Кіріспе

1946 жылы Курт Вейлдің (музыка), Лэнгстон Хьюздың (әндер сөздері) және Элмер Райстың (либретто) америкалық операсы «Көше сахнасы» – Курт Вейлдің (музыка), Лэнгстон Хьюздың (әндер сөздері) және Элмер Райстың (либретто) америкалық операсы. 1946 жылы жазылып, сол жылы Филадельфияда тұңғыш рет қойылған «Көше сахнасы» Райстың 1929 жылы Пулитцер сыйлығын жеңіп алған, сол аттас пьесасына негізделген. Вейл бұл шығарманы «америкалық опера» деп атап, оны еуропалық дәстүрлі опера мен американдық музыкалық театрдың жаңа синтезі ретінде қарастырды. Ол 1947 жылы Бродвейдегі тұңғыш қойылымнан кейін ең үздік түпнұсқа музыка үшін алғашқы «Тони» сыйлығын алды. Бұл опера музыкалық туындыға қарағанда опера ретінде танымал.

Партитурада опералық ариялар мен ансамбльдер бар, олардың кейбіреулері, мысалы, Анна Моранттың «Қалай болса да сенбедім» және Фрэнк Моранттың «Бәрі бұрынғыдай болсын» Дьякомо Пуччини стилімен байланысты. «I Got a Marble and a Star» және «Lonely House» (суретке қараңыз) шығармаларында джаз бен блюз әсерлері байқалады.

Өмірбаян

1920 жылдардың соңы мен 1930 жылдардың басында Германияда Вайл өзінің операларында американдық джаз және танымал әндер элементтерін қолдана бастады. 1933 жылы нацистік Германиядан қашқаннан кейін ол Парижде, содан кейін Англияда, ал 1935 жылдан бастап Нью-Йоркте жұмыс істеді. Ол американдық танымал және сахналық музыканы зерттеді және өзінің музыкасын жаңа американдық стильдерге бейімдеу үшін Бродвей, кино және радио үшін жазды. Ол коммерциялық және көркемдік жағынан табысты болатын американдық опера жасаудың жаңа жолын табуға тырысты. Вайл: «Менің ойымша, біз осы елде (Америкада) музыкалық драмалық форманы дамыта аламыз және дамытамыз, бірақ оны «опера» деп атамаймыз, және ол коммерциялық театрдан бөлініп кеткен операдан өспейді деп ойлаймын, ол билет сатудан басқа табыс көзіне тәуелді. Ол американдық театрдың бір бөлігі болып қалады – қаласаңыз, «Бродвей» театры. Мен бұл дамудың бір бөлігі болғым келеді», – деді. Вайл «драма мен музыканы, сөйлеу сөзін, ән мен қозғалысты біріктіретін» музыкалық театр құруға ұмтылды. Ол былай деп жазды: «Театрдың бұл түрі композитор үшін ерекше тартымды, өйткені ол оған музыкалық идиомалардың алуан түрін қолдануға, сонымен қатар жеңіл және күрделі, опералық және танымал, эмоционалды және күрделі, оркестрлік және вокалды музыка жазуға мүмкіндік береді. Мұндай қойылымның әрқайсысы өзінің стилін, текстурасын, сөз бен музыка арасындағы қарым-қатынасын қалыптастыруы керек, өйткені музыка пьесаның ажырамас бөлігіне айналады – ол эмоцияны тереңдетуге және құрылымды түсіндіруге көмектеседі». 1930 жылы Вайл Райстың натуралистік пьесасын көріп, оны бейімдеуді қалады. Ол былай деп жазды: «Бұл үлкен қаладағы күнделікті өмірдің қарапайым оқиғасы, махаббат, құмарлық, ашкөздік және өлім туралы әңгіме. Мен оның театрлық құрылғысында үлкен музыкалық мүмкіндіктерді көрдім – бір кештен кейінгі және келесі түске дейінгі пәтер үйіндегі өмір. Мен үшін бұл адамдардағы поэзияны табу және пьесаның шұбар реализмімен музыканы үйлестіру үлкен қиындық болды». 1936 жылы Вайл Нью-Йоркте Райспен кездесіп, бейімделуді ұсынды, бірақ Райс одан бас тартты. 1938 жылы Вайлдің «Кникербокер Холидей» және 1940 жылы «Леди ин Дарк», 1943 жылы «Венераның бір жанасуы» (және Вайл 1939 жылы Райстың «Аралдағы екеуі» үшін қосымша музыка жазғаннан кейін) сәттілік алғаннан кейін Вайл қайтадан сұрады, ал Райс келісті. Екеуі Гарлем Ренессансы ақыны Лэнгстон Хьюзді «халықтың күнделікті тілін қарапайым, әдемі поэзияға көтеру үшін» таңдады, Вайл айтқандай. Жаңа туындының реализмін арттыру үшін авторлар кейде музыкамен сүйемелденетін диалогтық көріністерді пайдаланды. Райстың кітабында сипатталған кейіпкерлердің этникалық алуандығын бейнелейтін музыка жасау үшін Вайл Нью-Йорктегі балалардың ойындарын бақылап, Нью-Йорктіктерді қадағалап, түрлі аудандарға саяхат жасады. Хьюз Вайлді Харлемнің түнгі клубтарына алып барып, афроамерикандық джаз бен блюздің жаңа музыкалық идиомаларын тыңдады. Хьюз былай деп жазды: «Нәтижесіндегі ән ұлттық афроамерикандық идиомада жазылған, бірақ неміс немесе басқа біреу оны таңғажайып немесе орынсыз естімей әндей алады». Вайл мен көптеген сыншылар бұл музыканы оның шедеврі деп санайды. түзетулер енгізіліп, «Стрит Сцена» 1947 жылдың 9 қаңтарында Бродвейдегі Адельфи театрында ашылды. Ол 1947 жылдың 17 мамырында 148 қойылымнан кейін жабылды, жоғары операциялық шығындарға байланысты. Қойылымды Чарльз Фридман қойды, хореографиясы Анна Соколоуға тиесілі болды, ал продюсерлері Дуайт Дир Уиман мен драматургтар компаниясы (Максвел Андерсон; С. Н. Берман; Элмер Райс; Роберт Э. Шервуд; Сидни Ховард) болды. Сценалық және жарық дизайнын Джо Миелзинер жасады, ал костюм дизайнын Люсинда Баллард жасады. Бұл қойылымда Роза Моуррант рөлінде Энн Джеффрис, Анна Моуррант рөлінде Полина Стоска, Франк Моуррант рөлінде Норман Кордон, Сэм Каплан рөлінде Брайан Салливан, Эмма Джонс рөлінде Хоуп Эмерсон, Мэй Джонс рөлінде Шила Бонд және Дик МакГанн рөлінде Дэнни Дэниелс ойнады. Вайл ең үздік түпнұсқа музыка үшін Тони сыйлығын алды, ал Баллард 1947 жылғы ең жақсы костюм дизайны үшін Тони сыйлығын алды, сол жылы Бёртон Лейннің «Финианның жаңбыры» және Фредерик Лоуидің «Бригадун» сияқты басқа да күшті музыкалық қойылымдармен бәсекелесті. Нью-Йорк опера театры «Стрит Сценаны» бірнеше рет қайта қойды, әсіресе 1959, 1979 және 1990 жылдары. Британдық премьерасы 1987 жылдың 26 сәуірінде Лондондағы Палас театрында өткен бір түнгі қайырымдылық қойылымы болды. Шоуда басты және эпизодтық рөлдерде жұлдызды актерлар ойнады...

Рөлдер

Рольдік тізім
Премьера, 9 қаңтар 1947
Дирижер: Морис Абраванель

Майррант отбасы
Фрэнк Моуррант, сахна шебері, эмоционалды түрде зорлық-зомбылық көрсетуші, бас баритон
Норман Кордон
Анна Моуррант, оның мейірімді, жайлы әйелі, драмалық сопрано
Полина Стоска
Роза Моуррант, олардың 20 жастағы қызы, сақтандыру кеңсесінде жұмыс істейді, лирикалық сопрано
Анна Джеффрис
Уилли Моуррант, олардың ойнақы кішкентай ұлы, әнші емес
Питер Гриффит

Джонс отбасы
Эмма Джонс, әңгімеге құмар көрші, меццо-сопрано
Хоуп Эмерсон
Джордж Джонс, оның алкогольге тәуелді күйеуі, баритон
Дэвид Э. Томас
Мэй Джонс, олардың еркін мінезді жас қызы, меццо-сопрано
Шейла Бонд
Винсент Джонс, оның бұзақы үлкен ағасы, такси жүргізушісі, сөйлейтін рөл
Роберт Пирсон

Олсен отбасы
Ольга Олсен, швед көршісі, контральто
Эллен Репп
Карл Олсен, оның күйеуі, бас
Уилсон Смит

Каплан отбасы
Авраам Каплан, радикалды пікірлері бар егде жастағы еврей, баритон
Ирвинг Кауфман
Сэм Каплан, оның 19 жастағы ұлы, жақында колледжді бітірген, тенор
Брайан Салливан
Ширли Каплан, оның үлкен әпкесі, мектеп мұғалімі, сөйлейтін рөл
Норма Чемберс

Фиорентино отбасы
Грета Фиорентино, неміс көршісі, колоратуралық сопрано
Хелен Арден
Липпо Фиорентино, оның итальян күйеуі, скрипкашы, тенор
Сидней Рейнер

Хильдебранд отбасы
Лаура Хильдебранд, күресіп жатқан жалғыз ана, сөйлейтін рөл
Элен Лейн
Дженни Хильдебранд, оның жасөсперім қызы, меццо-сопрано
Беверли Жанис
Чарли Хильдебранд, оның кішкентай ұлы
Беннетт Буррилл
Мэри Хильдебранд, оның кішкентай қызы
Джулиана Галлахер

Басқа тұрғындар
Дэниел Бьюкенен, бала күтетін әке, тенор
Ремо Лота
Генри Дэвис, күзетші, баритон
Крейтон Томпсон
Грейс Дэвис, оның кішкентай қызы
Хелен Фергюсон

Үйге келген қонақтар
Дик МакГанн, Мэй Джонстың романтикалық әріптесі, баритон
Дэнни Дэниелс
Гарри Истер, Роза Моурранттың жаман басшысы, баритон
Дон Саксон
Стив Сэнки, сүтші, Анна Моуррантпен қарым-қатынаста болған деген қауесет бар, сөйлейтін рөл
Лорен Гилберт
Қызметші #1, жас қызметші, лирикалық альт
Пегги Тернли
Қызметші #2, тағы бір жас қызметші, контральто
Эллен Карлин
Др. Джон Уилсон, Дэниел Бьюкененнің жүкті әйеліне қараушы дәрігер, сөйлейтін рөл
Эдвин Г. О'Коннор
Полиция офицері Гарри Мерфи, сөйлейтін рөл
Норман Томпсон
Джеймс Генри, қалалық маршал, сөйлейтін рөл
Рандольф Симонетт
Фред Каллен, оның көмекшісі, сөйлейтін рөл
Пол Лили
Жылдам жәрдем жүргізушісі, сөйлейтін рөл
Көшеден өтетіндер, балалар, хор

Қорытынды

Опера 1946 жылы Манхэттеннің шығыс жағындағы көпптерлі үйдің алдында, екі қатты ыстық күнінде өтеді. Оқиға екі басты сюжет желісіне шолу жасауға бағытталған: Роза Мауррант пен оның көршісі Сэм Каплан арасындағы махаббат; және Розаның анасы Аннаның некеден тыс қарым-қатынасы, соңында Розаның тітіркенген әкесі Франкқа аян болады. Көрсетілім көршілердің әдеттегі махаббаттарын, ұсақ-түйек дауларын және әңгімелерін бейнелейді, ал Мауррант отбасына байланысты туындаған шиеленіс ақырында зор трагедияға ұласады.

1-ші акті

Алғашқы сахналық көрініс басталғанда, біз оқиға орын алатын үйдің тұрғындарымен танысамыз. Эмма Джонс пен Грета Фиорентино Нью-Йоркті жайлаған ыстық толқынынан ("Ай, ыстық жаманы ма?") зарланады. Оларға жаңа туған сәбиі мен күйеуі Карлмен күресудің стрессін айтып беретін тағы бір көрші Ольга Олсен және прессадағы кісі өлтірулер мен жанжалдар туралы ән салатын, ашылу санында қосылатын Ибраһим Каплан есімді қарт кісі қосылады. Генри Дэвис, үй күтуші, жертөледен кіреді және өзінің үлкен нәрселерге деген амбицияларын ("Менің мармары мен жұлдызым бар") ән салады. Жас Вилли Мауррант кіреді және анасын шақырады, ол терезеден кіреді және оған сода сатып алу үшін ондық тастайды. Үш әйел (Мисс Джонс, Миссис Фиорентино және Миссис Олсен) миссис Муррантты төмен түсіп, араласуға көндіреді, ал ол төмен түсіп бара жатқанда, олар миссис Муррант пен Стив Санки, сүтші, қарым-қатынаста болды деген уәде туралы ("Оның жүктемесін алыңыз") айтып береді. Миссис Муррант төмен түсіп, әңгімелеседі, ал Миссис Олсен баласына қарап, өзінің жертөледегі пәтеріне қайта түседі. Сэм Каплан үйден шығып, Миссис Мурранттың қызы Роза туралы сұрайды, бірақ ол әлі жұмыстан оралмаған. Ол кітапханаға барады. Дэниел Бьюкенен кіреді, ол қатты қорқады, өйткені оның әйелі жоғарыда баласын босану алдында тұр. Ол және әйелдер "Әйел бала тапқанда" атты қысқа арийтада бала туудың қауіптілігін айтады. Ол үйге жүгіріп келіп, әйеліне қарап жатқанда, үйге Фрэнк келеді. Ол ертең Нью-Хейвенге жұмыс сапарына баратынын айтады және әйелімен Розаның әлі үйде болмайтыны туралы айтысады ("Ол түнде қалмауы керек"). Ол ашуланып үйге кіреді, Джордж Джонс жұмыстан үйге оралып, қыздармен әңгімелеседі. Анна Муррант жарқын ертеңге деген сеніміңізді нығайтудың маңыздылығы туралы ария ән салады ("Немесе мен ешқашан сенбейтінмін"). Стив Санки кіреді және оның және күдікті әйелдердің арасында шиеленіскен көрініс пайда болады. Ол кеткеннен кейін, Миссис Муррант та ұлын іздеп барамыз деген сылтаумен сол жаққа кетеді. Мистер Джонс, Миссис Олсен, Миссис Джонс және Миссис Фиорентино "Не ойлайсың бұл туралы" атты әнін айтады. Миссис Олсен қызыға жүгіріп келіп, Санки мен Миссис Мурранттың жергілікті қойманың артқы жағында бірге тұрғанын көргенін айтады. Липпо Фиорентино жұмыстан үйге келгенде, бәріне мұздатқыш тостаған алып келеді. Екі фиорентиан, екі Олсен, Мистер Джонс және Генри Дэвис мұздықты мадақтап ("Мұздық секстеті") ән салады. Мауррант қарап отырды, әйелі қайтып келгенде, ол оның қайда болғанын сұрады. Ол оған Виллиді іздеп жүргенін айтады, ал Мауррант пен Абрахам Каплан ата-аналық тәрбие туралы, кейіннен экономика туралы айтысады. Каплан мысалын келтіріп, үйдің жоғарғы қабатында тұратын Хилдебрандтар отбасын көрсетеді. Оларды жалдамалы пәтер ақысын төлей алмай жүрген жалғыз басты ана басқарады. Мауррант пен Капланның айтысы қасқырлыққа айналады, бірақ көршілері мен Капланның немересі Ширли екі адамды ұстап қалады. Мауррант "Барлығы бұрынғыдай болсын" әнінде дәстүрлі моральдық құндылықтарға қайтуды қалайтынын айтады. Бірден кейін Дженни Хилдебранд және басқа да мектеп оқушылары мектеп бітіру рәсімінен үйлеріне келе жатқан көшеге кіреді. Ансамбль "Түстіге оралған, қайыспен байланған" деп аталатын қуанышты ән айтады. Стив Санкидің кіруі мерекеге кенеттен тоқтату әкеледі. Көршілердің ыңғайсыз үнсіздігі оны кетуге мәжбүрлегеннен кейін, Сэм Вилли Мауррантты жылап әкеледі. Вилли жергілікті баламен ұрысып жүрді, Сэм онымен араласқысы келді. Мистер Мауррант жергілікті барға барып, ішіп-жеп, Розаның үйге қайтып келгенше келмегенін ескертіп, апасы Виллиді жоғарыға шығарады. Олар кетіп бара жатқанда көршілердің бәрі Маурранттар отбасы туралы уәде бере бастайды. Сэм қатты ашуланып, көршілерді артында көп сыбыс таққандары үшін сөгіп, кейін дауылдап кетеді. Барлық көршілер сәлем айтып, төсекке жатады, бірақ Мистер Джонс бильярд ойнауға барады. Сэм сахнаға қайта оралып, өзінің жалғыздықты ("Жалғыз үй") ән салады. Сэм үйге кіреді, содан кейін Роза өзінің қожайыны Гарри Истермен бірге кіреді, ол оны үйге шығарып салды. Пасха Розаны өзіне тартып, құшағына алып, сүйеді. Содан кейін ол оны әуесқойлық әнмен жеңуге тырысады, егер ол онымен бірге қашып кетсе, оған Бродвейде концертті ("Бродвейде болғыңыз келмей ме?") Алайда Роза өзінің сенімінде тұрып, Cavatina әнін әндейді. Ол әрқашан шынайы махаббатты жарқын уәделерден артық көретінін айтады ("Айдың қандай пайдасы бар?"). Роза әкесі үйге қайтып келе жатқанын көріп, Пасхаға кетуге айтады. Мауррант одан кіммен сөйлескенін сұрайды және олар билегенін естігенде ашуланады. Ол ашуланып жоғары қабатқа шығады. Бьюкенен үйден асығыс шығып, Розадан дәрігерге қоңырау соғуын сұрайды, өйткені оның әйелінің баласы тууға айналып келеді. Ол қайтадан жоғары қабатқа шығады, ал Роза шығып бара жатқанда, жас Мэй Джонс пен оның күйеуі Дик МакГаннан өтеді. Екеуі де билеп келген және әуесқойлық туралы жылдам темпті джитербаг әнін айтады ("Айға қараған, жұлдызды көзді"). Олар тротуарда билегеннен кейін, Розаға мас сәлем айтып, үйге асығыс кіреді. Мэйдің қатыгез ағасы Винсент үйге оралып, Розаны мазалап бастайды. Сэм оны терезеден мазалап жатқанын көріп, оған қарсы тұру үшін сыртқа шығады, бірақ Винсент оны тротуарға зорлықпен түсіреді. Винсент оған шабуылды жалғастыруға асығысқанда, оның анасы, Миссис Джонс, не болып жатқанын көру үшін сыртқа шығады. Ол бірден тоқтап, анасының бұйрығымен кінәсіз түрде жоғары қабатқа шығады. Сэм мен Роза жалғыз қалады, Сэм Розаның алдында Винсенттің қорлағанына ұялады. Сэм шалаптарда өмір сүрудің қорқынышты күресіне қайғырады, бірақ Роза оған бір кезде оған оқыған өлеңді еске салып, тыныштандырады ("Мен сені күтіммен еске аламын"). Доктор Уилсон келіп, Миссис Бьюкененге көмектесу үшін жоғары қабатқа шығады, ал Мистер Мауррант Розаға төсекке жатуын айтады. Сэм мен Роза тротуарда сүйіседі, содан кейін Роза жоғары қабатқа асығыс шығады, Генри Дэвис жоғары қабатқа шығып, түнге дейін алдындағы сатыны сыпырып тастағанда. Роза терезеден Сэмге сәлем айтады, ал Сэм түн ортасындағы көшеде жалғыз қалды, 1-келісімнің соңына дейін перде баяу төмендейді.