Кіріспе

Цинь генерал-гуаны Хуань И – Соғысқан мемлекеттер дәуірінің соңғы кезеңінде (б.з.д. 5 ғасыр – 221 ж.) Цинь мемлекетінің генералы болған.

Өмірбаян

236 жылы Чжаоның генералы Пан Нюань Ян мемлекетінің бірнеше қалаларын басып алды, содан кейін Ян Цинь мемлекетінен көмек сұрады. Хуан И, Ян Дуанхэ және Ван Цзянь Чжаоға қарсы көмек көрсету науқанына басшылық етті және оның қалаларын Е (қазіргі Линцзян, Хэбэй) және Аньян (Хэбэй), сондай-ақ Эю (Хесхун, Шанси) және Ляоянгты (Зуокуан, Шанси) жаулап алды. 236 жылы Цинь генералдары Хуан И мен Ван Цзянь Йечен аймағындағы тоғыз қаланы басып алды. 234 жылы Хуан И Пиньянға (Линфэн, Шанси) және Вученгке (Цисиан, Хэбэй) шабуыл жасап, генерал Ху Чжені өлтірді және Чжаоның 100 000 әскерін қырғынға ұшыратты. Одан кейін ол Шанданнан шығып, Тайхан тауларынан өтіп, Чили мен Ианьды (Гаочэн, Хэбэй) басып алып Чжаоға шабуыл жасады. Содан кейін Чжао жоғарғы қолбасшылықты Ли Муға тапсырды, ол Фэй шайқасында Хуан Иді жеңді (Жинсян, Хэбэй). Фейсиа шайқасында жеңілгеннен кейін Хуан И туралы деректер табылмайды, алайда «Чжан Гуо Цэ» (басқа тарихи көз) Хуан И кейіннен Чжао астанасы Ханданға шабуыл жасап, Ли Му қорғағанда қаза тапқанын айтады.

Фан Юкимен сәйкестендіру

Ян патшасының мұрагері Дан Цзин Кені Цинь патшасы Чжэнды өлтіру үшін жалдағанда, ол Фан Юцзиді (樊於期), бұрын Цинь мемлекетіне қызмет етіп, сол кезде Данның сарайында қонақ болып жүрген адамын, оның басын беруді сұраған. Кейіннен Цзин Ке Фан Юцзидің басын және ер адам Сюй Фуреннің (徐夫人) жасаған қанжарын алып, Цинь патшасымен кездеседі. Фан Юцзидің бұрын Цинь мемлекетінің сүйікті генералы болғаны айтылады. Қазіргі заманғы тарихшы Ян Куан Фанды Хуан Имен (桓懿) бірдейледі.

Танымал мәдениетте

Хуан И рөлін "Император және қастандықшы" (1998) фильмінде Лю Сяохе, ал "Ассасинер Цзинь Кэ" (2004) телехикаясында Ван Яньнан сомдады. Манга мен аниме "Kingdom"-да ол Кан Ки (оны оңйомиде атауы) ретінде бейнеленеді – бұрынғы қарақшылардың басшысы, "Бас кесуші" лақабымен танымал және өте қабілетті соғыс шебері болғандықтан жаңа тағайындалған "Цинь алты ұлы генералының" бірі. Ол бастапқыда генерал Ван Цзяньмен бірге Менг Ао армиясында вице-генерал болып қызмет еткен. Ал Фан Юци Лао Аймен бірге Лю Бувэйдің қолдауымен Циньге қарсы көтерілген, соғысқа жеңілгеннен кейін қашқан жеке тұлға ретінде көрсетілген.