Кіріспе
Мүгедектер ойнайтын хоккейдің негізгі түрі – следж-хоккей, американдық ағылшын тілінде sled-хоккей деп, ал халықаралық жарыстарда пара-хоккей деп те аталады. Бұл спорт физикалық мүмкіндігі шектеулі ойыншылар үшін бейімделген хоккей түрі. Спорт 1960 жылдардың басында Швецияның Стокгольм қаласындағы реабилитациялық орталықта ойынға түсірілді және стандартты хоккейге ұқсас ережелер бойынша ойналады. Ойыншылар тостағаншаларда отырып, мұз үстінде жылға алу үшін қол саптарында металл "тістері" бар арнайы хоккей таяқтарын пайдаланады. Ойын алаңдары стандартты хоккей шайбасымен жабдықталады. Следж-хоккей 1994 жылдан бері Қысқы Паралимпиада бағдарламасына енгізілген. Халықаралық Паралимпиада Комитеті (ХПК) World Para Ice Hockey бөлімшесі арқылы осы спорттың халықаралық деңгейдегі санкциялаушы органы болып табылады. 1994 жылдан бері Қысқы Паралимпиада ойындарында өткізіліп келеді және ең танымал түрлердің бірі саналады. 2016 жылдан бастап ХПК тілдік себептермен және Паралимпиададан тыс спортты санкциялауды жеңілдету мақсатында осы спортты "пара-шайбалы хоккей" деп атауды қолдана бастады.
Sledge hockey, also known as Sled hockey in American English, and Para ice hockey in international competition, is an adaptation of ice hockey for players who have a physical disability. The sport was invented in the early 1960s at a rehabilitation centre in Stockholm, Sweden, and played under similar rules to standard ice hockey. Players are seated on sleds and use special hockey sticks with metal "teeth" on the tips of their handles to navigate the ice. Playing venues use an ice hockey rink. Sledge hockey has been a part of the Winter Paralympics programme since 1994. Via its division World Para Ice Hockey, the International Paralympic Committee (IPC) acts as the international sanctioning body for the sport. It has been played in the Winter Paralympics since 1994, and has been one of the most popular events. Since 2016, the IPC has promoted the sport under the name "Para ice hockey" for linguistic reasons, as part of an effort to streamline its sanctioning of the sport outside of the Paralympics.
Тарих
Швециядан келген екі адам 1960-шы жылдары шаңғыны ойлап тапты, өйткені олар физикалық мүмкіндіктері шектеулі болса да хоккей ойнауды жалғастыруды қалады. Олардың конструкциясына металл қаңқаға екі шана жапырағы (лезвие) кірді, бұл шайбаның астынан өтуіне мүмкіндік берді. Олар велосипед тұтқалары бар екі дөңгелек бағананы қосып, жиынтықты толықтырды. Паралимпиада ойындарында қолданылатын шаналардың өлшемдері мен салмағына қатысты көптеген шектеулер болса да, қазіргі шаналардың негізгі дизайны 1960 жылдардағы балаларға арналған қарапайым шаналарға ұқсас күйінде сақталды. Кейіннен бұл шаналарды хоккей ойнау үшін пайдаланды. Бастапқыда қызығушылық пен хабардарлық аз болғанына қарамастан, 1971 жылы Еуропадан бес команда қатысқан шана хоккейі жарысы басталды. 1981 жылы Ұлыбритания алғашқы шана хоккей командасын құрды, ал 1982 жылы Канада да осы қадамды жасады. АҚШ алғашқы шана хоккей командасын 1990 жылы ғана құрды. 1993 жылы Эстония мен Жапония командаларын құрғаннан кейін шана хоккейінің дамуы жалғасты. Шана хоккейі 1994 жылы қысқы Паралимпиада бағдарламасына енгізілді, ал Швеция алғашқы алтын медальді жеңіп алды. 2010 жылдан бастап шана хоккейіте әйелдер мен ерлер аралас жарысады. Шана хоккейі қысқы Паралимпиаданың ең танымал түрлерінің біріне айналды. 2016 жылдың 30 қарашасында Халықаралық Паралимпиада комитеті (IPC) Паралимпиададан тыс спорт түрлерін қайта брендтеу аясында, сондай-ақ "шана" сөзінің әртүрлі тілдерде әртүрлі мағыналары бар екенін ескере отырып, шана хоккейін енді "Пара-мұз хоккейі" деп атауға шешім қабылдады. Осыған сәйкес, оның басқару органы World Para Ice Hockey деп өзгертілді.
Жабдық
Таяқтардың бір жағында әдеттегі хоккей таяқтарына ұқсас иілген жүзі болады, ал екінші жағында, әдетте, алтыдан сегізге дейін металл тістері орналасқан, олар маневр жасауға және жылдамдауға көмектеседі. Қозғалыс металл тістердің мұзды ұстап, итеру арқылы қамтамасыз етіледі. Мұздың зақымдануын және басқа ойыншылардың жарақат алуын болдырмау үшін металл тістердің өткір болмауы және таяқтан 1 см-ден артық шығып тұрмауы керек. Басқа да жабдықтарға: бетке арналған маскасы бар шлем, иық және шынтақ қорғағыштары, тізе сақшылары және хоккейлік қолғаптар кіреді. Шалбар мен аяқ киім ойыншының ыңғайлылығы мен қажеттілігіне қарай таңдалады. Голкиперлер стандартты маска, кеуде және қол қорғағышы, блокер, допты ұстауға арналған қолғап, сондай-ақ қалаулары бойынша аяқ қорғағышын және екі жағында да тістері бар таяқты киеді. Голкиперлер өз жабдықтарына өзгерістер енгізе алады: кең таралған өзгеріс – қолғаптардың сыртқы жағына жеңіл атлетика аяқ киімдерінің пластикалық табандарын бекіту, бұл оларға бүйірлеме қозғалыста көмектеседі.
Ережелер
Негізінде, мұз үстіндегі хоккейдің барлық стандартты ережелері шлейд хоккейіне де қолданылады. Айырбас – мұз шаңғысы мен спортшының ерекшеліктеріне байланысты туындайды. Халықаралық ережелер жиынтығы алғаш рет 1990 жылы жасалды және ол Канада ережелері негізінде құрылды. Шлейд хоккейіне тән жалғыз жаза – «Тейинг», яғни қарсыласты шаңғының алдыңғы бөлігінің кез келген бөлігімен итеру. Қолда қозғалу мүмкіндігі шектеулі ойыншыларға мүгедек емес көмекшінің көмегіне рұқсат етіледі. Көмекшілер команданың жейдесін және қауіпсіздік жабдықтарын киюі керек, мұздағы орташа ойыншы жылдамдығынан асып кетпеуі керек, сондай-ақ қорғаныс аймағында болғанда «үйге» (қақпа алқабынан басталып, соққы алаңының нүктелеріне дейін, соққы алаңы шеңберлерінің жоғарғы бөлігіне дейін созылатын аймаққа) кіре алмайды. Ойындар үш 15 минуттық кезеңге бөлінеді. Егер ресми уақыт бітісімен тең түс болса, қосымша уақыт тағайындалады. Егер қосымша уақыттан кейін де тең түс болса, жеңімпазды анықтау үшін буллиттер сериясы өтеді.
Әйелдер шайбалы хоккейі
АҚШ әйелдер ұлттық мұз шайбасы құрамасын USA Hockey басқарады; алайда, Канада әйелдер ұлттық мұз шайбасы құрамасы тәуелсіз басқарылады және мемлекеттік қаржыландыру алмайды. Екі топтың негізгі міндеті – әйелдер мұз шайбасын халықаралық деңгейде дамыту және насихаттау. Паралимпиададағы пара-мұз шайбасы 2010 жылдан бері әр жынысты ойыншылар арасында өткізіледі. 2006 жылы Аманда Арнбом Швеция құрамасына шақырылған, бірақ ойындарға дейін жарамсыз деп танылды, себебі бұл жарысқа тек ерлер қана қатыса алатын.