияның "өзгерістердің катализаторы және содан кейін ежелгі еуропалық шарап өсіру аймағының сапалы шараптар иерархиясының қатаң ұстанымын бұзған локомотиві" болғанын жазады және "1960 және 70 жылдардың Калифорнияның қазіргі заманғы пионерлерінің ерліктеріне дейін ешкім Еуропаның, әсіресе Францияның жүзімдіктерінің әлемдегі ең жақсы шараптың жалғыз көзі болып саналатынына дауласпаған" деді. Фред Франция және оның Bronco Wine Company компаниясы Калифорниялық шарапты сатуда жаңа толқын тудырды. Компанияның төмен бағалы Charles Shaw шарабы, эксклюзивті түрде Trader Joe's дүкендерінде сатылады, сонымен қатар компанияның басқа да таңбалары жаңа деңгейдегі шарап тұтынушыларын қызықтырды, бірақ штаттағы кіші шарап өндірушілердің көпшілігін бағаны төмендету арқылы ашуландырды. Жаңа аймақтар, жүлделі шараптар өндіріп, Калифорниялық шарап өнеркәсібіне енді, оның ішінде оңтүстіктегі Temecula Valley округі, Орталық жағалаудағы Santa Ynez Valley және солтүстіктегі Red Hills Lake County. 21 ғасырдың басында шарапшылар Trousseau Gris және Valdiguié сияқты көне жүзім сорттарын қайта жандандыруды бастады.

Иммиграция және Калифорниядағы шарап өнеркәсібі

Калифорниялық шарап өнеркәсібі ұзақ жылдар бойы жүзімдіктерге күтім жасау және егін жинау кезінде көмек көрсету үшін көшпенді жұмысшыларды пайдаланып келген. Мексикаға жақын орналасқандықтан, осы жұмысшылардың кейбіреуі құжаттары жоқ немесе заңсыз деп танылуы мүмкін. Калифорниялық шарап өсірушілер қауымдастығының президенті Карен Росс 2007 жылы Калифорниядағы шарап өнеркәсібіндегі жұмыскерлердің 70%-ға дейін заңсыз болуы мүмкін екенін бағалаған. Ішкі қауіпсіздік департаменті жариялаған жаңа иммиграциялық ережелер бойынша барлық жұмыс берушілер заңсыз жұмысшыларды жұмыстан босатуға немесе әрбір құқық бұзушылық үшін 10 000 долларға дейін айып төлеуге міндетті болды. Тамыз айында AFL–CIO кәсіподағының сотқа берген арызынан кейін федералды судья жаңа ережелерді күшіне енгізуді тоқтатты, олар одан әрі қарастырылғанша күшін жойды. Сала мамандары Калифорниядағы шарап өнеркәсібінде еңбек және иммиграциялық заңнаманың өзгеруі салдарынан маңызды өзгерістер болады деп күтеді, бұл мемлекеттік нарықтағы тұтынушылар үшін бағаның өсуіне әкеледі.