Кіріспе

Америкалық қоғамдық қайраткер (1900–1987)

Лидия Марланд (20 сәуір 1900 – 25 шілде 1987), американдық қоғамдық қайраткер, Пенсильвания штатының Флоуртаун қаласында Маргарет Рейнольдс (Коллинс) пен Джордж Фредерик Робертстің екінші баласы ретінде дүниеге келді. Оның ата-анасы оны және оның бауырын жасөспірім шағында анасының інісі мен әйелі Вирджиния мен Эрнест Уитворт Марландқа асырап беруге шешім қабылдады. Олардың екеуі де баласыз болған және Э. У. Оклахома штатының Понка-Сити қаласында мұнай бизнесінде жеткен табысының арқасында зор байлыққа ие болған. Вирджиния Марланд 1926 жылы қайтыс болғаннан кейін екі жыл өткен соң, Э. У. Лидия Робертс Марландты асырап алудан бас тартты. Олар сол жылы, ол 28-де, ал ол 54 жаста тұрмысқа шықты. Лидия Робертс Марланд күйеуімен бірге құбылмалы кезеңдерді және байлықтың күрт өзгеруін бастан өткерді: ол 1928 жылы көп ақшасын жоғалтты; ол 1932 жылы АҚШ Конгресіне сайланғаннан кейін онымен бірге Вашингтонға, ал 1934 жылы Оклахома губернаторының резиденциясына бірінші ханым ретінде бірге барды. Губернаторлық мерзімі аяқталғаннан кейін олар бұрынғы үйлерінің шоферінің үйінде тұрып, үлкен үйді және жерді сатты. 1941 жылы күйеуі қайтыс болғаннан кейін Лидия Марланд көбірек усақ-түйекке бой алды. 1950 жылдары ол он жылдан астам уақытқа Оклахомадан жоғалып кетті. Кейінірек ол Понка-Ситиге оралып, қаланың күшімен Марландтардың «Прериядағы сарайының» сатып алынып, сақталуын қамтамасыз етті.

Ерте өмір және білім

Лиди (оның қалаулы орфографиясы) және оның үлкен ағасы Джордж (1897 жылдың 19 қарашасында туған) Пенсильвания штатының Флоуртаун қаласында Маргарет Рейнольдс (Коллинс) пен Джордж Фредерик Робертстің балалары болды. Олардың әже-шешелері Джордж У. Робертс пен Мэри Б. (Файн) Робертс, және Сэмюэл Кавин Коллинз аға мен Лиди "Элиза" (Миллер) Коллинз болды. Олардың ата-аналары қаржылық қиындықтарға тап болды. 1912 жылы отбасы анасының әпкесі Мэри Вирджиния (Коллинс) (Вирджиния деп аталған) және оның күйеуі Э. У. Марландты, баласы жоқ Марландтарды өз балаларына қызықтырып, оларға жақсырақ экономикалық болашақ сыйлауды үміттене отырып, Оклахома штатының Понка-Сити қаласына барды. Балалар көңіл көтеру үшін таяу туыстарымен бірге Оклахома штатында мектепке бармая тұрып қалды. 1916 жылы Марландтар 16 және 19 жастағы Лиди мен Джорджды асырап алды. Лиди жергілікті католик мектебінде оқыды, бірақ асырап алған ата-анасы оны көп ұзамай Шығысқа, жеке интернатқа жіберді. Ол білімін Нью-Йорк штатының Вестчестер округіндегі Лонг-Айленд шығалағына қарап тұрған Нью-Рошельдегі Оксмир мектебінде аяқтады. Мектепті математика ғылымдарының докторы атағын алған алғашқы американдық әйел Уинифред Эджертон Меррилл құрды. Оксмирден бітірген соң Лиди Понка-Ситиге қайтып келді. Отбасының байлығының арқасында оның әлеуметтік шаралары, кешкі кештері мен ресми түлкі аулаулары жергілікті және кейде ұлттық баспасөздің назарына ілікті. Асырап алған әкесі Э. У. Марландтың бастамасымен Оклахома штатында түлкі аулау және поло ойындары ұйымдастырылды, ол жаңа спорт түрлерін қолдау үшін қызыл түлкілерді, аңшы иттерді және аттарды импорттады. Ол сондай-ақ жергілікті поло клубын құрып, жаттықтырушылармен бірге поло понилерін әкелді. Осы кезде Марландтар Гранд-авенюдегі Ұлы үйінде тұрып, онда сараймен бірге сегіз акрлық ресми бақтарды жасады. (Бұл иелік қазір Марланд Париж сарайы ретінде сақталған және тарихи орындардың ұлттық тізіліміне енгізілген.) Олар сонымен қатар сәулетші Джон Дункан Форсайтқа "Далалық сарай" деп аталатын үлкен итальяндық сарайды тапсырыс берді. Ол 1925-1928 жылдар аралығында салынып жатты. Лидидің асырап алған анасы Вирджиния Марланд 1926 жылдың 6 маусымында құрылыс жүріп жатқанда қайтыс болды.

Неке және отбасы

Екі жыл ішінде Э. В. Пенсильвания штатындағы Флоуртаунға оралды және Лидияны асырап алу туралы шешімін күштен шығарды (ол он екі жыл бұрын қабылданған еді). 1928 жылдың 14 шілдесінде Э. В. мен Лидия Филадельфияда үйленді. Ол 28 жаста, ал ол 54 жаста болды. Ұзақ бал айынан және Канада арқылы Калифорнияға пойызбен саяхаттағаннан кейін Марландтар Понка-Ситиге қайтып келді.

Өрлеу және құлау

Бір кезде әлемдегі ең бай адамдардың бірі деп есептелген Марланд, байлығының көп бөлігін екінші рет жоғалтты. 1928 жылға қарай Марланд мұнай компаниясы, қазіргі Conoco, «Уолл-стриттің қасқырлары» деп аталатын топтардың, негізінен Дж. П. Морганның қолына өтті. Марланд осы мәміледе және қор нарығының құлдырауынан көп ақша жоғалтты. 1930 жылға қарай Марландтар сарайдан көшіп, суретші студиясы мен қонақ үйіне орналасты, ол олар үшін бейімделді.

Саяси өмірі және "Оклахоманың бірінші ханымы"

Екі жыл өткен соң, 1932 жылы, Э. В. Оклахома штатының 8-ші округінен АҚШ Конгресіне сәтті сайланды, ал жұбайлар Вашингтонға көшіп кетті. 1934 жылы Марланд губернатор болып сайланғаннан кейін олар Оклахомаға қайтып келді. Лидия оның бірінші ханымы болды. Оның билік мерзімі [1935-1939 ж.] саяси тұрғыдан табысты болғанымен, Марланд қызмет еткен кезеңде көбірек ақша жоғалтты. Өзінің лауазымын пайдаланып қаржылық табысқа ие болмау үшін, ол өкілеттік мерзімінде инвестицияларын сенімділікпен тапсырды. Ол "заңмен белгіленген жалақыдан басқа, менің лауазымыммен байланысты кез келген іс-әрекеттің орындалуы немесе орындалмауы үшін тікелей немесе жанама түрде ақша немесе басқа да құнды заттар алмаймын" деген антын қастер тұтты. Өкілеттік мерзімі аяқталған кезде ол қаржылық тұрғыдан қиын жағдайға түсті. 1941 жылы Марландтар шофердің үйіне көшіп, "Далалық сарайын" және мүліктің көп бөлігін Мексиканың Жалаң аяқ кармелит орденіне сатты. Бірнеше айдан кейін Марланд қайтыс болды, Лидия 41 жасында жесір қалды. Ол шофердің үйінде тағы он екі жыл тұрып, көбірек усақ-түйекке бой алдырды. Кармелиттер Джо Дэвидсон жасаған Лидияның мүсінін алып тастауды сұрады, оны оның күйеуі тапсырыс берген болатын. Лидия Понка қаласының бір адамына оны алып кету үшін ақы төледі.

Кейінгі жылдар

1953 жылы Лидия Марланд қалған мүліктерін жинап, Понка қаласынан жүргізіп кетті, тіпті оның жүргізуші куәлігі болмаған. Келесі 22 жыл бойғы оның қайда болғаны көбінесе құпия болып қала берді. Ол бүкіл елге танымал болғандықтан, газеттер оның Миссури штатының Индипенденс қаласында үй қызметкері болып жұмыс істегенін жариялады. Кейін ол Нью-Йорк қаласындағы нан тізімінде танылды. 1967 жылы ол Вашингтон қаласында Вьетнам соғысына қарсы митингте қатысты, ал кейін Сан-Францискода танылды. 1975 жылы Понка қаласының адвокаты (және балалық шақтағы досы) Марланды Вашингтоннан тауып, оның Понка қаласына оралуына қаржылық көмек көрсетті. Ол шофердің коттеджіне көшіп барды. Оқшауланған өмір салса да, ол Понка қаласының «Прериядағы сарайды» сатып алып, оны үй-мұражайға айналдыруға күш салды, және осы мақсатқа жетуге қол жеткізді. Ол және басқа да қолдаушылар сарайды сатып алып, тарихи мүлік ретінде сақтап қалды. Ол 1987 жылдың 25 шілдесінде қайтыс болғанға дейін коттеджде тұрды. Бірнеше жыл өткен соң, оның мүсінін алып тастаған Понка қаласының азаматы өлім төсегінде оқиға туралы айтты. Ол мүсінді жәшікшеге салып, қайда жерлегенін айтты. Оны сарайдың бұрынғы кураторы Пол Пратер тапты, бұл туралы «Sunday Oklahoman» газетінде жарияланған мақалада жазылған. Мүсін қалпына келтіріліп, қайта орнатылды. Лидияның мүсіні қазір оның ағасы Джордж Робертс Марландтың Дэвидсон салған портретімен бірге, қазір Е. В. Марленд сарайы деп аталатын ғимараттың кіреберіс залында тұр. Бұл сарай Ұлттық тарихи ескерткіш деп жарияланды. Екі Марленд сарайы мен шаруашылық ғимараттары өнерге, американдық жергілікті халықтың қолөнері мен мәдениетіне арналған шағын мұражайларға, сондай-ақ Марланд отбасы мен Оклахоманың мұнай бизнесіне арналған көрмелерге бейімделді.

Басқа БАҚ-та бейнелеу

2012 жылдың тамызында «Вайнштейн компаниясы» Э.У. және Лиди Марландтың өміріне негізделген, «Оскар» сыйлығына үміткер Дэвид О. Расселдің режиссерлік жұмысымен түсірілетін «Жердің соңы» атты романтикалық драманы өндіріске алуға келісімін берді. Сценарийді «Оскар» сыйлығын жеңіп алған сценарист Крис Террио жазды, ал Лиди Марланд рөлінде «Оскар» иегері актриса Дженифер Лоуренс түседі. Оқиға мұнай магнаты мен оның асырап алған қызы арасындағы махаббат және олар бірлесіп салған империяның құлауы туралы баяндайды.