Кіріспе
Алломон (көне грекше ἄλλος allos "басқа" және феромон) – бір түрдің жеке өкілі өндіретін және бөліп шығаратын, басқа түрдің өкілінің мінез-құлқына әсер ететін, бірақ алушыға емес, өндірушіге пайда келтіретін жартылай химиялық зат. Алломондарды өндіру – хищниктерге қарсы қорғанудың кең таралған түрі, әсіресе өсімдіктердің жәндіктерге қарсы қорғанысы. Қорғанумен қатар, алломондар организмдерге өздерінің жемірін алуға немесе айналасындағы бәсекелестерге кедергі келтіруге де мүмкіндік береді. Көптеген жәндіктер осы өсімдік қорғанысына қарсы әрекет ету тәсілдерін дамытты (эволюциялық қарулану жарысында). Алломонға бейімделудің бір жолы – оған жағымды реакция жасау; сонда алломон кайромонға айналады. Басқалары алломондарды өзгертіп, феромондар немесе басқа гормондарға айналдырады, ал үшіншілері оларды өздерінің қорғаныс стратегияларына енгізеді, мысалы, жәндік жейтін жәндік шабуыл жасағанда оларды қайта құсу арқылы. Түрлер аралық байланыста қолданылатын химиялық заттардың үшінші класы – синомондар, олар жіберуші де, алушы да пайда көреді.
An allomone (from Ancient Greek ἄλλος allos "other" and pheromone) is a type of semiochemical produced and released by an individual of one species that affects the behaviour of a member of another species to the benefit of the originator but not the receiver. Production of allomones is a common form of defense against predators, particularly by plant species against insect herbivores. In addition to defense, allomones are also used by organisms to obtain their prey or to hinder any surrounding competitors. Many insects have developed ways to defend against these plant defenses (in an evolutionary arms race). One method of adapting to allomones is to develop a positive reaction to them; the allomone then becomes a kairomone. Others alter the allomones to form pheromones or other hormones, and yet others adopt them into their own defensive strategies, for example by regurgitating them when attacked by an insectivorous insect. A third class of allelochemical (chemical used in interspecific communication), synomones, benefit both the sender and receiver. </blockquote>
Алломондар өндіретін жәндіктер
Ломамия латипеннис (Lomamyia latipennis) беротидтің дернәсілдері термиттермен қоректенеді және оларды агрессивті алломонмен бағындырады. Бірінші дернәсіл термитке жақындап, ішкі қабығының ұшын термиттің басына жақындатады. Термит 1-3 минуттан кейін қозғалмай қалады, ал одан кейін тез паралич болады, бірақ ол 3 сағатқа дейін тірі қалуы мүмкін. Содан кейін беротид паралич болған жеммен қоректенеді. Үшінші дернәсіл де осылай қоректенеді және бір уақытта алты термитке дейін өлтіре алады. Термит пен беротидтің тікелей жанасуы бағындыру үшін қажет емес, ал алломон басқа жәндіктерге әсер етпейді. Қабық қоңыздары жаңа тамақ көзінің (мысалы, өлген ағаштар, тамырлар, тірі ағаштар және т.б.) хабарлау үшін феромондар арқылы байланыс жасайды, нәтижесінде қабық қоңыздарының көп шоғырлануына әкеледі. Қабық қоңыздарының кейбір түрлері феромондарды бөліп шығаруға қабілетті, бұл басқа бәсекелес қабық қоңызының мінез-құлқына теріс әсер етеді, егер екі түр лоблолли шыршысына қоныстануға тырысса. Бір түрдің феромонындағы белгілі бір молекулалық қосылыс, бәсекелес түрдің өз феромонына ортада жауап беру қабілетіне кедергі келтіруі мүмкін. Бұл өзара әрекеттесу, феромон шығарушыға жергілікті қабық қоңыздарымен бәсекелестікті азайту арқылы көмектеседі. Екі түрдің қабық қоңыздары арасындағы бәсекелестік G. sulcates феромондары G. retusus мінез-құлқына кері байланысқа кедергі келтіргенде байқалады. Калифорниялық I. pini-ді бақылау кезінде, ортада тамақ пен кеңістік үшін күресіп жатқан бәсекелес түрлердің өзара әрекеттесуінің әсері көрінеді. I. pini екі рецепторға ие, олардың біреуі өз түрінің феромонын қабылдау үшін, ал екіншісі бәсекелес түрінің феромонын қабылдау үшін пайдаланылады. Бұл екі рецептордың болуы, олардың өз түрінің, I. pini, феромондары бәсекелес түрі, I. paraconfusus, тарапынан бұзылмауын қамтамасыз етеді. Жалғыз қозғалатын бунақденелілер, мысалы, қоңыздар мен тарақандар, құмырсқалардың қасында болғанда феромондарды бөліп шығаруға бейімделген, мұнда бөлінген феромон құмырсқаның дабыл феромонына ұқсас. Жұмысшы құмырсқалардың дабыл феромоны оларды тоқтатып, дабыл феромоны олардың ортасынан жойылғанша ұяларына оралуға мәжбүрлейді. Бунақденелілердің құмырсқаның дабыл феромонын бөліп шығаруы құмырсқаларды дабылға түсіреді және құмырсқалар көбірек жұмысшыларды шақырудан бұрын, жыртқыштардан қашуға мүмкіндік береді.