Кіріспе

Ресми сумо турнирі

Хонбашо (本場所), немесе ағылшын тілінде Grand Sumo Tournament, – ресми кәсіби сумо турнирі. Рикишилердің (сумо күресшілерінің) баңсуке рейтингісіндегі жоғарылатуы мен төмендетуі тек хонбашо турнирлерінің нәтижелерімен анықталады. Жыл сайын өткізілетін хонбашо турнирлерінің саны мен ұзақтығы әртүрлі болған, бірақ 1958 жылдан бері әр жылы төрт қалада 15 күн бойы алты турнир өткізіледі. 1926 жылдан бастап хонбашо турнирлерін Жапон сумо қауымдастығы ұйымдастырып келеді, бұл Токио және Осака сумо қауымдастықтарының бірігуінен кейін болды.

Этимология

Хонбашо термині "басты (немесе нағыз) турнир" дегенді білдіреді және бұл турнирлерді алты маңызды турнирдің арасында сумо турлары аясында өткізілетін ресми емес турнирлерден ажырату үшін қолданылады. Мұндай көрсету турнирлеріде сыйлық ақша болуы мүмкін, бірақ күрескердің өнері оның дәрежесіне ешқандай әсер етпейді. Күрескерлер бұл сумоны аса қатысты қабылдамайтындықтан, оны көбінесе хана сумо (гүл сумосы) деп атайды.

Тарих

Эдо дәуірінде сумо турнирлерінің өтетін жерлері мен оларда күш сынасқан рикишилер (сумо күресшілері) әртүрлі болды. Сумо Едо, Киото және Осака қалаларында ерекше танымал болды; турнирлер Едода жылына екі рет, ал Киото мен Осакада жылына бір рет өткізілді. Әр турнир 10 күнге созылды. 1926 жылы құрылған Жапония сумо қауымдастығы жыл сайынғы хонбашо санын екіден төртке көбейтті. 1928 жылы турнирдің нақты жеңімпазын анықтау үшін, даусыз жекпе-жектерді (фусеншо) жеңіліс деп есептеу сияқты ережелер енгізілді. 1884 жылы "Йомиури Шимбун" газеті хонбашо нәтижелерінің қысқаша мағлұматтарын жариялай бастады. 1947 жылдан бері макуучи дивизионындағы күресшілерге хонбашо барысында көрсеткен ерекше жетістіктері үшін үш арнайы жүлде (саншо) табысталуы мүмкін.

Формат

Хонбашо 15 күнге созылатындықтан, ең жоғары екі дивизиондағы (макуучи және джүрё) сумо күресшілері күніне бір рет күреседі, ал төменгі дивизиондағылар барлығы жеті рет күреседі, шамамен әр екінші күнде бір рет. Төменгі дивизиондағы жарыстар таңғы сағат 8:30-да басталады. Хонбашо нәтижелері бандзукэде жоғарылау мен төмендеуді анықтайтындықтан, көптеген күресшілердің бірінші мақсаты – качи коши, яғни жеңістердің көпшілігін алу және осылайша келесі турнирге өтуді қамтамасыз ету. Соңғы күні тең нәтиже болған жағдайда жеңімпазды анықтау үшін плей-офф өткізіледі. Плей-офф қажет болмаса, екі күресші турнирдің ішінде бір-бірімен бір реттен артық күреспейді. Жекпе-жек кестесін тошиёри комитеті турнир күніне бір-екі күн бұрын бекітеді және жоғары дәрежелі гёдзи оны дохёдан бір күн бұрын жариялауы мүмкін. Нақты бір әдіс болмаса да, турнирдің бірінші жартысында жоғары деңгейдегі макуучи дивизионында жоғары дәрежелі күресшілер (санъяку) төменгі дәрежелі күресшілерге (маэгашира) қарсы жұптасады, ал қалған маэгаширалар өздеріне шамалас күшті күресшілермен күреседі. Турнирдің екінші жартысындағы кестеде негізінен санъякулар бір-бірімен күреседі, ал қалған дәрежелер сол уақытқа дейінгі жеңіс-жеңіліс көрсеткіштеріне сәйкес анықталады. Бір мәселе – теңдікті бұзу жекпе-жегін қажет етуді азайту, әсіресе егер чемпиондыққа үміткер төменгі дәрежеде болса және осы уақытқа дейін тек төменгі дәрежелі күресшілермен күрескен болса. Соңғы күні, мүмкін болса, 7-7 көрсеткіші бар күресшілер бір-бірімен кездеседі, бұл күресшілердің жеңіске немесе жеңіліске жақын көрсеткіштерін өзгерту үшін келісімшарт жасауына жол бермеу үшін; сондай-ақ, үздік көрсеткіші бар күресшілер де шешуші жекпе-жектің мүмкіндігін арттыру үшін бір-бірімен күреседі. Екінші ең жоғары жүрё дивизионындағы жұптастыру жоғары дивизиондағыға ұқсас, бірақ санъяку жоқ. Үшінші ең жоғары макушита дивизионында және одан төменде күресшілер көбінесе бірдей көрсеткішке ие болғандармен жұптасады, дәрежелерді мүмкіндігінше жақын ұстауға тырысады. Плей-оффтан басқа, бір хэядан (төбежай) шыққан күресшілер немесе туысқан күресшілер ешқандай дивизионда бір-бірімен күреспейді. Егер күресші жарақат немесе зейнетке шығу себепті жоспарланған жекпе-жектен бас тартса, оның қарсыласы автоматты түрде жеңіске ие болады (фүсэнсё). Автоматты түрде жеңіліске ұшырау фүсэнпай деп аталады. Келесі турнирдің рейтингін құрастыру кезінде күресшінің өткізіп алған барлық жекпе-жектері жеңіліс ретінде есептеледі. Егер бір дивизиондағы күресшілердің саны тақ болса, кесте төменгі дәрежелі күресшіні келесі төменгі дивизиондағы жоғары дәрежелі күресшімен жұптастыру арқылы толықтырылады.

Бұрынғы орындары

Қазіргі Рёгоку Кокугикан 1985 жылы ашылды. Оған дейін, 1909 жылдан 1946 жылға дейін Токиода сол аттас аренада Хонбашо турнирлері өткізілді. 1950-ші жылдардан 1984 жылға дейін турнирлер Токиодағы Курамаэ Кокугиканда ұйымдастырылды.

Алып тасталған турнирлер

2011 жылдың наурызындағы турнир Жапон сумо қауымдастығының бірнеше секитори дәрежелі күресшілердің матчтарды бұрмалауы туралы айыптаулар бойынша тергеу бастағандықтан күшін жойды. Бұл 1946 жылдан бергі алғашқы хонбашо тоқтатылуы болды, себебі Екінші дүниежүзілік соғыста келген зақымдарды жою үшін Рёгоку Кокугиканды жөндеу жұмыстары жүргізілгендіктен мамыр айындағы турнир өткізілмеді. 2011 жылдың мамырындағы турнир өтті, бірақ сумо қауымдастығы оны толыққанды хонбашо емес, «техникалық тексеру турнирі» деп сипаттады, кіру тегін болды және жүлде ақысы немесе кубоктар берілмеді. 2020 жылдың наурызындағы турнир Жапония мен айналасындағы аймақтардағы COVID-19 пандемиясының салдарынан көрермендерсіз өтті. Екінші дүниежүзілік соғыстан бері басшоның алғаш рет жалпы жұртшылықтан жабылуы болды. Сумо қауымдастығы турнир кезінде кез келген күресшіде COVID-19 анықталса, турнирдің қалған бөлігі тоқтатылатынын қосты.