Кіріспе

Нихонга (日本画) – минералды пигменттерді, кейде түсті қаламды, сондай-ақ басқа органикалық пигменттерді жібек немесе қағазға қолданатын жапондық сурет салу стилі. Бұл термин Мэйдзи дәуірінде (1868–1912) оны батыс стиліндегі сурет салу, яғни Йога (洋画) сияқты нұсқаларынан ажырату үшін пайда болды. Сөздерінше аударғанда, «Жапонияның суреттері» деген мағынаны білдіреді. Нихонга Окакура Теншин мен Эрнест Фенолосаның Йога деп аталатын жаңа батыс сурет салу стиліне жауап ретінде дәстүрлі жапон суреттерін қайта жаңғыртуға тырысқан кездерде пайда болды. Кано мектебінің суретшісі Хашимото Гахо осы қайта жаңғырту қозғалысының іс жүзіндегі негізін қалады. Ол жапон стиліндегі суреттерді дәстүрлі техникаларды ғана қолдана отырып салумен шектеліп қоймады, сонымен қатар Йоганың перспективасын енгізе отырып, дәстүрлі жапон суреттерін жаңартты және кейінірек Нихонга қозғалысының бағытын белгіледі. Токио Көркемсурет мектебінің (қазіргі Токио Өнер университетінің) алғашқы профессоры ретінде ол Йокояма Тайкан, Шимомура Канзан, Хишида Шунсо және Кавай Гёкудо сияқты кейін Нихонга шеберлері деп танылған көптеген суретшілерді тәрбиеледі. Бұл термин 1880 жылдардан бері қолданылып келеді, ал Эдо дәуірінің соңындағы жағдайды Фоксвеллдің «Заманауи жасау: жапондық стильдегі сурет салу» атты монографиясында қарастырылған. Одан бұрын, ерте заманауи кезеңнен бастап, суреттер мектептер бойынша жіктелетін: мысалы, Кано мектебі, Маруяма Шиджо мектебі және Ямато-э жанрының Тоса мектебі.

Тарих

1887 жылы Токиодағы Көркемсурет мектебі құрылған шамада, көркемсурет ұйымдары құрыла бастады және көрмелер өткізіле бастады. Олар арқылы суретшілер бір-біріне әсер етіп, бұрынғы мектептер бірігіп, үйлесті. Батыс суретінің қосымша әсерімен қазіргі нихонга пайда болып, дамыды. Нихонга Мэйдзи кезеңінен бері көптеген даму сатыларынан өтті. Жапон стилін жаңарту және дамыту арқылы дәстүрлі суретті қайта жаңғыртуға ұмтылған көптеген суретші-педагогтар болды, олардың ішінде Шиокава Бунрин, Коно Байрей, Томиока Тэссаи және өнер сыншылары Окакура Теншин мен Эрнест Фенолоса бар. Олар Мэйдзи Жапониясының батыс мәдениетіне құмарлығына қарсы тұрып, жапондықтарға туған жапондық дәстүрлі өнердің маңыздылығы мен сұлулығын түсіндіруге тырысты. Осы екі өнер сыншысы, әсіресе заманауи жапон өнерінің әкесі деп есептелетін Теншин, инновациялар мен батыс стиліндегі сурет салуды синтездеу арқылы дәстүрлі өнерді сақтап қалуды қолдады. Осы тұрғыдан алғанда, нихонга – бұрынғы сурет салу дәстүрлерінің жалғасы ғана емес. Сонымен қатар, Кано ха, Ринпа және Маруяма Окё сияқты бірнеше дәстүрлі мектептердің стильдік және техникалық элементтері біріктірілді. Шығыс Азия сурет салу дәстүріндегі боялған сызықтың маңыздылығынан алшақтау үшін перспектива және көлеңкелеу сияқты кейбір батыс сурет салу техникалары қабылданды. Осы синтездік тенденцияға байланысты нихонга мен йога арасында техникалық және материалдық жағынан нақты айырма жасау қиынға соқты. Суретші Тенмюя Хисаси (1966 ж.т.) 2001 жылы «Нео Нихонга» деп аталатын жаңа өнер тұжырымын жасады.

Жапониядан тыс дамуы

Нихонганың бүкіл әлемде жанкүйерлері бар; Жапонияда тұрмайтын белгілі Нихонга суретшілері – Хироши Сенджу, американдық Макото Фуджимура және канадалық Миюки Танобе. 1995 және 2015 жылдар аралығында Нью-Йорктегі Диллон галереясы қазіргі заманғы Нихонганы өнердің басты түрі ретінде ұсынды. 1985 жылдан 1993 жылға дейінгі "соғыстан кейінгі Нихонганың алтын ғасыры" Нихонгада білім алған, әлемдік деңгейдегі суретшілерді даярлады. Такаси Мураками, Хироши Сенджу, Норихико Сайто, Чен Вэнгуан, Кейзабуро Окамура және Макото Фудзимура Токио өнер университетінің доктатура деңгейіндегі танымал оқу бағдарламасын аяқтады. Соңғы кезде Пола мұражайы Хироюки Учироның кураторлығымен өткен "Шин жапон суреті: революциялық Нихонга" көрмесінде Макото Фудзимура, Ли Уфан, Матазо Каяма және Натсуносуке Мисе есімдерінің шығармаларын таныстырды.

Материалдар

Нихонга әдетте ваши (жапон қағазы) немесе эгину (жибек) бетіне, щеткалармен салынады. Суреттер монохромды немесе полихромды болуы мүмкін. Монохромды болған жағдайда, көбінесе суми (қытай сиясы) қолданылады, ол көмірдің күлінен және балық сүйегі немесе жануар терісінен алынған желімнен жасалады. Полихромды болса, пигменттер табиғи ингредиенттерден: минералдардан, қабықшалардан, маржандардан және тіпті малахит, азурит және қызыл бояу сияқты жартылай бағалы тастардан алынады. Шикізат ұсақтан бастап құмдай кесекке дейін 16 түрлі дәрежеде ұнтақталады. Осы ұнтақталған пигменттерді байланыстыру үшін никава деп аталатын жануар терісінен жасалған желім қоспасы қолданылады. Екі жағдайда да су пайдаланылады, сондықтан нихонга – су негізіндегі техника. Гофун (острица, моллюск немесе шақылдақ қабықтарынан алынып, ұнтақталған кальций карбонаты) – нихонгада қолданылатын маңызды материал. Гофунның түрлі түрлері негіз ретінде, алдын ала бояу үшін және ақ түстің жоғарғы қабаты ретінде қолданылады. Бастапқыда нихонгалар іліп қоюға арналған (какемоно), қолға ұстауға арналған суреттер (эмакимоно), жылжымалы есіктер (фусума) немесе бүктемелі экрандар (бёбу) үшін жасалған. Бірақ қазіргі таңда ағашқа созылған қағазға салынып, жақтауға қойылатын түрі көбірек. Нихонга суреттерін шыныға жабудың қажеті жоқ. Олар мыңдаған жылдар бойы сақталады.

Техникалар

Монохромды Нихонгада техника, көлеңкелердің алуан түрлілігін – ақ түске жуық, сұр түстерден қараға дейін, ал кейде ағаштар, су, таулар немесе жапырақтарды бейнелеу үшін жасыл реңдерге дейін шығару мақсатында, сияның қараңғыдан аққа қарай өзгеруіне негізделген. Көп түсті Нихонгада контурлардың болуы немесе болмауына ерекше мән беріледі; көбінесе құстар мен өсімдіктерді салуда контурлар қолданылмайды. Кейде контрастты эффекттерді беру үшін бояулармен жуу және қабаттау әдістері қолданылады, және сирек жағдайларда алтын немесе күміс жапырақтары да суреттерге енгізілуі мүмкін.