5 санатты Тынық мұхитындағы дауылдар

Кіріспе

5-ші санаттағы дауылдар – Саффир-Симпсон дауылдар шкаласында 5-ші санатты қарқындылыққа жеткен тропикалық циклон болып табылады. Олар Жер планетасында пайда болатын ең күшті дауылдар. Тынық мұхитының солтүстік-шығысында мұндай қарқынды дауылдар сирек кездеседі; 1959 жылдан бері тек 20-сы ғана пайда болды және олар көбінесе бір жыл ішінде топтасып қалыптасады. Мұндай дауылдардың құрлыққа түсуі де сирек, себебі тропикалық циклонтар Солтүстік жартышарда әдетте батысқа қарай жылжиды. "Дауыл" термині экватордың солтүстігінде және Халықаралық дата сызығының шығысындағы Тынық мұхитындағы тропикалық циклонға қолданылады. Сондықтан 5-ші санаттағы Тынық мұхиты дауылдары – Халықаралық дата сызығының шығысындағы Тынық мұхитының солтүстігінде 5-ші санатты қарқындылыққа жеткен тропикалық циклон. Тынық мұхитының солтүстігіндегі дата сызығының батысындағы ұқсас құбылыстар "тайфун" немесе "супер тайфун" деп аталады. 5-ші санаттағы супер тайфундар әдетте маусым сайын бірнеше рет болады, сондықтан осындай қарқынды циклон бұл аймақ үшін ерекше жағдай емес. Осы терминологиядағы айырмашылықтан 1997 жылғы Пака және Олива тайфундары, сондай-ақ 2014 жылғы Женевьев тайфуны сияқты дауылдар мұнда кірмейді, себебі олар дата сызығының шығысында қалыптасқан, бірақ дата сызығын кесіп өткеннен кейін ғана 5-ші санатқа жеткен.

Климатология және статистика

Тропикалық циклондардың көпшілігі жылы теңіз беті температурасы бар аймақтарда, әдетте кемінде 26,5 °C (80 °F) және төмен тік жел серпілісінде қалыптасады және ұйымдасады; алайда, бұл жалпы ережеден өзгеше жағдайлар да бар, мысалы, тік жел серпілісі жоғары болса да күшейе алатын дауылдар. Бұрыннан бар тропикалық бұзылыс – әдетте тропикалық толқын немесе Интертропикалық конвергенция аймағынан пайда болған бұзылыс – жоғарыда аталған жағдайлар бар аймаққа кіргенде, бұзылыс тропикалық циклонға айналуы мүмкін, егер ол экватордан жеткілікті қашықта болса, онда жеткілікті күшті Кориолис күшін сезінеді, бұл Солтүстік жарты шардагы дауылдардың сағат тіліне қарсы айналуына себеп болады. Желтоқсан мен сәуір айлары аралығында тропикалық циклондардың көпшілігі қалыптасатын Солтүстік-Шығыс Тынық мұхитындағы теңіз бетінің температурасы маңызды дамуды қолдау үшін көбінесе тым төмен болады. Сонымен қатар, Тынық мұхитының шығысында орналасқан жартылай тұрақты жоғары қысым аймағы – Солтүстік Тынық мұхиты, қыс айларында тропикалық циклонның дамуын айтарлықтай төмендетеді, себебі Солтүстік Тынық мұхиты тік жел серпілісін тудырады, бұл тропикалық циклонның қалыптасуына қолайсыз жағдай жасайды. Қыста тропикалық циклонның қалыптасуына кедеріс келтіретін тағы бір фактор – қаңтар мен сәуір айлары аралығындағы жартылай тұрақты төмен қысым аймағы – Алеут төмен қысымы. Оның 160-шы батыс бойламына жақын орналасқан Тынық мұхитының орталық бөлігіне тигізетін әсері, сол аймақта қалыптасқан тропикалық толқындардың Аляска шығанағына қарай солтүстікке жылжуына себеп болады. Бұл бұзылыстар солтүстікке жылжығанда таралады немесе экстратропикалық циклонға айналады. Апрель айының соңында Алеут төмен қысымының шегінуі Тынық мұхитының жылуына мүмкіндік береді, осымен оның күшті сағат тіліне қарсы жел айналымын әкеледі. Мамыр айында Интертропикалық конвергенция аймағы оңтүстікке қарай жылжыса, тропиктердегі тік жел серпілісі төмендейді. Нәтижесінде, ең ерте тропикалық толқындар пайда бола бастайды. Жаз және күздің басында теңіз бетінің температурасы одан әрі көтеріліп, шілде мен тамызда 29 °C (84 °F) шамасына жетеді, бұл тропикалық циклонның қалыптасуы мен күшеюі үшін қажетті 26,5 °C (80 °F) шегінен жоғары. Бұл сол уақытта қалыптасқан тропикалық циклонның айтарлықтай күшеюіне, тіпті жылдам күшеюіне мүмкіндік береді. Эль-Ниньодан айырмашылығы, Ла-Нинья құбылысы Тынық мұхитының шығысындағы жел серпілісін арттырады және теңіз бетінің температурасын төмендетеді, ал Атлант мұхитында жел серпілісін азайтып, теңіз бетінің температурасын арттырады. Тропикалық циклон қозғалғанда оның жел өрісі асимметриялық болады. Солтүстік жарты шардағы ең күшті желдер дауылдың оң жағында орналасады (қозғалыс бағытына қатысты). Ескертулерде көрсетілген ең жоғары желдер оң жақтан соғатын желдерге сәйкес келеді. 1959 жылғы маусымнан бері тек 20 дауылдың 5-ші санатқа жеткені белгілі. 1959 жылға дейін 5-ші санаттағы дауылдар тіркелмеген. Мүмкін, бұрынғы кейбір дауылдар ашық суларда 5-ші санатқа жеткен, бірақ олар ешқашан танылмаған, себебі олар құрлыққа тимеген және теңізде қалған.

The majority of tropical cyclones form and organize in areas of warm sea surface temperatures, usually of at least 26.5 °C (80 °F) and low vertical wind shear; however, there are outliers to this general rule, such as storms that manage to intensify despite high amounts of vertical wind shear. When a pre existing tropical disturbance – usually a tropical wave or a disturbance originating in the Intertropical Convergence Zone – enters an area where the aforementioned conditions are present, the disturbance can develop into a tropical cyclone, provided it is far enough from the equator to experience a sufficiently strong Coriolis force, which causes the counterclockwise rotation of hurricanes in the Northern Hemisphere. Between the months of December and April, sea surface temperatures in the tropics, where most Northeast Pacific tropical cyclones develop, are usually too low to support significant development. Also, the presence of a semi permanent high pressure area known as the North Pacific High in the eastern Pacific greatly reduces tropical cyclone development in the winter months, as the North Pacific High results in vertical wind shear that causes environmental conditions to be unconducive to tropical cyclone formation. Another factor preventing tropical cyclones from forming during the winter is the presence of a semi permanent low pressure area called the Aleutian Low between January and April. Its effects in the central Pacific near the 160th meridian west cause tropical waves that form in the area to move northward into the Gulf of Alaska. As the disturbances travel northward, they dissipate or transition into an extratropical cyclone. The Aleutian Low's retreat in late April allows the warmth of the Pacific High to meander in, bringing its powerful clockwise wind circulation with it. During the month of May, the Intertropical Convergence Zone migrates southward while vertical shear over the tropics decreases. As a result, the earliest tropical waves begin to form, During summer and early autumn, sea surface temperatures rise further, reaching 29 °C (84 °F) in July and August, well above the 26.5 °C (80 °F) threshold for the formation and intensification of tropical cyclones. This allows for tropical cyclones developing during that time to strengthen significantly, perhaps even rapidly. Contrary to El Niño, La Niña events increase wind shear and decrease sea surface temperatures over the eastern Pacific, while reducing wind shear and increasing sea surface temperatures over the Atlantic. As a tropical cyclone is moving, its wind field is asymmetric. In the northern hemisphere, the strongest winds are on the right side of the storm (relative to the direction of motion). The highest winds given in advisories are those from the right side. Since the 1959 season, only 20 hurricanes are known to have reached Category 5 intensity. There are no known Category 5 storms occurring before 1959. It is possible that some earlier storms reached Category 5 over open waters, but they were never recognized because they never affected land and remained at sea.