Кіріспе

Нан жасаудың кейбір әдістеріндегі процесс. Ашытқы (кейде нан дайындаудың бастапқы бөлігі деп те аталады) – нан жасаудың жанама әдістерінде қолданылатын ашытуға арналған қоспа. Оны "ана қамыр" деп те атайды. Ашытқыны пайдалану және нан жасау процесін ұзарту бірнеше артықшылықтар береді: ашытқы, ферменттер және қышқыл нан болған жағдайда бактериялардың қамырдағы крахмал мен ақуыздарға әсер етуіне көбірек уақыт беріледі; бұл пісірілген нанның сақталу мерзімін ұзартады және дәмінің әртүрлілігін арттырады. Тікелей ашытқы қосылу арқылы нан рецепттерінің дайындалуы жеңілдегендіктен, ашытқылардың танымалдылығы коммерциялық өндірісте төмендегенімен, әртүрлі түрдегі ашытқылар шеберлер жасаған нан рецепттерінде және формулаларында кеңінен қолданылады.

Тарих

Поляк терминінің жалпы, бірақ құжатталмаған шығу тегі, оны алғаш рет 1840 жылы польшалық нан пісірушілер қолданған, сол себепті осылай аталған, ал бұл әдіс 1920 жылдардың басында Францияға әкелінген. Дегенмен, "Poolish" – "Polish" сөзінің ескі ағылшын тіліндегі түрі, ал термин көбінесе Францияда қолданылады (онда "polonais" сөзі "поляк" деген мағынаны білдіреді). XIX ғасырдың кейбір дереккөздерінде "pouliche" деген дыбыстас француз сөзі қолданылады, ол әдетте бие жабасын білдіреді. Екі жазба нұсқасы да 19-ғасырдың соңында ғана француз дереккөздерінде кездеседі. Қазіргі таңда терминнің шығу тегіне сенімді түсіндірме жоқ.

Қолдану

Ашытқы жасау оңай және әдетте бидай ұны, су және көтерілгіш (әдетте ашытқы) қоспасынан тұрады. Тұз бен қантты қосу туралы екі түрлі пікір бар. Олардың екеуі де ашытқының өсуін тежейді немесе баяулатады, бұл көтерілуге кеткен уақытпен анықталады, сондықтан оларды әдетте қоспайды, ал соңғы қамырға қосады. Әрбір ингредиенттің мөлшері және оларды қосу уақыты алдын ала дайындалған ашытқы мен соңғы қамырдың рецептеріне байланысты. Кейбір елдерде (әсіресе Шығыс Еуропа, Балтық және Скандинавия елдерінде) қара бидай ұнынан да ашытқы жасауға болады. Финляндияның дәстүрлі қара бидай ашытқысы тек қара бидай ұны мен судан тұрады, онда қант немесе ашытқы болмайды. Кейбіреулер ашытқының тез көтерілуіне көмектесу үшін йогуртты да қолданады. Ұн мен судың 1:1 арақатынасы салыстырмалы түрде сұйық ашытқыны береді. 2:1 сияқты тығыз қамырларды да қолдануға болады. Араласқаннан кейін оны белгілі бір уақыт бойы ашытуға рұқсат етіледі, содан кейін оны соңғы қамырға ашытқының орнына немесе оған қосымша ретінде қосады. Компьютерлік бақылаудағы нан пісіру орындары үшін арнайы жасалған, тоңазытқыштарды қоса алғанда, ингредиенттердің өзгеше жиынтығын қолданатын, үздіксіз қамыр өндірісіне қажетті ашытқы түрлері де бар. Ашыту кейде жылы жерде немесе ылғалдылық пен температура бақыланатын ортада жүргізіледі. Бөлме температурасынан төмен немесе тоңазытқыш температурасы өсуді баяулатады және уақытты ұзартады, ал сәл жылы температура өсуді жеделдетеді және уақытты қысқартады. Тым жоғары температура өсуді баяулатады, ал одан да жоғары температура ашытқыны өлтіреді. Ашытқы жасушаларының өлуі, ашытқыны салқындатқанда, қамыр температурасы төмендесе, мәдениетке әсер етеді және пісірілген нанның хош иісінің жоғалуына әкеледі. Ашытқының көтерілуі үшін орын беру үшін ингредиенттерді кемінде төрт немесе бес есе көлемді ыдысқа араластырады. Осы кезде ашытқының және қышқыл нанның алдын ала дайындамаларының арасындағы процестердің ұқсастығы ажыра бастайды. Ашытқының алдын ала дайындалу кезеңіне жұмсалатын уақыт қамырдың температурасына және қосылған тірі ашытқының мөлшеріне байланысты 2–16 сағатты құрайды, көбінесе нан пісірушінің пайызы ретінде көрсетіледі. Қышқыл нанның алдын ала дайындамасын жасау үшін кемінде бірнеше күн қажет, және ол көптеген факторларға тәуелді. Қышқыл нанның алдын ала дайындамасын жасау үшін қажетті ең аз ингредиенттер – ұн, су және уақыт. Бұл алдын ала дайындама күнделікті тамақтандырумен немесе жаңа ұн мен сумен немесе жаңа қамырмен жаңартылады. Ол бөлме температурасында қажетті жасқа немесе ең аз жаңарту санына дейін ашытылады, содан кейін соңғы қамырға қосылады. Алдын ала дайындаманың салмағын сақтау үшін оның 60% (немесе одан да көп) бөлігін тастау және тасталған қамырды жаңа қамырмен ауыстыру ұсынылады. Егер алдын ала дайындаманың мөлшерін арттыру қажет болса, жаңа қамыр қосыңыз. Ескі қамыр мен жаңа қамырдың 40:60 арақатынасы, немесе 2:3, кері қарай түсу қатынасы деп аталады, және бұл қатынастың өзгеруі жаңа ғана жаңартылған қамырдың pH деңгейін өзгертеді. Бастапқы ашытқыны дайындау үшін Реймонд Калвел тұзды қолданды, бірақ ол көптеген соңғы қамыр рецептеріне қарағанда аз мөлшерде болды.