Кіріспе

Тайландтың таулы жерлері немесе Таиландтың солтүстігіндегі төбелер – Таиландтың солтүстігіндегі таулы табиғи аймақ. Оның тау тізбектері Лаос, Мьянма және Қытай арқылы созылатын төбелер жүйесінің бөлігі болып табылады және Гималай тауларымен байланысты, оларды Гималайдың етегі деп санауға болады. Таиландтың солтүстігіндегі таулы аймақтар көбінесе тік жоталармен, тау аралық ойыстармен және аллювиалды шатқалдармен сипатталады. Биіктігі орташа, ең биік шыңдардың биіктігі шамалы. Дегенмен, биіктік әртүрлі, теңіз деңгейінен бастап кең ауқымды. Лаос шекарасына жақындағанда Меконг алабына қарай бөлінетін жер көтеріледі, кейде шыңдар биікке шығып, өзендер тар, тік аңғарларда ағып өтеді. Климаты тропикалық тауларға тән, жасыл және құрғақ маусымдар анық бөлінген. Қысқы температуралар жоғары биіктікте жыл сайын мұзданумен салқын болуы мүмкін, бірақ ең биік шыңдарда да қар жаумайды. Тайландтың таулы аймағы Таиландтың солтүстігіндегі алты аймақ жүйесіне сәйкес тоғыз әкімшілік провинциясын, сондай-ақ Так және Сухотай провинцияларының бір бөлігін қамтиды. Таулы аймақтардың кейбір бөліктері сиреп қоныстанған.

География

Даен Лао тау жотасынан басқа, Таиландтың солтүстігіндегі барлық тау жоталары шамамен солтүстіктен оңтүстікке дейін созылған. Олар көршілес Бирма және Лаос елдеріндегі кең тау жүйесімен байланысты, бірақ олардың біртұтас атауы жоқ, ал "тайлық таулы аймақтары" термині көбінесе Таиланд аумағымен шектеледі. Жалпы алғанда, геологиялық құрамына сүйенсек, Солтүстік Таиландта екі таулы жүйе бар: батыс бөлігінде Даен Лао жотасынан оңтүстікке қарай созылатын жоталар, Шан таулы аймағының немесе Шан жотасының оңтүстік бөлігінде орналасқан, және Танон Тонг Чай жотасының (เทือกเขาถนนธงชัย) екі параллель тау тізбегі бар. Осы аймақта ең биік нүктелер орналасқан, соның ішінде Таиландтағы ең биік нүкте – Дой Интанон. Доуна жотасы (ทิวเขาดอยมอนกุจู) Мае Хонг Сон мен Салуин өзені арасында Таиландтың батыс шекарасын құрайды. Лаостың солтүстігіне дейін созылған параллель жоталардың қалған бөлігіне Кхун Тан жотасы (ทิวเขาขุนตาน), Фи Пан Нам жотасы (ทิวเขาผีปันน้ำ), Флунь жотасы (ทิวเขาพลึง) және Луанг Прабанг жотасының (ทิวเขาหลวงพระบาง) батыс бөлігі кіреді. Таулы аймақтың көп бөлігі Пинг, Ван, Йом және Нан өзендерімен суға толы, бұл өзендердің барлығы Чао Пхрая өзенінің салалары болып, шамамен оңтүстікке қарай ағады. Басты өзендерді бөліп тұратын тау жоталары көбінесе тік, биік және үздіксіз болады. Шығыс жақта, сондай-ақ Ван және Йом су алаптарында олар төмендеу келеді. Солтүстік-батыстағы Пай өзені батысқа қарай Салуинге құяды, ал солтүстік-шығыс бөлігі Меконг алабындағы Кок және Инг сияқты өзендермен суға толады.

Геология

Геологиялық тұрғыдан алғанда, Шан тауларының оңтүстік тармақтарындағы аллювийлік қабаттар қатты тау жыныстарының үстіне орналасқан. Лаосқа жақын жердегі таулар пермь-карбон кезеңінің әктасынан тұрады, бұл олардың биіктігі салыстырмалы түрде орташа болғанына қарамастан, тік және қиық-ұсақ рельефті құрайды. Тайландтың көптеген жоталары Шань-Тай терранының – тектоникалық тақтаның – құрамына кіреді.

Қоршаған орта және адам әсері

Бұрынғыда бұл төбелердің табиғи ортасы тығыз таулы жаңбырлы орман болған. Егіншілік және орман шаруашылығының салдарынан ескі өсімдіктердің аумағы қысқартылып, олардың орнына екіншілік орман пайда болды. Тайландтың таулы аймақтарында ғасырлар бойы негізінен қытай немесе тибет-бирмандық текті тайпалар, мысалы, Аха, Яо, Лаху, Хму, Хмонг және Лису тайпалары қоныстанған. Бұл адамдар өздерінің туған жерлеріндегі қуғын-сүргін немесе қатал орталық үкіметтен қашып, сондай-ақ өздерінің көшпенді шаруашылық жүйесі үшін жаңа жер іздеп осы салыстырмалы түрде бос аймаққа көшіп келген. Соңғы онжылдықтарда бұл топтар Тайландтың басты ағымына интеграциялану процесін бастан өткізіп жатыр. Мьянмадағы жағдайдың тұрақсыздығына байланысты Тайландтың таулы аймақтарында шекарадан келген босқындар үшін бірнеше лагерь құрылды. Кейбір Кая және Карен қауымдастықтары, мысалы, "ұзын мойынды Карендер" жиі ұйымдастырылған туристік топтардың қызығушылығына ие болады. Теңіз деңгейінен жоғарырақ биіктіктегі аймақтарда 1990 жылға дейін негізгі егін опиум болды, бірақ дамудың күшін біріктіретін факторлар – шалғай аймақтарға жолдардың салынуы, құқық тәртібінің күшеюі және опиумды алмастыру бағдарламалары оның өндірісін азайтты. Жыл сайынғы орман өрттерінің себебі солтүстік Тайландтың әртүрлі аймақтарындағы жергілікті шаруалардың құрғақ маусымда жасаған әрекеттері болып табылады. Көбінесе, жерді иелену үшін, спекулянттар орманды өртейтін адамдарды жалдайды, ал өрттен кейін бұл жерлер "бұзылған орман" деп есептеледі. Бұл өрттерден шығатын түтін Тайландтың таулы аймақтарындағы ауаның ластануының негізгі себебі болып табылады, бұл "солтүстік тұмандылығы" деп белгілі. Орман өрттері елдегі су тасқынына да әсер етеді, себебі олар орманның төменгі қабаттарын жояды, ал құрғақ топырақ жаңбыр суын сіңіру мүмкіндігін азайтады. Қазіргі уақытта таулардың кең аумақтары аралас өсімдіктермен жабылған, бұл тиімді көшпенді шаруашылық жүйесінің мүмкіндіктерінен асып кеткендігінің нәтижесі. Соның салдарынан, үлкен аумақтар Imperata cylindrica шөбімен қапталған, ол Тайландта төбе жабу материалы ретінде кеңінен қолданылады. 1970 жылдардағы ауыл шаруашылығы ғылыми зерттеулері көрсеткендей, мал осы шөпте жайылуы мүмкін. Аймақтың ұзақ мерзімді экологиялық тұрақтылығы орман шаруашылығымен және төменгі жазықтарда шаңғыл және басқа да жеміс ағаштарымен байланысты. Экологиялық тұрғыдан нашарлаған аймақтарда орманды қалпына келтіру жобалары жүзеге асырылуда.